Betar - Polski Serwis Naukowy

Członkowie bojówki "Betar" w Szydłowcu, rok ok. 1932

Bejtar (Betar, Brit Trumpeldor, Związek Trumpeldora, Trumpeldorczycy) − syjonistyczny, prawicowy żydowski ruch młodzieżowy. Młodzieżówka partii Sojuszu Rewizjonistycznych Syjonistów. Założony w 1923 r. w Rydze (Łotwa) przez Władimira Żabotyńskiego (1880-1940). Istniał w Palestynie oraz w wielu państwach Europy, w tym również w II RP. Nazwa pochodzi od słów "Brit Josef Trumpeldor" i była hołdem wobec Josefa Trumpeldora, który zginął w obronie Tel Chaj w marcu 1920 r. Ideologia ruchu odwoływała się do tradycji żydowskich wojowników z czasów powstania Bar Kochby.

Lohamei Herut Israel (hebr. Bojownicy o Wolność Izraela, לוחמי חירות ישראל) w skrócie Lehi (לח"י) - radykalna, kontrowersyjna zbrojna organizacja syjonistyczna działająca w latach 1940-1948 w Palestynie, stosująca w swojej działalności metody terrorystyczne.

Josef Trumpeldor, hebr. יוסף טרומפלדור, ros.: Иосиф Трумпельдор (ur. 1 grudnia 1880, zm. 1 marca 1920) – syjonistyczny aktywista, znany z współudziału w organizacji Legionu Żydowskiego walczącego po stronie Brytyjczyków w czasie I wojny światowej i z pomocy w imigracji żydowskiej do Palestyny.

Podczas II wojny światowej członkowie Bejtaru walczyli w Żydowskim Związku Wojskowym. Wielu należało do organizacji paramilitarnej Irgun, walczącej o państwo żydowskie w Palestynie. Kilku przyłączyło się do radykalnej grupy Lehi.

Po ustanowieniu niepodległego państwa Izrael, ruch Bejtar został włączony do partii politycznej Herut, a następnie do Likudu.

Film dokumentalny „Betar”

W 2011 r. powstał film dokumentalny o ruchu syjonistów-rewizjonistów pt.: Betar, w reż. Roberta Kaczmarka i pod kierownictwem merytorycznym oraz ze scenariuszem dr. Piotra Gontarczyka, w produkcji Film Open Group.

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny i społeczny, dążący do stworzenia żydowskiej siedziby narodowej na terenie Palestyny. Syjonizm doprowadził do powstania Państwa Izrael w 1948 r.; współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany w końcu XIX wieku miał wiele nurtów i postaci; powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym w różny sposób: jako nacjonalizm żydowski, jako ruch kolonialny i rasistowski, jako ruch narodowowyzwoleńczy, wreszcie jako ruch religijny. Poza syjonizmem politycznym mówiono o syjonizmie duchowym, którego celem była nowa tożsamość żydowska (Ahad ha-Am), odrodzenie języka hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.

Szymon Bar Kochba (?-135, hebr. שמעון בר כוכבא) – dowódca drugiej wojny żydowsko-rzymskiej zwanej Powstaniem Bar-Kochby w latach 132-135. Założył niepodległe Żydowskie państwo izraelskie, którym rządził jako Nasi (książę). Zostało podbite przez Rzymian w 135 roku po dwóch latach wojny.

Zobacz także

Metzudat Ze'ev - główna siedziba ruchu

Instytut Żabotyńskiego

Przypisy

Premiera filmu „Betar” w Krakowie | Film Open Group

Linki zewnętrzne

Ja myślałam, że wszyscy są razem. Z Emilką „Marylką” Rozencwajg (Szoszaną Kossower), łączniczką żydowskiego i polskiego podziemia rozmawia Anka Grupińska. W: Tygodnik Powszechny [on-line]. grudzień 2000. [dostęp 2011-04-11].

Piotr Gontarczyk (opr.): Trumpeldorczycy czyli żydowski narodowy-radykalizm. Notatka z archiwum polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych w sprawie żydowskiej organizacji narodowo-radykalnej. W: Glaukopis [on-line]. 2005, nr. 2-3. [dostęp 2012-04-19]. ss. 322-326.