Beskidy - Polski Serwis Naukowy

Beskidy (cz., słow. Beskydy, ukr. Бескиди, ang. Beskids, niem. Beskiden) – grupa pasm górskich w Karpatach Zewnętrznych rozciągająca się od rzeki Beczwy na zachodzie (Czechy) po rzekę Czeremosz (Ukraina) na wschodzie. Szerokość pasma Beskidów wynosi ok. 50–70 km, a ich długość ok. 600 km.

Gustaw Morcinek powiedział o Beskidach:

Jodła (Abies Miller 1756) – rodzaj zimozielonych drzew z rodziny sosnowatych obejmujący blisko 50 gatunków, które występują na półkuli północnej.
Kysucké Beskydy (pol. Beskidy Kysuckie, Beskid Kysucki, Beskidy Kisuckie, Beskid Kisucki) - pasmo górskie w północno-wschodniej Słowacji, w regionie Kysuce. Wraz z Beskidami Orawskimi (Oravské Beskydy) tworzą pasmo Beskidów Słowackich (Slovenské Beskydy), są najwyższą częścią Gór Kisuckich (Kysucká vrchovina), choć czasem spotyka się opinie, że osobnym rejonem górskim.

... Ktoś powiedział, że Tatry to gotyk, Beskidy zaś – barok. Ów barok widzimy nie tylko w kształcie Beskidów, lecz spotkać go można na całej tej ziemi. Skądkolwiek na nią spojrzeć, płynie w miękkich – falistych – łagodnych liniach, i płynie, zdawałoby się na skraj świata..."

Beskidy Wschodnie – Bieszczady

Granice

Granice Beskidów są określone w tradycji polskiej następująco:

Wdżar – szczyt o wysokości 767 m n.p.m. położony w Gorcach, w Paśmie Lubania, nad przełęczą Snozka, przy drodze wojewódzkiej 969, na wschód od miejscowości Kluszkowce. Od Lubania oddziela go szerokie siodło przełęczy Drzyślawa. Ponieważ nazwa góry jest nieco trudna do wymówienia spotyka się jej wiele form, najczęściej są to: Wżar, Wżary, Żar, Żdżar, Zżar. Góra Wdżar jest goła i zbudowana z fliszu karpackiego oraz andezytu – skały wulkanicznej. Aktywność wulkaniczna miała miejsce z końcem starszego trzeciorzędu, w czasie tworzenia się płaszczowiny zewnętrznych Karpat fliszowych. Intruzje andezytu występowały trzykrotnie: najstarsza w środkowym badenie, a najmłodsza na granicy badenu i sarmatu. Góra Wdżar zawdzięcza swój kształt dzięki większej odporności andezytu na wietrzenie. Na jej zboczach znajduje się jedyne w Polsce stanowisko rozrzutki brunatnej – paproci związanej wyłącznie z andezytowym podłożem. Istnieje na zboczach Wdżaru miejsce, gdzie występują anomalie magnetyczne – igła kompasu gubi kierunek kręcąc się na wszystkie strony.
Beskid Myślenicki – zachodnia część Beskidu Wyspowego, ograniczona dolinami Skawy, Raby i Stradomki. Beskid Myślenicki wyróżnia się wyłącznie w literaturze turystycznej, nie jest zaś jednostką regionalizacji fizycznogeograficznej. Nazwa ta pojawiła się już w dwudziestoleciu międzywojennym. Granice Beskidu Myślenickiego wyodrębnił w 1938 Mieczysław Orłowicz.

od północy sąsiadują z Pogórzem Karpackim

na południu np. z Pieninami, Obniżeniem Orawsko-Podhalańskim

najdalej na zachód wysuniętym pasmem jest Beskid Śląsko-Morawski

najdalej na wschód znajdują się Beskidy Połonińskie, przy czym warto zwrócić uwagę, że w wielu innych krajach granice te mogą być określane inaczej i często spotyka się wschodnią granicę Beskidów na Przełęczy Użockiej, pomiędzy Bieszczadami Zachodnimi (polskimi), a Bieszczadami Wschodnimi (ukraińskimi)

Nieco inaczej granice i podział Beskidów są definiowane w innych krajach, np. na Słowacji.

Połonina Borżawa (522,22; niekiedy także "Borszawa"; ukr. Полонина Боржава) – pasmo górskie na ukraińskim Zakarpaciu. Należy do Beskidów Połonińskich w łańcuchu Zewnętrznych Karpat Wschodnich.
Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Geologia i hydrografia

Flisz Karpacki

Geologia

Beskidy są najmłodszymi górami w Polsce, uległy fałdowaniom w końcowej fazie alpejskich ruchów górotwórczych (orogeneza alpejska), około 20 mln lat temu, a później zostały jeszcze raz wypiętrzone pod koniec trzeciorzędu.

Głównym składnikiem budulcowym Beskidów, są skały osadowe - flisz karpacki - czyli kompleks skał składających się z piaskowców, łupków, zlepieńców, iłów i margli, które tworzyły się w praoceanie (Tetyda), pokrywającym teren dzisiejszych Karpat, są to m.in. piaskowce magurskie. W niektórych miejscach, piaskowce pokryte są wapiennym płaszczem (np. Jasieniowa, Tuł). Czasami, spomiędzy piaskowców wystają skały wulkaniczne (np. Wdżar w Gorcach na granicy z Pieninami, czy Bryjarka w Beskidzie Sądeckim, a także położona już na terenie Pienin, ale w pobliżu granicy z Beskidem Sądeckim Góra Jarmuta).

Połonina Czerwona (522.23; t. Połonina Krasna) - grupa górska w Karpatach Wschodnich; należy do Beskidów Połonińskich, leży na Zakarpaciu, ma powierzchnię około 570 km².
Żbik (Felis silvestris) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku (pod nazwą Felis catus), na podstawie wyglądu kota domowego. Obecną nazwę nadał żbikowi w 1775 roku niemiecki przyrodnik Schreber, który w Niemczech obserwował zwierzę w naturze. Wg oficjalnie przyjętej klasyfikacji żbiki (sensu largo) dzieli się na trzy podstawowe grupy:

Osady denne zostały poddane działaniom ogromnych sił ściskających i skutkiem tego zostały wypiętrzone i powstały z nich płaszczowiny: podśląska, śląska, podmagurska, magurska, skolska, stanowiące podstawę przyszłego łańcucha górskiego:

płaszczowina podśląska tworzy obszar graniczący na północy z Beskidem Małym, a także część Kotliny Żywieckiej

płaszczowina śląska kształtuje Beskid Mały oraz Pogórze Wielickie, przylegające bezpośrednio do Beskidu Makowskiego

płaszczowina magurska kształtuje Beskid Makowski oraz Beskid Żywiecki łącznie z Pasmem Babiogórskim

płaszczowina podmagurska pojawia się tylko w kilku oknach tektonicznych

płaszczowina skolska buduje Pogórze Przemyskie i Góry Sanocko-Turczańskie

płaszczowina czarnohorska buduje Czarnohorę

Beskid Wyspowy (513.49) – część Beskidów Zachodnich położona pomiędzy doliną Raby a Kotliną Sądecką. Charakterystyczną cechą tego regionu południowej Polski jest występowanie odosobnionych, pojedynczych szczytów, od czego pochodzi jego nazwa. Najwyższym szczytem jest Mogielica (1170 m n.p.m.).
Radziejowa (1262 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego, zbudowany z piaskowców. Należy do Korony Gór Polski. Nazwa szczytu pochodzi od osoby o nazwisku lub przydomku Radziej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)