Beryl - minerał - Polski Serwis Naukowy

Beryl – minerał należący do grupy krzemianów pierścieniowych. Nazwa pochodzi od greckiego berillos – morska zieleń.

Tworzy wiele poszukiwanych odmian kamieni szlachetnych:

szmaragd – zielony

akwamaryn – błękitny

biksbit – czerwień agrestowa

beryl złoty – złocistożółty

goshenit – bezbarwny

heliodor – jasnożółtozielony

morganit – delikatnie różowy do fioletowego, łososiowy

oraz inne odmiany barwne o nieujednoliconych, handlowych lub potocznych nazwach:

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Biksbit (nazywany także Bixbitem) – minerał, "czerwonoagrestowa" przezroczysta odmiana berylu. Nazwa pochodzi od nazwiska Maynarda Bixby, znanego mineraloga.

beryl zwyczajny – biały, szary

bazzyt – niebieski

beryl gwiaździsty – wykazuje asteryzm

maksiks – odmiana o zabarwieniu bladoniebieskim

– różniące się własnościami optycznymi i zabarwieniem, a niekiedy innym składem domieszek.

Właściwości

Kryształy rozwinięte w postaci słupów sześciobocznych, wydłużone lub spłaszczone; izomeryczne; często prążkowane lub wytrawione, zakończone płaskimi ścianami dwuścianu podstawowego lub rzadko – ścianami piramid. Jest kruchy, przezroczysty, odznacza się wyraźnym dichroizmem – odcienie żółtawozielone i niebieskozielone. Kryształy berylu mogą osiągać bardzo duże rozmiary, np. jeden z największych znanych kryształów na świecie to beryl znaleziony na Madagaskarze o wymiarach 3,5 × 18 m, 143 m³ objętości i wadze ok. 380 ton.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Szmaragd - odmiana berylu, minerału należącego do grupy krzemianów. Nazwa pochodzi od gr. smaragdos (a także łac. smaragdus - zielony). Nawiązuje do charakterystycznej barwy tego minerału, wywołanej podstawieniami jonów chromu, rzadziej wanadu i żelaza.

Złoża

Beryl powstaje w fazie pegmatytowo-pneumatolicznej zastygania skał magmowych oraz podczas procesów metasomatozy kontaktowej. Spotyka się go w pegmatytach, skałach metamorficznych i okruchowych. Występuje z kwarcem, chryzoberylem, fenakitem, ortoklazem, turmalinem, topazem.

Lokalizacja największych złóż

szmaragd – Muzo i Chivor Kolumbia, na Uralu oraz w Minas Gerais Brazylia.

akwamaryn i pozostałe odmiany są bardziej pospolite; piękne kryształy spotyka się w Brazylii – Minas Gerais i w Pakistanie.

USA – Dakota, Kalifornia, Utah; Rosja – Płw. Kolski, Ural; Madagaskar, RPA, Cejlon, Włochy, Szwecja, Norwegia, Czechy.

Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są tylko dwa: 63 i 65.

W Polsce spotykany na Dolnym Śląsku (głównie w pegmatytach i granitach).

Zastosowanie

Wykorzystywany jako ruda berylu (metalu podobnego do glinu), który jest używany do wyrobu bardzo twardych stopów (z miedzią).

Szmaragd jest to jeden z najwyżej cenionych kamieni szlachetnych (od lat 40. ubiegłego wieku znane są sposoby otrzymywania ich drogą syntezy, mogą być nawet doskonalsze od występujących w przyrodzie).

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Beryl (minerał)

kamienie ozdobne

Przypisy

Peter C. Rickwood. The largest crystals. „Amer. Mineralogist”. 66 (9-10), s. 885-907, 1981.
Maciej Bąbel, Danuta Olszewska-Nejbert, Krzysztof Nejbert. The largest giant gypsum intergrowths from the Badenian (Middle Miocene) evaporites of the Carpathian Foredeep. „Geological Quarterly”. 54 (4), 2010.

Bibliografia

G.G. Gormaz: Atlas mineralogii.

N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych.