Biegun północny – najbardziej wysunięty na północ punkt na Ziemi. Można go definiować na cztery różne sposoby, jednak tylko dwa z nich są powszechnie używane. Wszystkie definicje mają jedną cechę wspólną – każda umiejscawia biegun na Oceanie Arktycznym.

Położenie biegunów północnych Ziemi: 1. geograficzny; 2. magnetyczny; 3. geomagnetyczny; 4. niedostępności

Północny biegun geograficzny

Biegun geograficzny, znany także jako północ właściwa, to najbardziej wysunięty na północ punkt na kuli ziemskiej, ustalony na podstawie jej ruchu obrotowego. To przez ten punkt przechodzi oś obrotu naszej planety. Ma on stałe położenie (szerokość geograficzna 90°N); nie ma tam lądu, a ocean pokryty jest czapą lodową. Bez względu na to, jaki kierunek obierze się będąc na północnym biegunie geograficznym zawsze będzie to południe.

Pierwszym człowiekiem, który twierdził, że dotarł do bieguna, był amerykański lekarz i badacz polarny Frederick Albert Cook. Miał tego dokonać 22 kwietnia 1908 w towarzystwie dwóch Eskimosów (Ahwelaw i Etukishook), jednak nie był w stanie dostarczyć przekonujących dowodów swojej bytności na biegunie.

Artystyczny obrazek ilustrujący region Arktyki i jej pokrywę lodową 1.stycznia 1999 NASA

Pierwsza udokumentowana ekspedycja naukowa w to miejsce odbyła się 6 kwietnia 1909. Wojskowy inżynier Robert Edwin Peary, jego pracownik, czarnoskóry Amerykanin Matthew Henson oraz czterech Eskimosów (Ootah, Seegloo, Egingway i Ooqueah) wyruszyli by zdobyć biegun. Do niedawna uważano, że im się udało, jednak w roku 1996 została przeprowadzona dokładna analiza nowo odkrytych zapisków Perry'ego. Wykazała ona, iż ekipie badawczej do postawienia stopy na biegunie zabrakło 32 km.

Pierwszym niepodważalnym wydarzeniem był przelot Roalda Amundsena oraz amerykańskiego sponsora Lincolna Ellswortha nad biegunem północnym. Lot odbył się sterowcem Norge, zaprojektowanym i pilotowanym przez Włocha Umberto Nobile. Lot ze Svalbardu na Alaskę odbył się w 1926.

3 maja 1952 podpułkownik U.S. Air Force Joseph O. Fletcher oraz porucznik William P. Benedict wylądowali na geograficznym biegunie północnym. Natomiast 6 kwietnia 1992 Robert Schumann został najmłodszym zdobywcą bieguna, miał wtedy 10 lat.

We współczesnej kulturze zachodu przyjęło się, że na Biegunie Północnym mieszka Święty Mikołaj.

Występują tam dni i noce polarne, trwające po pół roku każdy.

Północny biegun magnetyczny

To punkt, w którym pole magnetyczne Ziemi tworzy z jej powierzchnią kąt 90°. Taką definicję przedstawił już w roku 1600 Sir William Gilbert – angielski fizyk i członek załogi Queen Elizabeth I.

Biegun magnetyczny nie powinien być mylony z rzadziej używanym terminem biegun geomagnetyczny. Północ magnetyczna jest to kierunek, który wskazuje kompas magnetyczny. Ponieważ przeciwne bieguny magnesu się przyciągają, więc strzałka oznaczona literą N w rzeczywistości wskazuje południowy biegun magnetyczny S. Dla uniknięcia nieporozumień przyjęło się nazywać go jednak biegunem północnym. Jego położenie jest zmienne i w roku 2005 znajdował się w pobliżu kanadyjskich Wysp Królowej Elżbiety (82,7°N, 114,4°W).

Pierwsza wyprawa naukowa, mająca na celu ustalenie położenia północnego bieguna magnetycznego, prowadzona była przez Jamesa Clarka Rossa. 1 czerwca 1831 odkrył on, że biegun magnetyczny położony jest na Przylądku Adelaide, ok. 2750 km od północnego bieguna geograficznego.

72 lata później Roald Amundsen zauważył, że położenie bieguna zmieniło się. Stwierdzono, że przesunął się on w stronę północnego bieguna geograficznego, a jego położenie zmieniało się o ok. 15 km rocznie.

Trzeciej obserwacji dokonali kanadyjscy naukowcy, lokalizując północ magnetyczną na Wyspie Księcia Walii. Później rząd Kanady przeprowadził szereg badań, z których wynika, że biegun nieustannie przesuwa się na północ i to coraz szybciej. Jego średnia prędkość w latach 2001-2003 wynosiła około 40 km na rok. W 2007 roku "pędził" już w stronę Syberii z prędkością 55-60 km rocznie, a w roku 2009 przesunął się już o ok. 64 km.