Beskid Makowski - Polski Serwis Naukowy

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Beskid Makowski

Beskid Makowski (dawniej nazywany Beskidem Średnim, 513.48) – grupa górska, część Beskidów Zachodnich. Od zachodu sąsiaduje z Beskidem Małym, Kotliną Żywiecką i Beskidem Żywieckim, od północy z Pogórzem Wielickim, od wschodu z Beskidem Wyspowym, od południa z Kotliną Rabczańską, Pasmem Babiogórskim i pasmem Orawskie Beskidy (po słowackiej stronie). Najwyższym szczytem jest Mędralowa (1169 m).

Skawce – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, w gminie Mucharz, na lewym brzegu Skawy, położona 300 m n.p.m., między południowo-wschodnimi stokami Beskidu Małego (Tarnawska Góra), a Beskidem Makowskim od wschodu, przy drodze Wadowice - Sucha Beskidzka i linii kolejowej Kraków - Zakopane. Wieś powstała na terenach darowanych Mikołajowi z Benkowic przez księcia oświęcimskiego Jana Scholastyka w 1333 r. Obecny sołtys Skawiec to pani Rozalia Makówka.

Kotlina Rabczańska (513.50) jest nowo wyróżnionym mezoregionem pomiędzy Beskidem Makowskim od północy, Beskidem Wyspowym od północnego wschodu, Gorcami od południowego wschodu oraz Beskidem Orawsko-Podhalańskim od południa i zachodu.

Granice

Według Jerzego Kondrackiego, autora naukowo opracowanej regionalizacji geograficznej Polski granice Beskidu Makowskiego są następujące:

granica zachodnia: od przełęczy Głuchaczki na granicy polsko-słowackiej potokiem Przybyłka, rzeką Koszarawą, uchodzącym do niej potokiem Pewlica, w górę rzeką Łękawką, w dół Kocońką i Lachówką do Stryszawki, nią do ujścia do Skawy; Skawą dalej w dół na północ, do ujścia do niej Stryszówki poniżej Skawiec i stąd w górę Stryszówką;

granica północna: po północnej stronie Pasma Babicy do Myślenic;

granica wschodnia: od Myślenic w górę doliną Raby i jej dopływu Krzczonówki;

granica południowa: dolina górnej Skawy do ujścia Skawicy oraz dolina Skawicy od ujścia po Jałowiecką Przełęcz na granicy polsko-słowackiej.

Przy tak wyznaczonych granicach Beskid Makowski ma powierzchnię ok. 900 km², długość ok. 60 km i szerokość 15 km.

Kotlina Żywiecka (513.46) - duża kotlina śródgórska w Beskidach Zachodnich, której centrum znajduje się w rejonie ujścia do Soły jej dwóch dużych dopływów: prawobrzeżnej Koszarawy i lewobrzeżnej Żylicy.

Skawa (w górnym biegu Wsiowy Potok) – rzeka, prawy dopływ Wisły. Płynie na obszarze Beskidów Zachodnich: przez Beskid Żywiecki, dalej przez Beskid Makowski, między pogórzami Śląskim i Wielickim oraz Doliną Wisły. Jej bieg w całości znajduje się na terytorium województwa małopolskiego.

Na mapach jednak i w przewodnikach zwykle spotkać się można z innym podziałem, w którym do Beskidu Makowskiego dodatkowo zaliczane jest jeszcze całe Pasmo Lubomira i Łysiny oraz Zembalowa. Pasmo Przedbabiogórskie, czasami zaliczane jest do Beskidu Żywieckiego.

Rzeźba terenu

Beskid Makowski zbudowane jest z piaskowców magurskich przewarstwionych łupkami warstw. W łupkach wyrzeźbione zostały doliny rzeczne. Składa się z wielu rozczłonkowanych pasm górskich i wzniesień. Są to (w nawiasie najwyższy szczyt tego pasma):

Jałowiecka Przełęcz (słow. Jalovecké sedlo) – położona na wysokości 1858 m przełęcz w Grani Rosochy w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się w tej grani pomiędzy Jałowiecką Kopą (1938 m) a Jałowieckim Przysłopem (2142 m). Pomiędzy Jałowiecką Przełęczą a Jałowieckim Przysłopem znajduje się jeszcze słabo wyróżniający się wierzchołek Pośredniego Przysłopu. Jest najniższą przełęczą w tej grani. Stoki spod trawiastej Jałowieckiej Przełęczy opadają z jednej strony do Doliny Żarskiej, z drugiej do Doliny Parzychwost, która jest boczną odnogą Doliny Jałowieckiej i od nazwy tej doliny pochodzi nazwa przełęczy. Żlebami spod Jałowieckiej Przełęczy na obydwu jej stokach spływają niewielkie potoczki, a zimą zsuwają się lawiny.

Jesień – jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z malejącą średnią dobową oraz najwyższym w skali roku opadem atmosferycznym. W świecie roślin i zwierząt jest to okres gromadzenia zapasów przed kolejną zimą. Na przełomie lata i jesieni część zwierząt przenosi się do cieplejszych stref klimatycznych. Jesienią liście drzew zmieniają kolor, by w końcu opaść przed zimą, a najgrubsze części zielone roślin ulegają zdrewnieniu. Rośliny wieloletnie gromadzą substancje zapasowe w korzeniach, a jednoroczne usychają, starając się przedtem różnymi metodami doprowadzić do rozproszenia nasion.

Pasmo Pewelsko-Ślemieńskie (Baków 766 m)

Pasmo Barnasiówki (Barnasiówka 566 m),

Pasmo Babicy (Babica 727 m),

Pasmo Koskowej Góry (Koskowa Góra 874 m)

Pasmo Przedbabiogórskie, zwane też Pasmem Jałowieckim (Mędralowa 1169 m)

Klimat

Na klimat w Beskidzie Makowskim wpływa zróżnicowana rzeźba terenu. Średnia temperatura wynosi od 5 do 7 °C. Wiosna trwa długo i jest chłodna i deszczowa, nawroty niskiej temperatury występują aż do maja. Lato bywa trochę cieplejsze niż w Beskidzie Żywieckim, lecz trwa tyle samo. Jesień jest długa i sucha. Notowane są częste wahania temperatury, tak jak i w reszcie regionu. Zima utrzymuje się zazwyczaj od końca listopada do marca. Przeciętnie najwięcej opadów zaobserwowano w czerwcu i w sierpniu, a najmniej w październiku, średnia roczna wynosi 800 mm. Podobnie jak w Beskidzie Wyspowym zdarzają się tu inwersje temperatury.

Beskidy Zachodnie (513.4-5, słow. Západné Beskydy) – makroregion położony w obrębie Zewnętrznych Karpat Zachodnich, którego średnie wysokości nad poziomem morza oscylują pomiędzy 600 a 1400 m (wyjątek to masyw Pilska i masyw Babiej Góry, które przekraczają 1500 m n.p.m.).

Maków Podhalański to miasto w woj. małopolskim, w powiecie suskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Maków Podhalański. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bielskiego. Położone nad rzeką Skawą, w Beskidzie Makowskim, u stóp Makowskiej Góry (699 m n.p.m.).

Ludność

Jest to obszar dość gęsto zaludniony. Lasy występują głównie na wyższych grzbietach górskich, natomiast doliny i śródgórskie zrównania zajęte są pod uprawy rolne i osady ludzkie. Są 4 miasta: Maków Podhalański, Sucha Beskidzka, Jordanów, Myślenice.

Przypisy

↑ Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2001. ISBN 83-85557-86-5.

Linki zewnętrzne

Mapa turystyczna Beskidu Średniego (Makowskiego) wydawnictwa Compass w formie elektronicznej

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Beskid Makowski