Bieg i upad - Polski Serwis Naukowy

Bieg i upad

a-a – bieg warstwy, α – kąt upadu warstwy

Kompas do mierzenia biegu i upadu

Bieg i upad podstawowe parametry stosowane do opisu położenia warstw skalnych oraz pokładów kopalin. W celu jednoznacznego określenia położenia warstw skalnych w przestrzeni podaje się również kierunek zapadania określony względem stron świata.

Azymut (ar. as-sumūt, as-simūt(lm), od samt=prosta droga, kierunek, cel) - to kąt zawarty między północną częścią południka odniesienia, a danym kierunkiem poziomym. Wartość azymutu liczy się zgodnie z ruchem wskazówek zegara i wyraża w mierze kątowej, najczęściej w stopniach. Azymut może służyć do orientacji w terenie i do orientowania pomiarów geodezyjnych.

Krzywa – pojęcie matematyczne, jedno z fundamentalnych pojęć takich dziedzin jak geometria, geometria różniczkowa stosowane również w mowie potocznej. Pomimo intuicyjnej prostoty pojęcie to jest bardzo trudne do ścisłego zdefiniowania. Od poprawnej definicji wymaga się, aby była to „dowolna linia” na płaszczyźnie lub w przestrzeni, w tym także linia prosta, która w szczególności mogłaby rozgałęziać się i przerywać.

Bieg warstwy

1. Bieg warstwy (rozciągłość) - ślad (linii) przecięcia się stropowej lub spągowej powierzchni warstwy (pokładu lub żyły) z płaszczyzną poziomą, lub też jest to prosta (linia) pozioma leżąca na powierzchni warstwy.

2. Biegiem warstwy nazywamy azymut linii biegu, czyli krawędzi przecięcia się powierzchni strukturalnej (takiej jak strop czy spąg warstwy) z powierzchnią terenu.

Bieg wyraża się liczbowo, podając jego azymut (czyli azymut linii, od 0 do 180°, w szczególnych przypadkach do 360°).

Upad warstwy

1. Upad warstwy - kierunek największego spadku warstwy, lub inaczej jest to linia leżąca na powierzchni warstwy wyznaczająca jej maksymalny spadek. Przeciwny kierunek nazywany jest wzniosem.

2. Upad warstwy to kąt między linią upadu, czyli linią największego spadku powierzchni strukturalnej a płaszczyzną warstwicową.

Upad wyraża się liczbowo, podając kąt między nim a poziomem (od 0°, co oznacza powierzchnię poziomą, do 90°).

Zapis parametrów warstwy

W oznaczaniu parametrów biegu i upadu istnieją regionalne różnice. W Polsce najczęściej stosowany jest dwuczłonowy schemat zapisu: AZYMUT UPADU/UPAD

20/40 – czyli azymut kierunku upadu wynosi 20 stopni przy upadzie warstwy 40 stopni (natomiast przykładowo w literature angielskojęzycznej taki zapis oznaczał by niejednokrotnie upad 20 stopni o azymucie upadu 40 stopni).

×/0 – zapis dla warstwy poziomej.

W starszej literaturze stosowany jest zapis trójczłonowy: BIEG/UPAD KIERUNEK ZAPADANIA np.

75/30S – czyli azymut linii biegu wynosi 75 stopni na wschód od kierunku północnego, kąt nachylenia w dół wynosi 30 stopni.

45/85N (czytaj: 45 przez 85 na N) azymut linii biegu wynosi 45 stopni na wschód od północy natomiast upad wynosi 85 stopni (ściana biegnie prawie pionowo, w kierunku godziny trzeciej na zegarku)

Na mapach geologicznych bieg i upad oznaczamy zwykle przez kreskę zgodną z kierunkiem linii biegu z dołączoną z jednej ze stron krótką kreseczką pokazującą kierunek zapadania.

Linki zewnętrzne

Pomiary kompasem geologicznym