Bernard - biskup płocki - Polski Serwis Naukowy

Bernard (żył w XIV wieku) – biskup Milkowa w latach 1353–1357, biskup płocki w latach 1357–1363, dominikanin, spowiednik papieża Innocentego VI.

Rodzina Bernarda pochodziła z Mazowsza. Jego ojciec podczas najazdu litewskiego bądź tatarskiego dopuścił się zdrady i przyczynił się do zdobycia przez najeźdźców Sandomierza, za co został skazany wraz z rodziną (do trzeciego pokolenia) na banicję.

Bernard wstąpił do zakonu dominikanów i został spowiednikiem papieża Innocentego VI. Został przez niego prekonizowany 12 lutego 1353 biskupem misyjnym w Milkowie na Wołoszczyźnie. W wyniku śmierci biskupa płockiego Klemensa Pierzchały we wrześniu 1357 został mianowany 11 października tego roku przez Innocentego, mocą przysługującego mu prawa rezerwacji, tj. zastrzeżenia wyboru ze strony papieża według własnego uznania, jego następcą wbrew woli tamtejszej kapituły katedralnej i króla Polski Kazimierza III Wielkiego.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Interdykt (łac. interdictum) to nakładany przez władze kościelne lub powstający na mocy prawa kanonicznego przez sam czyn zakaz odprawiania obrzędów religijnych na danym terenie (zbiorowy) lub przez daną osobę. Obecnie nie istnieje już interdykt zbiorowy, ale w średniowieczu był stosowany nawet wobec całych państw, kiedy ich władca szkodził papieżowi.

Wydaje się, że Bernard nie od razu pojawił się w diecezji płockiej. Jeszcze w 1360 przebywał na terenach zakonu krzyżackiego, skąd bezskutecznie (wobec nieprzejednanego stanowiska króla Kazimierza) starał się porozumieć z kapitułą i wybranym przez nią, a popieranym przez króla Polski, biskupem elektem Imisławem Wrońskim. Wobec niepowodzenia tych pertraktacji Bernard zdecydował się na określone cenzury kościelne (klątwę oraz interdykt). Do tego czasu Bernard nie spotkał się z Kazimierzem Wielkim i nie stawił się w swojej diecezji, nie wysyłając nawet zastępcy. Dodatkowo wyszło na jaw, że celowo zaniżył wartość rocznych dochodów biskupstwa płockiego (Stolicy Apostolskiej wycenił je na ok. 300 florenów, podczas gdy szacowany dochód wynosił ok. 6000-8000 florenów), czym naraził się papiestwu, które miało prawo do jednorocznego dochodu z okazji obsady biskupstwa.

Uwaga! Do biskupa Gedki I daty mocno problematyczne. Pierwsi biskupi (do Marka włącznie) są niehistoryczni, podano ich za Janem Długoszem, który imiona te podał za niewiarygodnym źródłem opierając się na błędnej tradycji istnienia diecezji od czasów Mieszka I. Samo biskupstwo powstało zapewne za rządów Bolesława Śmiałego około 1076.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

W 1360 w wyniku supliki Kazimierza Wielkiego, w której podnosił on sprawę banicji ojca Bernarda oraz zwracał uwagę na jej przyczynę, Innocenty VI nakazał jednemu z kardynałów rozpoznanie sprawy biskupa, a ówczesnemu arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Jarosławowi z Bogorii i Skotnik pozwanie Bernarda przed sąd papieski w terminie do trzech miesięcy. Dodatkowo papież zabronił biskupowi płockiemu rzucania kolejnych cenzur kościelnych oraz zawiesił te już przez niego nałożone na czas pięciu miesięcy. Ostateczne rozwiązanie kwestii Bernarda nastąpiło w wyniku pozbawienia go godności biskupiej jeszcze przed śmiercią papieża 12 września 1362 przez Innocentego VI.

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie. Rządzili od powstania państwa polskiego (około 900 roku) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291-1305). W latach 1138-1320 miało miejsce tzw. rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześcnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 roku panowali dwaj monarchowie z węgierskiej linii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 roku przedstawiciele dynastii Jagiellonów, jednej z linii litewskich Giedyminowiczów.

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

Interdykt i klątwa nałożone przez Bernarda zostały anulowane w kwietniu 1363 przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława na polecenie już nowego papieża Urbana V. Zaś 13 października tegoż roku arcybiskup praski Arnoszt z Pardubic rozpoczął zakończone sukcesem rozmowy z Imisławem Wrońskim, biskupem obranym przez kapitułę katedralną.

Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Bibliografia

P. Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. w latach 965-1999. Słownik biograficzny, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX, 2000, ISBN 83-211-1311-7, s. 27-28.

J. Wyrozumski, Kazimierz Wielki, wyd. 2, Wrocław 1986, ISBN 83-04-01041-0, s. 124-125, 182.