Beskid Mały - Polski Serwis Naukowy

Beskid Mały (513.47) – pasmo górskie w Polsce, stanowiące część Beskidów Zachodnich, mające charakter wyspy górskiej o długości ok. 35 km i szerokości ok. 10-15 km.

Topografia

Granice regionu

Według regionalizacji Polski opracowanej przez Jerzego Kondrackiego Beskid Mały sąsiaduje:

na północnym zachodzie i północy – z Pogórzem Śląskim i Pogórzem Wielickim;

na wschodzie i południowym wschodzie – z Beskidem Makowskim, od którego oddziela go dolina potoku Stryszówka po jego ujście do Skawy, dalej Skawa po ujście do niej Stryszawki i dalej Stryszawka z dopływem Lachówką i dopływem tej ostatniej – Kocońką;

na południu i południowym zachodzie – z Kotliną Żywiecką;

na zachodzie – poprzez Bramę Wilkowicką i dolinę rzeki Białej z Beskidem Śląskim.

Przełom rzeki Soły (utworzony przez erozję wsteczną prawobrzeżnego dopływu Wisły, który wypływał niegdyś w okolicy Porąbki), dzieli Beskid Mały na część zachodnią (Pasmo Czupla i Magurki) i wschodnią (tzw. Beskid Andrychowski).

Pogórze Wielickie (513.33) – mezoregion fizycznogeograficzny, obejmujący fragment przedpola Beskidów, położony pomiędzy dolinami Skawy i Raby, u stóp Beskidu Makowskiego.

Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

Szczyty

część zachodnia – grupa Czupla i Magurki Wilkowickiej: Czupel (933 m) – najwyższy szczyt Beskidu Małego, Magurka Wilkowicka (909 m, schronisko), Groniczki (839m), Hrobacza Łąka (828 m, schronisko), Gaiki (808 m), Czupel Mały (654 m), Łysa Góra (653 m)

Część wschodnia – grupa Leskowca i Łamanej Skały (Beskid Andrychowski: Łamana Skała – Madohora (929 m), Leskowiec (922 m), Jaworzyna (890 m, schronisko) – Groń Jana Pawła II, Potrójna (884 m), Jaworzyna (864 m), Gancarz (802 m), Żar (761 m, kolejka linowo-terenowa), Bukowski Groń (782 m)

Geologia i rzeźba terenu

Beskid Mały zbudowany jest z płaszczowin: podśląskiej i śląskiej. Płaszczowina podśląska występuje na północy Beskidu (ciągnie się od Kóz w rejony Andrychowa) i w Kotlinie Żywieckiej. Z Płaszczowny śląskiej zbudowany jest sam trzon Beskidu Małego.
Ewenementem geologicznym są tzw.: Skałki Andrychowskie – są to najstarsze skały w tym rejonie. Beskid Mały zbudowany jest w 95% z piaskowców godulskich. Geologicznie jest jednorodny z Beskidem Śląskim. W Beskidzie Małym znajduje się ok. 20 jaskiń.

Czernichów – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Czernichów, po obu stronach rzeki Soły, w pobliżu zapory w Tresnej, w dolinie potoku Roztoka, na stoku Suchego Wierchu. W centrum wsi znajduje się pomnik poświęcony mieszkańcom gminy Czernichów poległym podczas II wojny światowej.

Krzeszów - wieś w południowej Polsce, w gminie Stryszawa (powiat suski, województwo małopolskie), położona w odległości 13 km na zachód od Suchej Beskidzkiej. Ludność: 1618 mieszkańców. Krzeszów leży na wysokości 420-580 m n.p.m. na pograniczu Beskidu Małego oraz Beskidu Makowskiego.

Beskid Mały ma urozmaicona rzeźbę terenu, główny grzbiet i jego odnogi głęboko wcinają się w doliny rzeczne, zbocza są strome (czasem przekraczają nachylenie 30 stopni), deniwelacje przekraczają 500 m. Występują małe jaskinie, schrony, baszty i ostańce skalne.

Klimat

Klimat właściwy strefie górskiej, o dużej ilości opadów (od 800 do 1200mm), powodujących często lokalne powodzie. Występują częste zmiany pogody i wieją silne wiatry (od południa).

Mały Szlak Beskidzki – szlak turystyczny o długości 137 km znakowany kolorem czerwonym, biegnący od Straconki w Bielsku-Białej (Beskid Mały) po Luboń Wielki (Beskid Wyspowy). Jest czwartym pod względem długości szlakiem polskich Karpat. Prowadzi przez tereny Beskidów, które omija swoim przebiegiem Główny Szlak Beskidzki – Beskid Mały, Beskid Makowski oraz Beskid Wyspowy.

Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).

Przyroda

Las bukowy

Obszary leśne to obszary typu dolnoreglowego (z nielicznymi wyjątkami, np. górnoreglowy rejon Łamanej Skały). Przeważają zespoły świerkowo-bukowo-jodłowe. Dawniej przeważały lasy bukowe – zniszczone na skutek wypalań. Świat zwierząt Beskidu Małego jest stosunkowo skromny, związane jest to z niewielką powierzchnią przy dużym stopniu penetracji jego terenów przez ludzi. Charakterystyczną cechą jest brak dużych drapieżników stale zamieszkujących ten rejon (do niezwykle rzadkich przypadków należy pojawienie się niedźwiedzia brunatnego z okolic Babiej Góry). Żyją tu duże ilości zwierzyny płowej, dzików i innych ssaków. Do rejonów o najbogatszej faunie należą rezerwaty: Madohora, Szeroka oraz Zasolnica.

Łysa Góra – szczyt w Beskidzie Małym o wysokości 653 m n.p.m. Rozpoczyna Pasmo Magurki Wilkowickiej, z którą sąsiaduje od południowego wschodu. Od strony północnej i zachodniej jej stoki opadają ku dolinom rzek: Białej i Straconki.

Przełęcz Przystopek – przełęcz położona w Beskidzie Małym na wysokości ok. 800 m n.p.m. pomiędzy szczytami Pietrasowej (814 m n.p.m) oraz Wielkiego Gibasów Gronia (898 m n.p.m.).

Ochrona przyrody

Na terenie Beskidu Małego znajduje się Park Krajobrazowy Beskidu Małego oraz trzy rezerwaty przyrody: Madohora, Szeroka i Zasolnica. Zagrożeniem dla regionu zą zanieczyszczone masy powietrza przynoszone przez zachodnie wiatry z uprzemysłowiuonego Górnego Sląska.

Zagospodarowanie regionu

Doliny są zajęte pod uprawę roli i dość silnie zurbanizowane. Do większych miejscowości regionu należą: Wadowice, Andrychów, Bielsko-Biała, Kęty, Kozy, Międzybrodzie Bialskie, Porąbka, Wilkowice. W rejonie przełomu Soły wybudowano trzy zapory wodne: w Czańcu, Tresnej i Porąbce, tworzące tzw. Kaskadę Soły. Grzbiety górskie jednak przeważnie porasta las i są na nich liczne łąki, dawniej użytkowane pastersko. Ogólnie Beskid Mały, mimo dość dużego zaludnienia zalicza się do regionów w niedużym stopniu zmienionych w wyniku działalności człowieka.

Kotlina Żywiecka (513.46) - duża kotlina śródgórska w Beskidach Zachodnich, której centrum znajduje się w rejonie ujścia do Soły jej dwóch dużych dopływów: prawobrzeżnej Koszarawy i lewobrzeżnej Żylicy.

Bliźniaki (572 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowy szczyt we wschodniej części Beskidu Małego, na pograniczu miejscowości Chocznia, Kaczyna i Ponikiew. Od Łysej Góry oddzielone są przełęczą o wysokości ok. 500 m, od Ostrego Wierchu doliną potoku Choczenka, a od szczytu Gancarza oddziela je grzbiet rozciągający się pomiędzy Kaczyną a Ponikwią. Nazwa nawiązuje do charakterystycznego kształtu. Na niektórych mapach spotyka się inne nazwy tego szczytu: Giermotka, Germadka lub Skolec (błędne według Siemionowa). Wysokość Bliźniaków, podana na podstawie tabliczki znajdującej się na szczycie, odnosi się do wyższego z dwóch wierzchołków. Natomiast według geoportal.gov.pl wysokość Bliźniaków wynosi: 577,6 m n.p.m (wyższy wierzchołek) i 561,2 m n.p.m. (niższy wierzchołek).

Zagospodarowanie turystyczne regionu jest dość słabe, jednakże przez mieszkańców pobliskich miast jest często wykorzystywany na weekendowy wypoczynek. Duża liczba szlaków turystycznych.