Bielski Syjon - Polski Serwis Naukowy

Zdjęcie lotnicze pl. M. Lutra - centrum Bielskiego Syjonu

Kościół ewangelicki pw. Zbawiciela

Pomnik Marcina Lutra

Wyższa Szkoła Administracji

Gimnazjum i Liceum Towarzystwa Szkolnego im. M. Reja

Brama Starego Cmentarza Ewangelickiego

Bielski Syjon – część Górnego Przedmieścia (historyczna dzielnica Bielska-Białej), położona między ulicą W. Orkana a A. Frycza-Modrzewskiego. Jego centralną część stanowi plac Marcina Lutra.

Pomnik Marcina Lutra – pomnik zlokalizowany w Bielsku-Białej, na placu Marcina Lutra. Znajduje się w centrum tzw. Bielskiego Syjonu, w sąsiedztwie ewangelickiego Kościoła Zbawiciela. Jest to obecnie jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra.

Jerzy Trzanowski (czes. Jiří Třanovský, słow. Juraj Tranovský, łać. Georgius Tranoscius; ur. 27 marca lub 9 kwietnia 1592 w Cieszynie, zm. 29 maja 1637 w Liptowskim Mikulaszu) - pastor, tworzący w języku czeskim i łacińskim pisarz religijny.

Bielski Syjon powstał w końcu XVIII wieku na terenie wydzielonym z dolnego pastwiska miejskiego na potrzeby miejscowej gminy ewangelickiej. Umożliwił to patent tolerancyjny ogłoszony 13 października 1781 przez cesarza Józefa II.

W XVI wieku bielska gmina protestancka należała do najsilniejszych na Śląsku Cieszyńskim. W latach 1630-1634 siłą odebrano ewangelikom wszystkie świątynie i zmuszono do odprawiania nabożeństw w górach Beskidu Śląskiego (pozostałością są tzw. leśne kościoły). Mimo to w latach 80. XVIII wieku w Bielsku aż 2299 osób było wyznania ewangelickiego, a 2231 katolickiego i 86 żydowskiego.

Kasztanowiec (Aesculus L.) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Obejmuje ok. 25 gatunków pochodzących z południowo-wschodniej Europy, Ameryki Północnej oraz Azji wschodniej. W Polsce wszystkie uprawiane gatunki są sztucznie introdukowane przez człowieka. Gatunkiem typowym jest Aesculus hippocastanum L..

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Patent tolerancyjny umożliwił protestantom budowę skromnej świątyni (dzisiejszy kościół Zbawiciela) i szkoły. Budowę tychże obiektów rozpoczęto równolegle w marcu 1782 na północ od miasta (na części dolnego pastwiska miejskiego). To klasycystyczne założenie urbanistyczne powstało w ciągu 10 lat w kształcie rezydencjonalnym (podkowy).

Augustana – utworzony w 1992 r. ośrodek wydawniczy, który swoją siedzibę ma w Bielsku-Białej, przy pl. Marcina Lutra 3, na Bielskim Syjonie. Specjalizuje się głównie w wydawnictwach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Nazwa wywodzi się od Augsburskiego Wyznania Wiary (łac. Confessio Augustana – Konfesja Augsburska).

Teodor Haase (ur. 14 lipca 1834 roku we Lwowie, zm. 27 marca 1909 roku w Cieszynie) - niemiecki polityk i pastor ewangelicki, członek Rady Miasta Bielsko od 1859, senior śląskich ewangelików od 1865, czołowy działacz Niemieckiej Partii Postępowej na Śląsku Austriackim, związany z nurtem Związku Ślązaków Austriackich, poseł Śląskiego Sejmu Krajowego od 1876, deputowany austriackiej Rady Państwa od 1879, morawsko-śląski superintendent kościoła ewangelicko-augsburskiego od roku 1882, członek Izby Panów austriackiej Rady Państwa od 1905.

Mimo że wszystkie budowle wykonano skromnie, niewielkim nakładem środków, Bielski Syjon stał się dla ewangelików symbolem przetrwania i odrodzenia. Nazwa Bielski Syjon, przywołująca na pamięć Syjon w Jerozolimie jako prawzór świętego miejsca i skupionej wokół niego społeczności wiernych, została po raz pierwszy użyta w 1782 r. przez pastora Jana Traugotta Bartelmusa

Żywotnik, tuja (Thuja L.) – rodzaj roślin iglastych z rodziny cyprysowatych. Rodzaj obejmuje 5 gatunków drzew i krzewów, z których 3 występują na terenie Azji (Korea, Chiny, Japonia), a 2 w Ameryce Północnej. Gatunkiem typowym jest Thuja occidentalis L..

Józef II Habsburg, pełne imię: Józef Benedykt August Jan Antoni Michał Adam (ur. 13 marca 1741 w Wiedniu, zm. 20 lutego 1790 w Wiedniu) – najstarszy syn cesarzowej Marii Teresy Habsburg i Franciszka I Lotaryńskiego, wnuk Karola VI Habsburga. Cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego od 1764/1765 r.

Po Wiośnie Ludów (1848) protestanci w monarchii habsburskiej uzyskali równouprawnienie i wtedy dopiero możliwa została przebudowa dotychczasowego Domu Modlitwy na typowy kościół z gotycką wieżą oraz budowa nowych gmachów szkolnych.

W obrębie Bielskiego Syjonu znajdują się:

Kościół ewangelicki pw. Zbawiciela – zbudowany w latach 1782- 1790 wg projektu Szymona Bogumiła Zuga; w XIX w. był czterokrotnie przebudowany: w latach 1808, 1849-1852, 1881-1882 oraz 1895-1896; jest katedrą diecezji cieszyńskiej;

Pomnik Marcina Lutra – jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra; wykonany został w 1900 z brązu przez Franza Vogla;

Gmach Wyższej Szkoły Administracji – dawna ewangelicka szkołą męska i seminarium nauczycielskie; budynek został wybudowany w latach 1863-1865 w stylu neorenesansowym wg projektu Emanuela Rosta;

Gmach Szkoły Podstawowej nr 2 – budynek d. szkoły żeńskiej, zbudowany wg proj. Maurycego Thiena w 1896;

Stary Cmentarz Ewangelicki – założony w 1833; pochowanych jest na nim wielu zasłużonych mieszkańców Bielska, m.in. Theodor Sixt, Karl Samuel Schneider, Teodor Haase i Gustaw Josephy;

Plebania Katedry Zbawiciela – budynek powstał w 1794 jako „nowa” szkoła ewangelicka; obecnie siedziba biskupa diecezji cieszyńskiej;

Gimnazjum i Liceum Towarzystwa Szkolnego im. M. Reja – d. Alumneum im. P. E. Lauerbacha zbudowane w 1870;

Studnia Pastorów – granitowa tumba, stanowiąca niegdyś część grobowca Friedländerów na „starym” cmentarzu; przed gmachem dzisiejszej SP nr 2 została umieszczona w 1934; na jej bokach umieszczono nazwiska czterech zasłużonych pastorów bielskich: Johanna Georga v. Schmitza, Karla Samuela Schneidera, Lukasa Wenceliusa i Jerzego Trzanowskiego

Budynek Ośrodka Wydawniczego Augustana – powstał w stylu postmodernistycznym w 1991 na miejscu tzw. starej szkoły ewangelickiej; przed jego zachodnią elewacją ustawiony został w 2000 symboliczny milenijny kamienny stół dłuta B. i W. Arminajtis;

Pomnik Wdzięczności i Miłości – klasycystyczny nagrobek pastora Georga Nowaka (zm. 1818), przeniesiony na obecne miejsce w 1916 z cmentarza przy kościele św. Trójcy.

Dom Opieki SOAR – zbudowany w latach 1906-1907 jako sierociniec ewangelicki;

Prokuratura Okręgowa – gmach zbudowany w 1905 jako Śląski Ewangelicki Dom Diakonis (sióstr zakonnych)

Bielski Syjon zdobi ponadto zabytkowy starodrzew: lipy, kasztanowce, magnolie, limby i tuje.

Stary Cmentarz Ewangelicki w Bielsku-Białej – nieczynny cmentarz ewangelicki znajdujący się w Bielsku-Białej, przy ul. A. Frycza-Modrzewskiego na tzw. Bielskim Syjonie.

Theodor Karl Julius Sixt (ur. 14 marca 1834 [1] w Bietigheim, zm. 4 czerwca 1897 w Bielsku) – niemiecki przedsiębiorca, działacz społeczny i filantrop. Był jednym z najbogatszych mieszkańców Bielska drugiej połowy XIX w.

Bibliografia

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bielski Syjon

Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-9020079-7.

Jan Leszek Ryś. Jak powstał Bielski Syjon?. „Kalendarz Beskidzki 2003”. S. 142-145.

Na mapach: 49°49′21.5″N 19°02′26″E / 49.822639, 19.04056

Neorenesans - nurt w architekturze XIX-wiecznego historyzmu, nawiązujący formalnie do architektury renesansowej. W krajach Europy Środkowej nawiązywano przede wszystkim do tzw. renesansu północnego.

Klasycyzm (z łac. classicus – doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony) – styl w muzyce, sztuce, literaturze oraz architekturze odwołujący się do kultury starożytnych Rzymian, Greków oraz Żydów. Styl ten nawiązywał głównie do antyku. W Europie tzw. "powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie - jako odrodzeniu kultury wielkiego Rzymu. Jako styl dominujący epoki wpływał na kształt innych nurtów kulturowych okresu jak Barok, Rokoko, Manieryzm. Trwał do końca wieku XVIII, w niektórych krajach do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klasycyzm jako styl panował w epoce oświecenia. Najpełniejszy rozkwit klasycyzmu nastąpił w I poł. XVIII wieku. W dziedzinie literatury swoisty kres klasycyzmu przyniosła walka klasyków z romantykami.