Bielawa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Bielawa (niem. Langenbielau) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim. Bielawa położona jest na Przedgórzu Sudeckim, u podnóża Gór Sowich. Rozciąga się na długości 12 km wzdłuż potoku Bielawica (niem. Biele), na wysokości 280-345 m n.p.m. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.

Parafia Ducha Świętego w Bielawie znajduje się w dekanacie bielawskim w diecezji świdnickiej. Była erygowana w 1948 r. Jej proboszczem jest ks. Krzysztof Pełech. Wieloletni proboszcz ks. Henryk Praga z dniem 22 czerwca 2009 decyzją ks. biskupa ordynariusza został przeniesieny w stan spoczynku. Obecnie jest rezydentem w tutejszej parafii.
Gmina Nowa Ruda to gmina wiejska w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, położona w Sudetach Środkowych u podnóża Gór Sowich, w dolinach Włodzicy i jej dopływu – Woliborki. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie wałbrzyskim.

Według danych GUS z 30 czerwca 2010 miasto liczyło 34 851 mieszkańców.

Nazwa miasta

Pierwsza udokumentowana forma nazwy miejscowości (Bela) pochodzi z 1288 r. i wskazuje na to, iż pierwotnie była ona nazywana "Białą". Potwierdza to także zapis z 1379 r. (zur Bele). Od XV w. występuje już przystosowana do wymowy niemieckiej forma "Belau" czy "Bielau" (Berlaw 1472, Bylaw 1511). Ostatecznie w XVI w. utrwala się przedrostek "lang" (niem. "długi"), nawiązujący do charakterystycznej rozciągłości geograficznej wsi (8 km) - Langenbilav 1665 r., Langenbielau 1758 r. Jednocześnie lokalnie funkcjonowała dialektowa forma Biele.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

W 1945 r. władze polskie dokonały repolonizacji nazwy na Bielawa, choć forma ta nie ma prawdopodobnie oparcia historycznego.

Geografia

Góry

Osobny artykuł: Wzgórza Bielawskie.

Bielawa położona jest u podnóża Gór Sowich. Najwyższym szczytem Bielawy jest Kalenica (964 m n.p.m.). Na południe od centrum miasta położona jest Góra Parkowa (455 m n.p.m.), a na niej znajduje się wieża widokowa i wyciąg narciarski. W granicach miasta znajduje się też Łysa Góra (364 m n.p.m.), funkcjonująca w starszej nomenklaturze topograficznej także jako Strażnik - roztacza się stąd panorama miasta z widokiem na Góry Sowie. Miejsce to jest również wykorzystywane do uprawiania sportów lotniarskich.

Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2005 Bielawa ma obszar 36,2 km², w tym:

użytki rolne: 48,18%

użytki leśne: 35,47%

tereny mieszkaniowe: 4,67%

drogi: 4,2%

tereny przemysłowe: 1,87%

tereny wypoczynkowe: 1,19%

wody: 1,19%

inne: 3,23%

Miasto stanowi 7,56% powierzchni powiatu.

Demografia

Osobny artykuł: Ludność Bielawy.

Dane z 31 grudnia 2005:

Regałowisko (obecnie: Reggae Dub Festival) – festiwal muzyki reggae odbywający sie rokrocznie w Bielawie nad zbiornikiem Sudety w drugiej połowie sierpnia. Festiwal odbywa się regularnie od roku 1999. Zazwyczaj trwał jeden dzień, w 2006 roku po raz pierwszy trwał dwa dni, a w 2007 trzy dni. Na festiwalu gościło wiele polskich gwiazd, takich jak: Habakuk, Bakshish, Paprika Korps, Tumbao, Wszystkie Wschody Słońca, Cała Góra Barwinków, Indios Bravos, Vavamuffin, Akurat, Jamal, East West Rockers, Strachy na Lachy, Lion Vibration, a także zespoły z zagranicy, wśród nich: Hypnotix, Marksheider Kunst, Polemic, Zion Train, Western Special, I-Shen Rockers, BR Stylers, Manipulators, Dawn Penn, Culcha Candela, Gentleman, Dubians, The Skatalites, Don Carlos, Hornsman Coyote.
Chatham-Kent - samodzielne miasto (City) w południowym Ontario, w Kanadzie. Miasto liczy 108 177 mieszkańców (2006) i zajmuje obszar 108 589 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 43,7 osoby na km². Chatham-Kent jest 20. pod względem wielkości miastem w Ontario i 36. w Kanadzie.

Największą populację Bielawa odnotowała w 2010 r. – wg danych GUS 34 851 mieszkańców.

Historia

XIII w. - założenie wsi łańcuchowej dla kolonistów z Frankonii, Turyngii i Szwabii, zapewne na miejscu wcześniejszego osadnictwa słowiańskiego

1288 — Pierwsza udokumentowana wzmianka o Bielawie

1428 — Husyci w Bielawie

1530 — Wskutek rozpowszechnienia się we wsi reformacji przejęcie kościoła katolickiego przez protestantów

1598 — Budowa zamku

1654 — (9.III) Nakaz zwrotu kościoła katolikom

1713-1714 — Zaraza

1720 — Pierwszy murowany dom mieszkalny w Bielawie

1741 — Zajęcie wsi przez wojska pruskie; przyznanie ewangelikom swobód wyznaniowych

1742 — Pokój wrocławski - Bielawa wraz z całym Dolnym Śląskiem i większą częścią Górnego stała się częścią Prus; założenie gminy ewangelickiej i pierwszej szkoły (ewangelickiej)

1743 — Otwarcie zboru ewangelickiego

1762 — Bitwa pod Fischerbergiem (Pilawą)

1801 — Urbarz bielawski

1804 — Wielka powódź i głód

1805 — Christian Dierig zakłada przedsiębiorstwo tkackie, które później rozwinie się w największą fabrykę włókienniczą na Śląsku (Christian Dierig AG)

1806-1808 — Okupacja francuska

1826 — Pierwsza apteka

1840 — Pierwsza placówka pocztowa

1842-1843 — Budowa szosy

1844 — (5.VI) Powstanie tkaczy

1847 — Wprowadzenie targów tygodniowych

1864 — Wprowadzenie oświetlenia gazowego

1872 — Otwarcie szpitala ewangelickiego

1874 — Pierwsze zabiegi o uzyskanie praw miejskich

1876 — (15.XI) Otwarcie nowego kościoła katolickiego

1877 — Powstanie pierwszej gazety Langenbielauer Anzeiger

1883 — Pierwsze światło elektryczne

1891 — (1.VI) Otwarcie linii kolejowej Dzierżoniów – Bielawa

1899 — (7.X) Pierwszy samochód w Bielawie

1900

Otwarcie kolei sowiogórskiej

(15.X) Otwarcie Zawodowej Szkoły Włókienniczej

1901 — (30.IX) Otwarcie Szpitala św. Elżbiety

1902 — Uruchomienie rzeźni miejskiej

1907 — (7.VIII) Otwarcie szkoły średniej (gimnazjum)

1921 — Utworzenie Centralnej Gazowni

1924 — (1.V) Nadanie Bielawie praw miejskich

1925

Otwarcie wieży widokowej na Górze Parkowej

Miasto zamieszkuje 12 129 protestantów i 5 596 katolików

1931 — (XII) Wydanie "Kroniki Bielawy" Fritza Hoenowa

1933 — Wytyczenie rynku (dziś Pl. Wolności)

1945

(8.V) Zajęcie Bielawy przez wojska radzieckie

(10.V) Nacjonalizacja przez administrację polską i ponowne uruchomienie zakładów włókienniczych Christian Dierig AG pod nazwą Państwowa Fabryka Wyrobów Bawełnianych Nr 1 w Bielawie (tzw. Bielawska Jedynka), od 1950 jako Bielawskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. II Armii Wojska Polskiego

(23.VI) Powołanie pierwszego polskiego burmistrza

1946 — (12.IV) Rozpoczęcie akcji przesiedlenia dotychczasowych mieszkańców Bielawy do Niemiec Zachodnich

1947 — Zaczęła ukazywać się gazeta "Krosno"

1975 — Bielawa wchodzi w skład nowo utworzonego województwa wałbrzyskiego

1977 — Likwidacja połączenia kolejowego ze Srebrną Górą, następnie fizyczna rozbiórka linii; zawieszenie połączenia osobowego z Dzierżoniowem

1995 — (I) Podpisanie umowy partnerskiej z niemieckim miastem Lingen (Ems)

1996 — Podpisanie umowy o Współpracy i Przyjaźni z czeskim miastem Hronov

1999 — Bielawa w granicach województwa dolnośląskiego

1999 — (IX) Otwarcie pływalni miejskiej "Aquarius"

2000 — zawieszenie towarowego połączenia kolejowego z Dzierżoniowem; ostatnie połączenie kolejowe Bielawy ze światem przestaje istnieć

2006 — (14.IV) Otwarcie obwodnicy

Zabytki

Osobny artykuł: Zabytki Bielawy.

Komunikacja

Samochodowa - dawniej przejazd przez Bielawę był trudniejszy, jednak stał się łatwiejszy gdy w 2006 otwarto obwodnicę zajmującą ulicę Jana Pawła II i Władysława Sikorskiego w ciągu DW384.

Andrzej Sapkowski (ur. 21 czerwca 1948 w Łodzi) – polski pisarz fantasy. Urodził się i mieszka do dzisiaj w Łodzi. Zdobył wykształcenie ekonomiczne. Jest żonaty. Ambasador Łodzi w walce o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Od 9 lipca 2008 roku jest także honorowym obywatelem tego miasta. Tytuł został mu oficjalnie przyznany w listopadzie.
Pokój wrocławski – układ pokojowy podpisany 11 czerwca 1742 we Wrocławiu kończący I wojnę śląską między cesarzową Marią Teresą a królem pruskim Fryderykiem II Wielkim, na mocy którego Habsburgowie utracili na rzecz Prus niemal cały Śląsk.

Autobusowa - komunikacją autobusową na terenie powiatu dzierżoniowskiego zajmuje się ZKM Bielawa (Zarząd Komunikacji Miejskiej w Bielawie). Autobusy dojeżdżają do wszystkich osiedli Bielawy oraz wiosek położonych pod nim. W Bielawie nie ma wyodrębnionego dworca PKS.

Kolejowa - dawniej miasto posiadało dwa czynne dworce kolejowe (Bielawa Wschodnia i Bielawa Zachodnia). Linia kolejowa z Dzierżoniowa kończyła się na tym drugim końcu. Stacje zostały zamknięte razem z linią gdy głównym przewoźnikiem do Dzierżoniowa stały się autobusy. Warto też zaznaczyć że Bielawa leżała na trasie kolei sowiogórskiej, a w samym mieście istniały dwa dworce tej właśnie kolei (Bielawa Zachodnia Dworzec Mały - w budynku Bielawy Zachodniej i Nowa Bielawa).

Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
Województwo wałbrzyskie - istniejące w latach 1975-1998 województwo, jednostka administracyjna najwyższego szczebla, położone w południowo-zachodniej Polsce o powierzchni 4169 km², składające się z 15 gmin miejskich i 30 gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Graniczyło na zachodzie z województwem jeleniogórskim, na północy z legnickim i wrocławskim, na wschodzie z opolskim, a na południu z Czechosłowacją. Siedziba władz wojewódzkich znajdowała się w Wałbrzychu. Z dniem 1 stycznia 1999 r. terytorium województwa weszło w skład nowo powstałego województwa dolnośląskiego.

Bielawa posiada dwie, nieczynna od 1977, stacje kolejowe:

Bielawa Zachodnia - stacja położona w zachodniej części miasta, niedaleko fabryki Bielbaw

Bielawa Wschodnia - stacja położona przy skrzyżowaniu ulic Stefana Żeromskiego i Kolejową, niedaleko fabryki Bieltex

Lotnicza - komunikacja lotnicza w tej okolicy jest słabo rozwinięta. Najbliższym czynnym lotniskiem jest port lotniczy Wrocław-Strachowice im. Mikołaja Kopernika.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym wspólnoty jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.
Góra Parkowa (niem. Herrleinberg) - wzniesienie o wysokości 455 m n.p.m., znajdujące się na skraju Gór Sowich, nieopodal centrum Bielawy. Jest to jeden ze szczytów Wzgórz Bielawskich.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)