Bernard von Schuttenbach - Polski Serwis Naukowy

Bernard von Schuttenbach (ur. 1773 w Austrii, zm. 1 lutego 1852 w Zimnej Wodzie koło Aleksandrowa Łódzkiego) – austriacki mierniczy, kartograf i architekt działający w Królestwie Polskim w 1 połowie XIX wieku.

Biografia

Był synem Johanna Ernesta von Schuttenbacha (1746-1822), podporucznika w armii austriackiej (do 1779 r.), mierniczego w służbie króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego (od 1790 r.), który przeniósł się do Polski i zamieszkał na Kujawach a następnie w Kurlandii, gdzie zmarł. Matką Bernarda była Polka-Apolonia. Późna tradycja rodzinna wywodzi tę familię z polskiej szlachty osiadłej w Galicji, a jeden z dokumentów – z Dalmacji.

Aleksander I Pawłowicz (Александр I Павлович) (ur. 12/23 grudnia 1777 w Petersburgu, zm. 19 listopada/1 grudnia 1825 w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, król Polski od 1815 (Królestwo Kongresowe), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.

Rafał Bratoszewski (ur. ok. 1765 - zm. 6 grudnia 1824) - szlachcic polski, właściciel dóbr Brużyca Wielka i założyciel miasta Aleksandrowa (obecnie Łódzkiego).

Bernard urodził się w 1773 r. w Austrii, w katolickiej rodzinie szlacheckiej. Wraz z ojcem przeniósł się do Polski i osiadł na Kujawach. Po ukończeniu odpowiednich kursów został, podobnie jak ojciec, mierniczym (czyli, jak wtedy mówiono – geometrą). Mieszkał przez jakiś czas w Koźlu koło Bratoszewic w Łódzkiem. W 1805 r. wykonał mapę granic dóbr Koźle. Bernard ożeniony był z Marianną z Rozeckich (zw. w 1845 r.). W Koźlu urodził się w 1809 r. jego syn – Józef Kalasanty Bonawentura Schuttenbach, który w 1834 r. poślubił Mariannę Dąbrowską, polską szlachciankę pochodzącą z Dąbrówki pod Zgierzem. Wcześniej urodzili się dwaj inni synowie z tego małżeństwa – Jan (1806 r.) oraz Stanisław Florian (1807 r.). Bernard zostawił też trzy córki – Mariannę (ur. 1814 r.), Cecylię (ur. 1816 r.) i Ludwikę.

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 26 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 22 sierpnia 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm w 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów. Nazywany Mikołajem I Pałkinem.

Zgierz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, nad Bzurą, graniczące od południa z Łodzią, wchodzące w skład aglomeracji łódzkiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Zgierz uzyskał prawa miejskie przed rokiem 1318 i jest jednym z najstarszych miast w regionie.

Być może już na Kujawach, lub nieco później, w Zimnej Wodzie, Bernard von Schuttenbach nawiązał współpracę z polskim szlachcicem – Rafałem Bratoszewskim, który około 1816 r. powierzył Bernardowi zadanie rozplanowania nowej osady miejskiej o charakterze przemysłowym (sukienniczym), w południowej części nabytych przez siebie niedawno dóbr ziemskich Brużyca Wielka. W 1818 r. Bernard sporządził pierwszy znany plan uposażenia parafii katolickiej św. Rafała oraz centrum nowej osady, zwanej wtedy Wierzbnem (potem Aleksandrowem).

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Kościół św. Rafała w Aleksandrowie

Nazwisko Bernarda von Schuttenbacha figuruje także w legendzie drugiego planu miasteczka z 1821 r. Otrzymała ona nazwę Aleksandrów Łęczycki (obecnie Łódzki) oraz prawa miejskie w 1822 r. Miasto to było wielokrotnie wizytowane przez carów Rosji – Aleksandra I oraz Mikołaja I i władze autonomicznego Królestwa Polskiego, m.in. Stanisława Staszica. Jeden z ówczesnych urzędników – Rajmund Rembieliński nazwał Aleksandrów "jednym z lepszych w Polszcze miasteczek", myśląc zwłaszcza o jego racjonalnym planie urbanistycznym, obszernym prostokątnym rynku i sieci prostopadłych względem siebie ulic. Plan ten był dziełem życia Bernarda!

Architektura (gr. αρχιτεκτονική architektonike) – czynność projektowania i konstruowania budynków oraz innych struktur przez osobę lub komputer, głównie dla zapewnienia schronienia. Szersza definicja często włącza projekt całości otoczenia od skali makro, czyli jak budynek zintegruje się z otoczeniem, do skali mikro, czyli detale architektoniczne i konstrukcyjne, czasami meble miejskie. Jako zajęcie, architektura to rola osób i komputerów zapewniających usługi architektoniczne. Jako dokumentacja, zazwyczaj bazuje na rysunkach, architektura definiuje charakter budynku. Architekci za główne zadanie mają zapewnienie potrzeb przestrzennych i mieszkaniowych w pewnych grupach przez kreatywne organizowanie materiałów oraz komponentów, biorąc pod uwagę masę, przestrzeń, formę, głośność, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały, program oraz pragmatyczne elementy takie jak: koszt, limity technologiczne i konstrukcyjne, aby osiągnąć równowagę z funkcjonalnym, ekonomicznym oraz często z artystycznymi i estetycznymi aspektami. To odróżnia architekturę od inżynierii.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Być może Bernard von Schuttenbach brał także udział w rozplanowaniu i budowie kościoła ewangelickiego przy zachodniej pierzei Rynku w Aleksandrowie, oddanego do użytku w 1828 r. Pastorem ewangelickim i głównym inicjatorem budowy tego zboru był wtedy Fryderyk Jerzy Tuve.

Bernard von Schuttenbach zamieszkał w kolonii Zimna Woda, położonej na południowy wschód od wsi Brużyca Wielka. W 1827 r. Zimna Woda liczyła zaledwie 7 domów i 61 mieszkańców. Za swe zasługi związane z założeniem miasta Bernard otrzymał od Rafała Bratoszewskiego na własność grunt w Zimnej Wodzie oraz zapewne działkę w Aleksandrowie przy ulicy Pabianickiej, które jeszcze do dziś pozostają w części w rękach jego potomków.

Dalmacja (chorw. Dalmacija, wł. Dalmazia, serb. Далмација) – kraina historyczna w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Czarnogórze na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.

Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.

Bernard von Schuttenbach zmarł już jako wdowiec w Zimnej Wodzie pod Aleksandrowem 1 lutego 1852 r. Został pochowany w Aleksandrowie, na miejscowym parafialnym cmentarzu katolickim lub w kościele św. Rafała, tak jak Rafał Bratoszewski. Według tradycji rodzinnej Szutenbachów – potomków Bernarda żyjących do dziś w Aleksandrowie, w jednym z dwóch miejscowych kościołów (katolickim św. Rafała lub ewangelickim) miała się znajdować tablica pamiątkowa jemu poświęcona. Być może chodzi tu o nie istniejącą już tablicę upamiętniającą miejsce jego pochówku.

Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.

Kartografia – dziedzina nauki o mapach (w tym o atlasach, globusach, modelach plastycznych – mapach plastycznych itp.), teorii map, metodach ich sporządzania i użytkowania; jak również dziedzina działalności organizacyjnej i usługowej, związanej z opracowywaniem, reprodukcją i rozpowszechnianiem map.

Potomkowie Johanna Ernesta von Schuttenbacha żyją do dziś w Polsce (w Aleksandrowie, w Łodzi i na Kujawach), w Niemczech, Rosji i Stanach Zjednoczonych Ameryki. Jednym z nich był Stanisław Szuttenbach - aktywny w polskiej konspiracji niepodległościowej w okresie II wojny światowej.

Rajmund Rembieliński herbu Lubicz (ur. we wrześniu 1775 w Warszawie - zm. 12 lutego 1841 w Łomży) – działacz polityczny i gospodarczy w okresie autonomii Królestwa Polskiego, m.in. marszałek Sejmu Królestwa Polskiego od 13 września do 13 października 1820 i prezes Komisji Województwa Mazowieckiego.

Bratoszewice – duża wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Stryków. Wg stanu na 2005 r. w Bratoszewicach mieszka ok. 2000 osób.

Zobacz też

Aleksandrów Łódzki

Historia Aleksandrowa Łódzkiego