Bernardyni - Polski Serwis Naukowy

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bernardyni

Piewszy klasztor Prowincji – kościół św. Bernardyna w Krakowie

Bernardyni – zwyczajowa nazwa Prowincji Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny Zakonu Braci Mniejszych w Polsce. Źródłem tej nazwy zwyczajowej jest wezwanie pierwszego klasztoru: św. Bernardyna ze Sieny w Krakowie. W tym znaczeniu jest ona rozumiana na terenach Polski wchodzących w latach 1454-1795 w skład Korony Polskiej, a także na Litwie, Ukrainie i Białorusi.

Jan Duns Szkot OFM właściwie Johannes Duns Scotus (ur. 1266, zm. 8 listopada 1308) – szkocki filozof i teolog. Nazywany doctor subtilissimus (najdociekliwszy).
Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Poza Polską nazwa: Bernardyni jest odnoszona często do cystersów, lub kongregacji sióstr cystersek z Esquermes. Źródłem tej nazwy jest imię św. Bernarda z Clairvaux – jednego z pierwszych cystersów.

Historia

XV w.

Początki bernardynów wiążą się z postacią św. Jana Kapistrana, który jesienią 1453 r. zawitał w Krakowie. Kapistran – przedstawiciel radykalnej gałęzi franciszkanów zwanej obserwantami (gałąź cismontańska) – nie dążył do przejmowania i reformowania dotychczas istniejących klasztorów (owych franciszkanów zwano konwentualnymi), lecz do utworzenia oddzielnej siatki klasztorów obserwanckich. Kilkumiesięczna działalność kaznodziejska Kapistrana wywarła wielki wpływ na życie religijne Krakowa, przede wszystkim zaś zaowocowała założeniem klasztoru pw. św. Bernardyna ze Sieny. Łączna liczba nowych adeptów życia franciszkańskiego wynosiła ok. 100 braci, w dużej mierze profesorów i studentów Akademii Krakowskiej. Kard. Zbigniew Oleśnicki grunt na locum nowej wspólnoty wyznaczył na Stradomiu, u stóp wzgórza wawelskiego.

Święty Szymon z Lipnicy (ur. ok. 1435/1440 w Lipnicy Murowanej, zm. 18 lipca 1482 w Krakowie) – polski święty Kościoła katolickiego, prezbiter, kapłan z zakonu oo. Bernardynów.
Klasztor i kościół oo. Bernardynów w Radomiu – późnogotycki zespół sakralny zlokalizowany przy dawnym przedmieściu lubelskim (dzisiejsza ulica Żeromskiego) w bezpośrednim sąsiedztwie Miasta Kazimierzowskiego.

Istnienie dwóch wspólnot franciszkańskich spowodowało nadanie im nazw zwyczajowych przez mieszkańców Krakowa. W miejsce dotychczasowej: bracia (jej śladem jest ul. Bracka), zaczęto używać nazw zaczerpniętych od patronów świątyń: bracia od św. Franciszka, i bracia od św. Bernardyna, skrócone następnie do: franciszkanie i bernardyni. Relacje między tymi dwoma gałęziami franciszkanów były poprawne, a przypadki przejścia braci – sporadyczne (patrz: Jan z Dukli)

W 1969 r. została utworzona parafia przy klasztorze bernardynów w Leżajsku. Wtedy też pomyślano po raz pierwszy o utworzeniu ekspozytury w Jelnej. W 1971 r. zbudowano mały drewniany kościółek. Msze św. odprawiał w niej oddelegowany z Leżajska o. Piotr Kotyła. Rozpoczęto również budowę murowanego kościoła. Bp przemyski Ignacy Tokarczuk konsekrował go w 1974 r. pod tytułem św. Franciszka z Asyżu.
Wyższe Seminarium Duchowne oo. Bernardynów (OFM) w Kalwarii Zebrzydowskiej pw. bł. Jana Dunsa Szkota przy klasztorze św. Franciszka z Asyżu w Kalwarii Zebrzydowskiej.

Bernardyni rozwijali się bardzo szybko. Początkowo stanowili część obserwanckiej wikarii austriacko-czesko-polskiej, z której w 1464 r. wydzielono komisariat, przekształcony trzy lata później w wikarię. W wyniku podziału Zakonu na oddzielne wspólnoty konwentualnych i obserwantów w 1517 r. wikaria polska została przemianowana na prowincję z wezwaniem Bogurodzicy Dziewicy Maryi. Liczyła wówczas 27 klasztorów z ok. 800 zakonnikami. Kwitło życie naukowe; studia teologiczne istniały w klasztorach w Krakowie, Lwowie, Poznaniu i Wilnie. Należy wymienić tu: Jana z Komorowa – historyka, Antoniego z Radomska (+ 1487), Jana ze Stopnicy (+ 1518) i Anzelma Polaka (+ 1520) – autora pierwszego polskiego opisu Ziemi Świętej. Głównym polem działania było jednak duszpasterstwo prowadzone we własnych kościołach. Jego znaczenie uwydatnia się wziąwszy pod uwagę fakt, iż w owym czasie większość duchownych potrafiła ledwo wyłożyć prawdy wiary. W świątyniach zaś bernardyńskich kaznodziejstwo stało na wysokim poziomie, prócz tego wprowadzano religijne pieśni w ojczystym języku (autorem wielu z nich był Władysław z Gielniowa), urządzano bogate nabożeństwa, procesje, szopki i jasełka. Prawie przy każdym z klasztorów istniał Trzeci Zakon i bractwa: św. Bernardyna, św. Anny i Niepokalanego Poczęcia NMP.

Anastazy Pankiewicz OFM, imię chrzestne Jakub (ur. 9 lipca 1882 w Nagórzanach koło Sanoka, zm. 20 maja 1942 w Dachau) – polski duchowny katolicki, błogosławiony Kościoła katolickiego.
Bazylika Zwiastowania NMP w Leżajsku – wzniesiona w miejscu, gdzie według tradycji ukazała się w 1590 roku Tomaszowi Michałce Matka Boska. Sprawują nad nią opiekę ojcowie bernardyni.

Charakterystycznym polem działalności bernardyńskiej były misje wśród prawosławnych na wschodnich rubieżach państwa polsko-litewskiego. Bernardyni uznawali ważność sakramentów u prawosławnych, wymagając jedynie wyznania wiary. Na tym tle powstał spór z mistrzami Akademii Krakowskiej, rozstrzygnięty w Rzymie na korzyść bernardynów.

Antonianum - Papieski Uniwersytet Antonianum, franciszkańska wyższa uczelnia na prawach papieskich. Założona w roku 1887 w czasie generalatu Bernardyna Del Vago z Portogruaro. Ma swoją siedzibę w Rzymie w okolicach Lateranu. Działalność dydaktyczną zainaugurowała 20 listopada 1890 jako Collegium S. Antonii Patawini in Urbe. Pius XI ogłosił kanoniczną erekcję franciszkańskiego ośrodka naukowego 17 maja 1933. Otrzymała prawo nazywania się uczelnią papieską 14 czerwca 1938. Do rangi Uniwersytetu Papieskiego Antonianum zostało podniesione przez papieża Jana Pawła II 11 stycznia 2005.
Mikołaj Rej z Nagłowic (historyczna pisownia nazwiska: Rey - na początku XX wieku wprowadzono pisownię "Rej", jednak nie zaakceptowaną przez potomków - rodzinę Reyów), herbu Oksza (ur. 4 lutego 1505 w Żurawnie pod Haliczem, zm. między 8 września a 5 października prawdopodobnie 4 października 1569 w Rejowcu) - polski poeta i prozaik epoki renesansu. Był także politykiem oraz teologiem ewangelickim. Długo uznawany za "ojca literatury polskiej" (dopóki nie doceniono pisarzy polskiego średniowiecza oraz Biernata z Lublina).

W pierwszym 50-leciu istnienia źródła wymieniają ok. 30 braci zmarłych w opinii świętości. Spośród nich na ołtarze zostali wyniesieni: św. Jan z Dukli (+ 1484), św. Szymon z Lipnicy (+ 1482), bł. Władysław z Gielniowa (+ 1505). Wciąż żywy jest kult Sługi Bożego Rafała z Proszowic (+ 1534).

XVI - XVIII ww.

W okresie reformacji rozwój prowincji uległ zahamowaniu. Choć tylko trzech braci uległo „nowinkom”, do 1580 r. nie przyjęto żadnej nowej fundacji. Rozwinęła się wówczas działalność kaznodziejska skierowana na przeciwstawienie się reformacji oraz lepsze objaśnianie prawd wiary. Zapisali się tu szczególnie: Klemens z Radymna (+ 1562), Fabian Orzeszkowski (+ 1575) – którego kazania spowodowały podpalenie przez luteran klasztoru we Wschowie, Innocenty z Kościana (+ 1542).

Ecce homo (łac. oto Człowiek, Jan 19,5) — motyw w sztuce chrześcijańskiej przedstawiający ubiczowanego Chrystusa w koronie cierniowej. Słowa oto Człowiek miał wypowiedzieć Piłat ukazujący Chrystusa ludowi żydowskiemu.
Franciszkański Zakon Świeckich (również Bracia i Siostry od Pokuty, III Zakon Św. Franciszka) - mające swoje korzenie w średniowiecznym franciszkańskim ruchu pokutniczym katolickie międzynarodowe stowarzyszenie publiczne, którego członkowie uczestniczą w duchu Zakonu Franciszkańskiego, prowadząc życie apostolskie i zdążając do doskonałości chrześcijańskiej pod wyższym kierownictwem tegoż zakonu. Za założyciela uważany jest św. Franciszek z Asyżu.

Epoka kontrreformacji spowodowała gwałtowny rozwój prowincji. W latach 1600-1628 przyjęto 33 nowe fundacje. Rozwijał się w nich kult maryjny i pasyjny. Kalwarie istniały w: Kalwarii Zebrzydowskiej (pierwszy taki obiekt w Polsce), Górze Kalwarii i Cytowianach. Sanktuaria cierpiącego Chrystusa znajdowały się w: Alwerni, Tarnowie i Paradyżu. Propagowano „domki loretańskie”; najsłynniejszy z nich znajdował się na warszawskiej Pradze. O ok. 50 klasztorach bernardyńskich można mówić jako o sanktuariach. Pięć cudownych wizerunków maryjnych zostało ukoronowanych koronami papieskimi: Sokal (1724), Wilno (1750 – ss. Bernardynki), Leżajsk (1752), Skępe (1755), Rzeszów (1763). W późniejszym okresie dołączyły do nich wizerunki w Kalwarii Zebrzydowskiej (1887) i Piotrkowie Trybunalskim (2003). Równocześnie zmieniające się poglądy dotyczące ubóstwa zakonnego spowodowały zmiany w wyglądzie bernardyńskich świątyń. Wiele z nich nie odbiegało monumentalnością od kościołów katedralnych (Lwów, Leżajsk, Budsław).

Oznacza zniesienie różnic pomiędzy czterema rodzinami w łonie Zakonu Braci Mniejszych: Obserwanci, reformaci, alkantarzyści, rekolekci. Nazwa pochodzi od papieża Leona XIII, który 4 X 1897 r. konstytucją apostolską "Felicitate quadam" zniósł wszelkie odrębności w zakonie i nakazał ujednolicenie konstytucji. Unia zniosła ponadto wielowiekowy podział zakonu na familię cismontańską i ultramontańską.
Kościół św. Bernardyna – wczesnobarokowy kościół rzymskokatolicki bernardynów, znajdujący się przy ul. Bernardyńskiej 2 w Krakowie na Stradomiu, w bliskim otoczeniu Wzgórza Wawelskiego.

W tym czasie zaczęły pojawiać się także tendencje reformistyczne w związku z mającym swe korzenie we Włoszech autonomicznym ruchem ściślejszej obserwancji zwanej reformatami. Do reformy bernardynów jednak nie doszło, a reformaci utworzyli oddzielne struktury. Jednak w wyniku tych zawirowań podzielono dotychczasową prowincję pw. Bogurodzicy Dziewicy. Ostateczny podział ustalił się w 1731 r. na cztery prowincje: małopolską (z dotychczasowym wezwaniem), wielkopolską (p.w. Matki Bożej Anielskiej), ruską (p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP) i litewską (p.w. św. Kazimierza). Na krótko przed rozbiorami te cztery prowincje bernardyńskie liczyły sobie 118 klasztorów i ok. 2300 braci.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.
Kustodia Ziemi Świętej to samodzielna jednostka administracyjna, będąca w praktyce jedną z prowincji Zakonu Braci Mniejszych - Franciszkanów (OFM - łac. Ordo Fratrum Minorum). Jej specyficzna misja została potwierdzona specjalnymi bullami "Gratias agimus" i "Nuper carissimae" 21 listopada 1342 roku przez papieża Klemensa IV. Terytorialnie obejmuje ziemie dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Jordanii, Syrii, Libanu i Cypru. Posiada swoje przedstawicielstwa w wielu krajach na świecie (m.in. we Włoszech, Hiszpanii, USA, Argentynie, Niemczech, Polsce). Celem powstania Kustodii było otoczenie opieką w imieniu Kościoła katolickiego sanktuariów związanych z życiem i działalnością Chrystusa i Apostołów oraz duszpasterstwo lokalnych katolików. Franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej prowadzą parafie i szkoły, organizują pielgrzymki, rozwijają działalność naukową dotyczącą Biblii i środowiska jej powstania. Główny przełożony tej bliskowschodniej prowincji franciszkańskiego zakonu nazywany jest Kustoszem Ziemi Świętej. Wybierany jest przez zakonników pochodzących z wielu krajów świata; Kustodia jest prowincją międzynarodową.

XIX - XX ww.

Rozbiory przyniosły załamanie się życia zakonnego w Polsce. W zaborze pruskim do 1837 r. zostały skasowane wszystkie konwenty bernardynów. Podobnie było w zaborze rosyjskim, na ziemiach wcielonych do Rosji. Większą swobodą cieszyli się bernardyni w Królestwie Kongresowym, jednakże i tu w czasie powstania styczniowego klasztory zostały skasowane, a zakonnicy przeniesieni do konwentów etatowych w Kole, Zasławiu i Kretyndze. Do 1918 r. przetrwało w nich zaledwie 2 braci. Najlepsza sytuacja panowała w Galicji, gdzie – mimo obowiązującego józefinizmu, który podporządkowywał klasztory biskupom, a z zakonników czynił duszpasterzy parafialnych – ocalało 16 klasztorów.

Cismontańska czyli przedalpejska część Zakonu Braci Mniejszych wyodrębniona w łonie obserwantów w 1415 r. skupiająca wszystkie wikarie a po 1517 r. prowincje we Włoszech, na Bałkanach, na Bliskim Wschodzie, w Austrii, na Węgrzech i w Polsce. Pozostałe prowincje tworzyły Familię Ultramontańską. Podział na dwie rodziny, który miał ułatwić zarząd zakonem, istniał do Unii Leoniańskiej w 1897 r.
Kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego w Piotrkowie Trybunalskim – barokowy kościół ojców bernardynów usytuowany przy ulicy Słowackiego 2 na Starym Mieście w Piotrkowie Trybunalskim.

Konsekwencją bulli „Felicitate quadam” z 1897 r., jednoczącej autonomiczne gałęzie Zakonu Braci Mniejszych było zjednoczenie galicyjskich prowincji reformatów i bernardynów. Nastąpiło to w 1899 r. Zjednoczona prowincja liczyła 23 klasztory i 323 braci. Unia była jednak zjawiskiem przejściowym. W nowej jednostce byli bernardyni stanowili większość, dominując w wyborach władz prowincji. W 1911 r. unia została zerwana.

Tereny obecnej parafii w Wetlinie zostały prawie całkowicie wyludnione w czasie operacji "Wisła". Życie powróciło tu w latach 60. za sprawą pracujących przy wyrębie lasu. Zachodziła coraz większa potrzeba stałego duszpasterstwa. Parafia w Wetlinie została erygowana 4 czerwca 1980 r. i powierzona Bernardynom. Obecnie parafia liczy 4 miejscowości i ok. 500 osób. Prócz małego kościółka w samej Wetlinie, zbudowanego na miejscu krzyża, gdzie niegdyś odprawiano Msze św., powstał kościół dojazdowy w miejscowości Kalnica.
Zbigniew Oleśnicki herbu Dębno (ur. 5 grudnia 1389 w Siennie – zm. 1 kwietnia 1455 w Sandomierzu) – biskup krakowski w latach 1423-1455, od 1449 pierwszy kardynał narodowości polskiej, doradca Władysława II Jagiełły i Władysława III Warneńczyka.

Po odzyskaniu niepodległości nastąpił proces rewindykacji konwentów zaborów pruskiego i rosyjskiego. W momencie wybuchu II wojny światowej Prowincja Niepokalanego Poczęcia liczyła sobie 368 zakonników w 39 klasztorach. Siedzibą kurii prowincjalnej i domem studiów był klasztor św. Andrzeja we Lwowie. Bracia prowadzili wiele dzieł: 18 parafii, 2 szkoły, głosili misje ludowe i rekolekcje. Poza granicami kraju utrzymywali misję na Sachalinie.

Charyzmat (z gr. χάρισμα /chárisma/ – "bezinteresowny dar", "dar łaski") – termin stosowany w chrześcijaństwie, wskazujący na pewne dary boże, uzdolniające tego, kto je otrzymał, do szczególnej służby w Kościele. Czasem pojęcie to odnoszone jest do zgromadzeń i zakonów: np. charyzmat zakonu, zgromadzenia – oznacza wtedy najważniejszy kierunek jego działalności.
Kościół OO. Bernardynów w Przeworsku to nosząca wezwanie św. Barbary gotycka świątynia rzymskokatolicka. Posługują tu OO. Bernardyni. Kościół jest również ważnym miejscem kultu Matki Bożej Pocieszenia i św. Antoniego z Padwy.

II wojna światowa prócz ofiar w ludziach zabrała bernardynom połowę ich klasztorów. Wielu zakonników zostało zmuszonych do opuszczenia kraju. Kilku z nich założyło Polską Misję Katolicką w Argentynie w Martin Coronado, gdzie pozostają do dziś sprawując duszpasterską pieczę nad tamtejsza polonią.

Po zakończeniu wojny na terenie radzieckiej Ukrainy działał Martynian Darzycki (+ 2009). Jego działalność – wsparta przez zakonników z Polski - zaowocowała stworzeniem ukrytych struktur zakonu. Po upadku komunizmu bracia z Ukrainy utworzyli zależną od bernardynów wikarię, a następnie odrębną Prowincję św. Michała Archanioła (2004). Obecnie liczy ona 17 klasztorów i ok. 80 braci.

Sanktuarium – w religioznawstwie termin, którym określa się miejsce uznawane za święte, często identyfikowane ze świątynią, budowlą wzniesioną na miejscu uznawanym za święte.
Władysław z Gielniowa lub Ładysław z Gielniowa, także Władysław (Ładysław) Gielniowczyk (ur. ok. 1440 w Gielniowie k. Przysuchy, zm. 4 maja 1505 w Warszawie) – polski poeta-pieśniarz średniowieczny, bernardyn, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Charyzmat

Charyzmat bernardyński wypływa w prostej linii z charyzmatu franciszkańskiego, stanowiąc jego odrośl w kulturze polskiej. Franciszek z Asyżu zalecał braciom dbać nie tylko o własne uświęcenie, ale też i o uświęcenie ludzi. Cechą charakterystyczną bernardynów stało się przebywanie i apostolstwo wśród prostego ludu poprzez kwestę, kaznodziejstwo, ale też i działalność kulturalną. Wystrój bernardyńskich świątyń, jak i sprawowane w nich nabożeństwa przyciągały wiernych swą plastycznością, odwoływały się do ich uczuć. Wiele z tych kościołów posiadało status sanktuarium. Ważnym elementem oddziaływania na wiernych był również III Zakon i bractwa religijne.

Bernardynki, Mniszki Trzeciego Zakonu Regularnego św. Franciszka z Asyżu - żeński zakon z rodziny zakonów franciszkańskich, istniejący wyłącznie w Polsce.
Klasztor OO. Bernardynów w Dukli powstał w 1741 r. Fundatorem był właściciel miasta, Józef Mniszech. Klasztor i kościół są głównym miejscem kultu św. Jana z Dukli, świątobliwego zakonnika bernardyńskiej prowincji z XV w. Po II wojnie światowej zostały tu przewiezione z Lwowa główne relikwie Świętego. Od 2009 r. kościół cieszy się statusem sanktuarium na prawach diecezjalnych.

Działalność artystyczna bernardynów również była ukierunkowana na apostolstwo. Należy wymienić tu bł. Władysława z Gielniowa, autora pierwszych pieśni religijnych w języku polskim, przede wszystkim napisanej na pół wieku przed "ojcem literatury polskiej" Mikołajem Rejem stylem akrostychicznym pieśni Jezusa Judasz przedał. Malarstwem zajmowali się: Franciszek Lekszycki, Benedykt Mazurkiewicz, Walenty Żebrowski, Franciszek z Sieradza. Nieznani z imienia są liczni bracia miniaturzyści oraz snycerze.

Matka Boża Sokalska – obraz z wizerunkiem Matki Bożej Sokalskiej znajdujący się w Sanktuarium MB Sokalskiej w Hrubieszowie. Obraz przez wieki odbierał cześć i słynął łaskami w miejscowości Żwirka (część miasta Sokal) w kościele OO. bernardynów. 8 września 1724 r. łaskami słynący obraz Matki Bożej został ukoronowany przez arcybiskupa lwowskiego Jana Skarbka. Był to czwarty obraz koronowany na prawie papieskim na ziemiach Rzeczypospolitej, po obrazie Matki Bożej Częstochowskiej, obrazie Matki Bożej Trockiej i obrazie Matki Bożej Kodeńskiej.
Jezusa Judasz przedał za pieniądze nędzne (znana również jako: Żołtarz Jezusow czyli piętnaście rozmyślenia o Bożym umęczeniu) – polska średniowieczna pieśń pasyjna, napisana przez Władysława z Gielniowa w 1488 roku. Była jednym z najpopularniejszych utworów tego autora.

Obok kaznodziejów, poetów i malarzy należy wymienić prostych braci kwestarze. Zbieranie jamłużn na potrzeby klasztoru stawało się dla nich okazją do prowadzenia działalności apostolskiej. Wielokrotnie byli też sportretowani w literaturze pięknej (u Mickiewicza, Rzewuskiego, Sienkiewicza, Chodźki).

W przedrozbiorowej Polsce bernardyni stanowili najliczniejszą i silnie związaną ze społeczeństwem wspólnotę zakonną. Nic dziwnego, że znaleźli również miejsce w największych dziełach polskiej kultury, czego wyrazem są postacie ks. Robaka z "Pana Tadeusza" czy ks. Piotra z "Dziadów".

Duchowość franciszkańska – rodzaj duchowości chrześcijańskiej ukształtowany przez św. Franciszka z Asyżu. Charakteryzuje się ona przede wszystkim: chrystocentryzmem, uczuciowym przeżywaniem miłości Boga, głęboką czcią dla Bogurodzicy, wiernością Kościołowi oraz wysiłkiem skierowanym na zharmonizowanie ciała z duchem.
Stradom – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy I Stare Miasto. Był dawniej południowym przedmieściem Krakowa, położonym pomiędzy linią plantacyjną a korytem Starej Wisły. Granicę Stradomia od zachodu, południa i wschodu tworzyło kolano Wisły oddzielające go od Kazimierza (dzisiejsze planty Dietlowskie), od północy zaś odnoga Rudawy. Był to teren podmokły i często ulegający zalewom przez Wisłę.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)