Biórków Wielki - Polski Serwis Naukowy

Biórków Wielki – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Koniusza.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Nazwa miejscowości

Pochodzenie nazwy Biórków Wielki, wcześniej – Birków, jest patronimiczne: od nazwy osobowej Birek, wywodzącej się być może od bierać, birać, por. prasłowiańskie *birati a. *bьrati – "ujmować, chwytać, zabierać", a także stanowiącej zdrobnienie imienia Biernat (Bernard). W XV wieku właścicielem wsi był Jan Birkowski herbu Topór. Wcześniej spotykane nazwy to m.in. Bircow, Byrkow, Byrow, Byorkow, Bierków, Birków, Birków Wielki.

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

Gmina Koniusza to gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie krakowskim.

Historia

Początki osadnictwa w Biórkowie Wielkim sięgają przełomu XII i XIII wieku. Przypuszcza się, że król Władysław Łokietek osadził ją na prawie niemieckim i podarował swojemu rycerzowi Wilczko, który pomógł mu w stłumieniu buntu. Wilczko z Birkowa był później podstolim a następnie kasztelanem sandomierskim. Pierwsza wzmianka w zachowanych dokumentach o wsi pochodzi z roku 1374. Jest to krótki opis parafii w Biórkowie w spisie świętopietrza. Źródła z 1385 wymieniają istniejący tu drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Szlak architektury drewnianej w województwie małopolskim, o długości 1 500 km, obejmuje 237 zespołów architektonicznych od kościołów, cerkwi, kaplic i dzwonnic po spichlerze, wiejskie chałupy i szlacheckie dwory. Szlak w województwie małopolskim podzielony jest na sześć tras plus trzy warianty tras.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W XV wieku Biórków Wielki był własnością rodu Birkowskich herbu Topór, o czym wspomina Jan Długosz w swoim dziele Liber Beneficiorum. W XVI wieku rządzili tu Szembekowie herbu Szembek, a następnie inni szlachcice.

W 1633 w miejscu zniszczonej świątyni zbudowano zachowany do dziś kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W tym okresie założono przy kościele szkółkę parafialną dla dzieci wiejskich. W 1782 roku założono we wsi cmentarz parafialny.

Zabytki

Na terenie Biórkowa Wielkiego znajdują się dwa obiekty zabytkowe:

Województwo krakowskie- dawna jednostka podziału administracyjnego Polski, ze stolicą w Krakowie, powołana 28 czerwca 1946 roku, zniesiona 31 grudnia 1998 r. wraz z utworzeniem województwa małopolskiego. Region kilkukrotnie zmieniał granice.

Język prasłowiański jest to należący do rodziny języków indoeuropejskich wspólny prajęzyk dawnych Słowian, z którego później wykształciły się poszczególne języki słowiańskie. Za koniec istnienia języka prasłowiańskiego uznaje się przełom V i VI wieku n.e.

drewniany kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny wraz z osobno stojącą drewnianą dzwonnicą, znajdujący się na małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej.

założenie dworsko-parkowe, składające się z murowanego dworu (mocno zniszczonego), stajni i pięknego parku.

Przypisy

Rymut K., Nazwy miast Polski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław [etc.] 1987, ISBN 83-04-02436-5, por. hasło Bircza
A. Cieślikowa (red.), Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych t.1, Kraków 2000, ISBN 83-87623-23-7
M. Malec (red.), Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych, t. 2, Kraków 1995, ISBN 83-85579-68-0
↑ Sołectwo Biórków Wielki (pol.). gmina Koniusza. [dostęp 2011-09-13].
Kościół Wniebowzięcia NMP w Biórkowie Wielkim (pol.). drewniana.malopolska. [dostęp 2011-09-13].
Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo małopolskie (pol.). 2011-12-31., s.144
Kościół Wniebowzięcia NMP w Biórkowie Wielkim (pol.). drewniana.malopolska. [dostęp 2011-09-13].

Zapoznaj się również z: Biórków Mały

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Biórkowie Wielkim - parafia rzymskokatolicka w miejscowości Biórków Wielki, należąca do dekanatu proszowickiego w archidiecezji krakowskiej. Parafia swym zasięgiem obejmuje wsie: Biórków Mały, Biórków Wielki, Łoskowice, Skrzeszowice, Wroniec, Wronin i Zieloną. Opiekę nad nią sprawują księża diecezjalni, a proboszczem od 2007 jest ks. Wawrzyniec Gut.

Linki zewnętrzne

o Biórkowie Wielkim w serwisie gminy Koniusza

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi