Bernal Díaz del Castillo - Polski Serwis Naukowy

Bernal Díaz del Castillo, Medina del Campo (Hiszpania)

Bernal Diaz del Castillo (ur. 1492, 1493 lub 1496, zm. 1580 lub 1584) - podróżnik i konkwistador, autor "Historia verdadera de la conquista de la Nueva Espana" czyli "Prawdziwa historia podboju Nowej Hiszpanii", jednego z najlepszych źródeł dotyczących podbojów Meksyku przez Hernana Cortesa.

Adelantado to rodzaj gubernatury wojskowej w koloniach hiszpańskich w dobie konkwisty w XVI i XVII wieku. Konkwistadorzy pełniący te funkcje otrzymywali zazwyczaj uprawnienia nieskrępowanej eksploatacji kraju w zamian za zbadanie, podbicie i spacyfikowanie danego terytorium na rzecz Korony. Termin pochodzi od hiszp. por adelantado: posuwać się naprzód, iść na czele. W kilku dokumentach z XI-wiecznej Kastylii i Nawarry można spotkać się z tym określeniem, ale nie wyjaśniają one zakresu obowiązków związanych z piastowanym urzędem adelantada. Najwcześniejszy znany adelentado został mianowany w roku 1253 podczas rekonkwisty terytorium zwanego "La Frontera" (Andaluzja).

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Biografia

Pochodził z Medina del Campo nad rzeką Zapardiel. Był synem Francisca Diaz del Castillo (radca miejski) i Bernali Marii Diaz Rejon. Jako młodszy syn szlachecki ("secundone"), pozbawiony prawa do majątku, wyruszył w świat. W 1514 uczestniczył w hiszpańskiej wyprawie do Panamy pod dowództwem Pedrariasa de Avili. W 1518 dołączył do ekspedycji Francisca Hernandeza de Cordoby, z którą dotarł do Meksyku, a następnie do ekspedycji Juana de Grijalvy. Po jej sukcesie wyruszył na wyprawę z Cortésem. Potem uczestniczył w ekspedycji Gonzala de Sondovala, wysłanej na południe przez Cortesa w rejon rzeki Coatzacoalcos na przesmyku Tehuantepec, by opanować tamtejsze złotodajne tereny, Luisa Marina podbijającego Chiapas oraz Rodriga Rangela, walczącego z Zapotekami w okolicach Oaxaca. Ostatnią jego wyprawą była nieudana wyprawa Cortesa na Honduras (1524-1526), po której także stracił majątek.

Panama (Republika Panamy, Republica de Panama) – państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Kolumbią (225 km) i Kostaryką (330 km) – łączna długość granic lądowych wynosi 555 km, ponadto 2490 km wybrzeża morskiego. Znana głównie z Kanału Panamskiego, dzięki któremu statki aby przepłynąć z zachodu na wschód Ameryki nie muszą opływać Ameryki Południowej i przechodzić przez Cieśninę Magellana.

Konkwista (hiszp. conquista - podbój, zdobycie) - hiszpańskie wyprawy zbrojne, podejmowane od końca XV wieku w celu podboju nowo odkrytych terytoriów zamorskich w Amerykach, Afryce i Indiach.

W 1526 zrujnowany fizycznie i materialnie wrócił do Meksyku. Ożenił się z majętną Teresą Becerra w 1535. W 1539 odwiedza Hiszpanię ze skargą na pomijanie go w zaszczytach i nadaniach. Otrzymał majątek w Gwatemali, gdzie adelantadem był jego dawny dowódca Pedro de Alvarado, i został wybrany do władz zakładanego miasta Santiago de los Caballeros. Przeprowadził się tam z żoną w 1541, gdzie dożył starości hodując pomarańcze i spisując swoje przygody. W 1550 ponownie odwiedził Półwysep Iberyjski.

Oaxaca – stan w południowym Meksyku. Graniczy ze stanami: Guerrero (na zachodzie), Puebla (na północnym zachodzie), Veracruz (na północy), Chiapas (na wschodzie). Na południu Oaxaca sąsiaduje z Oceanem Spokojnym.

Język kastylijski - średniowieczny język romański, który rozwinął się z dialektu kastylijskiego na Półwyspie Iberyjskim i stał się podstawą współczesnego języka hiszpańskiego (czasem nazywanego kastylijskim dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii).

Pamiętniki Diaza

Swoje wspomnienia napisał w reakcji dla gloryfikującej Cortesa i pomijającej wysiłek pozostałych konkwistadorów "Cronica de la Conquista de Nueva España" Francisca Lopeza de Gómary wydanej w 1552. Gómara i kronikarz Gonzalo de Illescas, którego także czytywał Diaz, czerpali wiadomości z "drugiej ręki", a nie z osobistych doświadczeń. Diaz zdobywał się więc nieraz na krytykę wodza. Wypominał mu m.in. porywczość, upór, chciwość oraz narażanie żołnierzy dla osiągnięcia zysku i sławy. Nie krył demoralizacji, obżarstwa i chciwości wśród swoich towarzyszy, ale nieraz usprawiedliwiał mordy dramatyczną sytuacją otoczonych przez Indian zdobywców.

Półwysep Iberyjski (Półwysep Pirenejski, hiszp. i port. Península Ibérica) to półwysep znajdujący się w południowo-zachodniej części Europy. Od pozostałej części kontynentu oddzielają go Pireneje, od zachodu i częściowo północy otacza go Ocean Atlantycki, a od wschodu i południa Morze Śródziemne. Od Afryki oddziela go Cieśnina Gibraltarska. Powierzchnia półwyspu wynosi 580 tys. km².

Hernán Cortés de Monroy Pizarro Altamirano, marqués del Valle de Oaxaca (znany również jako: Hernando, Fernando lub w Polsce Ferdynand, nazwisko czasem jest pisane Cortez; ur. najprawdopodobniej ok. 1485 w Medellín, Prowincja Badajoz, Estremadura, zm. 2 grudnia 1547 w Castilleja de la Cuesta, Prowincja Sewilla) – hiszpański konkwistador, znany przede wszystkim jako zdobywca Meksyku. Przez niektórych uznawany za zbrodniarza. Jego czyny zostały dokładnie opisane we wspomnieniach Bernala Díaza del Castillo.

Dzieło Diaza jest niezwykle dokładne. Po 30 latach od opisywanych wydarzeń pamiętał nadal takie detale jak liczba żołnierzy, dotkliwość ran, maści, imiona i charaktery koni, trudne indiańskie nazwy, niezwykłe zjawiska przyrody, stany pogody oraz samopoczucie i nastrój żołnierzy we wszystkich okresach wyprawy. Zostało przy tym napisane żywym językiem. Z tych powodów jest zarazem cennym źródłem historycznym jak i pomnikiem XVI-wiecznego potocznego języka kastylijskiego.

Honduras (Honduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo w Ameryce Środkowej, pomiędzy Morzem Karaibskim a Oceanem Spokojnym (Zatoka Fonseca), o łącznej długości wybrzeża 820 km. Honduras graniczy na zachodzie z Gwatemalą (dł. granicy 256 km), na południowym wschodzie z Nikaraguą (922 km) i na południowym zachodzie z Salwadorem (342 km). Do Hondurasu należą również przybrzeżne wyspy, z których największe to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Od 1972 roku do Hondurasu należą Islas Santanilla.

Oryginał liczył 4 grube tomy i stał się sławny zanim jeszcze został wydrukowany. Pierwsza pełna wersja drukowana została wydana w 1632 przez P. Fraya Alonso Remóna, który znalazł manuskrypt w jednej z prywatnych bibliotek. Zatytułował ją "Prawdziwa historia podboju Nowej Hiszpanii przez Ferdynanda Cortesa i o rzeczach dziejących się od roku 1518 aż do jego śmierci w 1547, a następnie do roku 1550, opisana przez kapitana Bernala Diaza del Castillo, jednego z jego konkwistadorów, wyjęta na światło dzienne przez P. Fraya Alonsa Remón".

Do dziś ukazało się 15 wydań hiszpańskich i drugie tyle tłumaczeń. Obszerne fragmenty dzieła przełożyła na j.polski i przypisami opatrzyła Anna Ludwika Czerny pod tytułem "Pamiętnik żołnierza Korteza czyli Prawdziwa historia podboju Nowej Hiszpanii" (wyd. MON, Warszawa 1962).