Bernard Wapowski - Polski Serwis Naukowy

Mapa Bernarda Wapowskiego

Bernard Wapowski (ur. 1450 w Wapowcach koło Przemyśla, zm. 25 listopada 1535 w Krakowie) – polski kanonik krakowski, historyk, humanista, astronom, najwybitniejszy polski kartograf w XVI wieku. Nazywany jest Ojcem polskiej kartografii.

Działalność

Pochodził z rodziny magnackiej na Wapowcach Wapowskich herba Nieczuja. Wychowywał się w Ostrowie i Wapowcach. Do szkoły uczęszczał w Przemyślu. Studiował w Akademii Krakowskiej (1493), potem w Bolonii (1503–1505), gdzie uzyskał doktorat prawa. Pracował jako kantor przemyski. W 1511 otrzymał w Rzymie tytuł cubiculanius et protonotarius apostolicus, gdzie współpracował przy wydawaniu Nauki geograficznej Klaudiusza Ptolemeusza. Od 1515 w Polsce, został kanonikiem wiślickim oraz sekretarzem królewskim Zygmunta I Starego, potem kantorem i kanonikiem krakowskim. Był humanistą i żarliwym katolikiem.

Kantor - muzyk kierujący śpiewem. Do jego obowiązków należało m.in. wykonywanie partii solowych, nauczanie muzyki członków kapeli oraz pisanie[potrzebne źródło] kantat na święta religijne. Jednym z najbardziej znanych kantorów był Jan Sebastian Bach pracujący w Lipsku.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Kartograf

Na początku XVI wieku współpracował z kartografem Marco Beneventano przy opracowywaniu przeróbki mapy Europy Środkowej. W roku 1515 powrócił do kraju, zostając sekretarzem króla. W 1526 roku ukazały się dwie pierwsze wydane w Polsce mapy, będące właśnie jego dziełem. Przedstawiały one: Europę między Toruniem i Konstantynopolem oraz Europę pomiędzy ujściem Donu oraz Poznaniem.

Księżyc (, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze, niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, gr. Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaudios Ptolemaios; ur. ok. 100, zm. ok. 168) – grecki uczony pochodzący z Tebaidy, który kształcił się i działał w Aleksandrii. Napisał wiele dzieł z dziedziny matematyki, astronomii, geografii i muzyki.

Jednocześnie mapy były pierwszymi kompletnymi mapami przedstawiającymi ziemie Polski.

Do dzisiaj zachowała się kopia części jednej z map, pozwalająca ustalić, iż polski kartograf prawdopodobnie jako pierwszy poprawił błąd Ptolemeusza związany z położeniem Morza Czarnego.

W 1526 r. wykonał także mapę Polski w skali 1:1 000 000 obejmująca jedynie jej obszar. Mapa ta jest najstarszym zabytkiem kartografii polskiej. Została ona wykonana w Krakowie sposobem drzeworytniczym przez tamtejszego sztycharza Unglera. Nosiła tytuł Mapp/a in qua illustr/antur ditiones Regni/ Poloniae ac Magni D/ucatus Lithuaniae pars. Mapa Wapowskiego uściśliła obraz kartograficzny Rzeczypospolitej. Na niej bazowały późniejsze mapy regionu. Widać wyraźnie jej wpływy na mapach Wacława Grodzieckiego (1562) oraz Gerarda Merkatora (1554, 1572). Wykonał także mapę krajów wschodniej Europy Tabula Sarmatiae... (w skali 1:2 900 000), obie wydane w 1526 r.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.

Historyk

Bernard Wapowski był historiografem na dworze Zygmunta I Starego oraz autorem kroniki obejmującej dzieje Polski od czasów legendarnych po 1535 rok (część do 1380 r. zaginęła, część 1381-1463 w tłumaczeniu wydano w latach 1847-1849, część 1480-1535 wydano w 1874 r.). Był też kontynuatorem Kroniki Jana Długosza.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Józef (Jerzy Karol) Szujski (ur. 16 czerwca 1835 w Tarnowie, zm. 7 lutego 1883 w Krakowie) – polski historyk, jeden z krakowskich stańczyków, publicysta, poeta, prozaik. Współzałożyciel Przeglądu Polskiego.

Ciekawostki

Prawie cały nakład map Wapowskiego spłonął podczas wielkiego pożaru Krakowa w 1528 r. Do 1932 r. mapa Polski Wapowskiego znana była tylko z opisów. Fragmenty oryginalnej mapy odkrył przypadkowo w oprawie starych ksiąg rachunkowych w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie Kazimierz Piekarski, zaginęły one jednak w czasie II wojny światowej. Zachowały się ich reprodukcje.

Kartografia – dziedzina nauki o mapach (w tym o atlasach, globusach, modelach plastycznych – mapach plastycznych itp.), teorii map, metodach ich sporządzania i użytkowania; jak również dziedzina działalności organizacyjnej i usługowej, związanej z opracowywaniem, reprodukcją i rozpowszechnianiem map.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Upamiętnienie

Nazwiskiem Bernarda Wapowskiego nazwano krater Wapowski na Księżycu, a także jedną z ulic w Lublinie (dzielnica Wrotków).

Ulica Bernarda Wapowskiego znajduje się również na osiedlu Skorosze na Warszawskim Ursusie.

Przypisy

Mapa została wydana w Bazylei.
Por. S. Chmielewski, Mapa Wapowskiego, Mówią Wieki, 1967, Nr 8, s. 36-37.

Bibliografia

Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.

Linki zewnętrzne

Kroniki Wapowskiego z życiorysem i objaśnieniami Józefa Szujskiego.