Białowola - Polski Serwis Naukowy

Białowola – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim, w południowo-wschodniej części gminy Zamość. Położona jest 10 km od Zamościa.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Historia miejscowości

Miejscowość powstała najprawdopodobniej w I poł. XVI w., założona przez rodzinę Lipskich herbu Korczak, wywodzących się od Mikołaja z Lipska, bratanka marszałka Dymitra z Goraja. Pierwsza wzmianka o niej jako Biała Wolia, znajduje się w rejestrze poborowym z 1564 roku. W 1631 roku Lipscy sprzedali Białowolę Zamoyskim, przez co weszła ona w skład Ordynacji Zamoyskich.

Zamoyscy – polski ród szlachecki o przydomku Saryusz pieczętujący się herbem Jelita. Początkowo należący do średniozamożnej szlachty w wyniku działań Jana Zamoyskiego w II połowie XVI w. awansował do grona magnaterii. Wzrost znaczenia rodu został przypieczętowany w roku 1589, kiedy to Jan Zamoyski utworzył Ordynację Zamojską. Od roku 1778 ród jest w posiadaniu tytułu hrabiowskiego, który został nadany X Ordynatowi Zamoyskiemu, Andrzejowi Zamoyskiemu.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W 1929 roku powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Jej założycielami a jednocześnie pierwszymi druhami byli: Antoni Głagola, Piotr Klimacki, Józef Ostarz, Wojciech Kuźma, Władysław Psiuk, Michał Psiuk, Jan Głagola, Antoni Czapla, Ignacy Gontarz, Jan Bondyra, Karol Serafin, Antoni Psiuk, Piotr Łapa, Józef Łagodny oraz Michał Milczuk. W 1932 roku wybudowano drewnianą ramizę strażacką oraz założono orkiestrę dętą, którą tworzyło 12 muzyków.

Gmina Zamość (do 1973 gmina Mokre ) - gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie zamojskim.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

II wojna światowa

Z sąsiednich wiosek hitlerowcy utworzyli pas zasiedlony kolonistami niemieckimi, tzw. "czarnymi Niemcami" Był to obszar dobrze broniony przez niemieckich żołnierzy. Po stronie polskiej powstały wówczas grupy bojowe, które uczestniczyły w akcjach przeciwko kolonistom. Jeden z takich ataków miał miejsce w miejscowości Lipsko. W odwecie za pomoc udzieloną partyzantom 29 grudnia 1942 roku niemiecka ekspedycja karna wymordowała 51 osób w Białowoli, w tym 22 kobiety i 12 dzieci (w wieku od 8 miesięcy do lat 10). Miejscowość została także splądrowana. Hitlerowcy zapowiedzieli, że za każde nieposłuszeństwo czy dywersje będzie stosowana odpowiedzialność zbiorowa. Białowola jednak w dalszym ciągu była schronieniem dla walczących partyzantów. W późniejszym okresie z rąk hitlerowców zginęło jeszcze 14 osób.

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Koło Gospodyń Wiejskich – organizacja kobieca, działająca głównie na terenach wiejskich. Koła gospodyń wiejskich działają na podstawie art. 22 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. z 1982 r. Nr 32, poz. 217 z późn. zm.) oraz uchwalonego przez siebie regulaminu. Koła gospodyń wiejskich w szczególności bronią praw, reprezentują interesy i działają na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet wiejskich oraz ich rodzin. Zajmują się głównie kwestiami związanymi z lokalnymi sprawami samorządowymi, pomagają w organizacji życia na wsi. Członkinie organizują imprezy artystyczne, różnorodne kursy i zabawy wiejskie. Koła gospodyń wiejskich tworzone są jako wyodrębnione jednostki organizacyjne kółek rolniczych, bądź też - we wsiach, w których nie działają kółka rolnicze - jako samodzielne koła gospodyń wiejskich.

Ciała pomordowanych złożono w zbiorowej mogile, gdzie ustawiono pomnik z napisem: "Tu spoczywają zwłoki Polaków, mieszkańców wsi Białowola, wymordowanych przez krwawych katów hitlerowskich dnia 29 XII 1942 r".

Zbrodnie popełnione przez Niemców tak relacjonował jeden z jej mieszkańców: "W czasie pacyfikacji, na boisku szkolnym, został zamordowany mój ojciec, siostra z mężem i trójka dzieci – najmłodsze miało 8 miesięcy. Gdy mordercy odjechali do Zamościa, poszedłem do zabitych i zobaczyłem wśród stosu trupów moja siostrę, trzymała w ramionach martwe niemowlę, a obok niej leżały pozostałe dzieci. Przebieg pacyfikacji był straszny. Bardzo wcześnie rano Białowola została otoczona ścisłym kordonem żołnierzy. Specjalne patrole chodziły po wsi i spędzały mieszkańców do szkoły. Tam odbywała się selekcja. Wybranych wprowadzano rodzinami lub piątkami na boisko szkolne i na oczach pozostałych mieszkańców zabijano seriami z karabinów maszynowych. W razie potrzeby dobijano strzałem w głowę. Z mojej rodziny uratowałem się tylko ja z matka. Hitlerowcy nie natrafili na nasze schowki. Widziałem z ukrycia, jak przed odjazdem rabowali nasz dobytek, zabrali krowy i niszczyli gospodarstwo. Naszych najbliższych pochowaliśmy w zbiorowej mogile koło szkoły. W tym miejscu stoi teraz pomnik, który przypomina nam ten straszny czas."

Zamość (łac. Zamoscia, ukr. Замостя, ros. Замость (Замостье)) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej części województwa lubelskiego. Jest jednym z większych ośrodków kulturalnych, edukacyjnych i turystycznych województwa, a zwłaszcza Zamojszczyzny. Za sprawą unikalnego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Starego Miasta bywa nazywany "Perłą Renesansu", "Miastem Arkad" i "Padwą Północy". Pod względem liczby ludności zajmuje w województwie 3. pozycję (66 557 mieszkańców), natomiast pod względem powierzchni plasuje się na 10. miejscu. W 1992 roku zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Korczak (Ciffus, Ciphus, Karpie, Trzy Wręby, Wrębowie, Wręby) – polski herb szlachecki. Herb ma pochodzenie węgierskie, trzy wręby oznaczają trzy rzeki Dunaj, Cisę (lub Drawę) i Sawę.

Okres powojenny

W 1956 roku założone zostało Koło Gospodyń Wiejskich przez ówczesną kierownik tutejszej Szkoły Podstawowej- Panią Zofie Łopuszyńską.

1978 – nadanie miejscowości Krzyża Partyzanckiego.

1982-1990 – budowa nowej remizy strażackiej.

2002 – powstanie Młodzieżowej Orkiestry Dętej Ochotniczej Straży Pożarnej z inicjatywy Andrzeja Greszty, który od początku objął kierownictwo nad nią.

Województwo zamojskie - istniało w latach 1975-1998 z siedzibą w Zamościu, które było położone na terenie obecnego województwa lubelskiego w południowo-wschodniej Polsce.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) – jest umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, organizacją społeczną, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Działająca na podstawie ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Przypisy

↑ Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 444, 445.

Linki zewnętrzne

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi