Bila - Polski Serwis Naukowy

Bile

Bila – kula używana do gry w bilard. W snookerze bila ma średnicę 52,5 mm.

Historia

Początkowo bile były wykonywane z różnych materiałów, m.in. gliny, bakelitu, celuloidu, krystalitu, kości słoniowej, tworzyw sztucznych, stali i drewna. Głównym materiałem od 1627 aż do początku XX wieku była kość słoniowa. Pogoń za jej substytutem nie brała się z motywacji ekologicznych, lecz ekonomicznych. Była ona też w części kreowana przez nowojorskich producentów bil, którzy ogłosili nagrodę 10000 dolarów za substytut kości słoniowej. Pierwszym opłacalnym materiałem okazał się celuloid, wymyślony przez Johna Wesley Hyatt w 1868, ale celuloid czasami wybuchał podczas produkcji i był wysoce łatwopalny. Dziś bile wykonuje się z tworzyw sztucznych jak i z żywicy fenolowej. Są to materiały o wysokiej odporności na pękanie i odpryskiwanie.

Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).

Żółta bila – w snookerze najniżej punktowana bila, ulokowana po prawej stronie (patrząc z perspektywy zawodnika rozbijającego) pola D. Warta jest 2 punkty i jest wbijana jako pierwsza z kolorowych po pozbyciu się ze stołu wszystkich czerwonych. Ze względu na swą małą wartość rzadko jest wybierana do budowania breaków, częściej zawodnicy wykorzystują ją do zagrywania odstawnych. Wbicie jej ze wszystkimi czerwonymi daje 45 punktów, a z kolorami 72 punkty.

Jest wiele rozmiarów i zestawów bil.

W bilardzie francuskim

Do gry w bilarda francuskiego stosuje się nieponumerowane trzy bile o średnicy 61,5 mm: jedną czerwoną, jedną białą oraz jedną żółtą (lub białą z kropką, tzw. "bili pikowej").

W bilardzie amerykańskim

Do gry w bilarda amerykańskiego stosuję się piętnaście kolejno ponumerowanych bil oraz jednej bili białej (rozgrywającej). Bile mają wymiar 57,15 ± 0,127 mm. Bile z numerami od 1 do 8 mają jednolity kolor, przez co nazywa się je "całymi", zaś te oznaczone liczbami od 9 do 15 są pomalowane tylko częściowo i z tego powodu nazywane są "połówkami".

Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

Bilard (ang. billiards, pool) – gra rozgrywana na pokrytym suknem stole, która polega na uderzaniu bil, czyli kul wykonanych z odpowiedniego materiału i o określonych parametrach, za pomocą kija. Istnieje wiele gier bilardowych, których zasady różnią się rozmiarami stołu, liczbą używanych bil, ich oznaczeniami (np. kolorami) itp. Zazwyczaj w grze uczestniczą dwie osoby, rozgrywające bile na przemian, zwykle wykonując ruchy do popełnienia pierwszego błędu.

Bile mają różne kolory i wartości:

(zagrywająca) biała bila

(1 pkt) - żółta,

(2 pkt.) - niebieska,

(3 pkt.) - czerwona,

(4 pkt.) - fioletowa, różowa

(5 pkt.) - pomarańczowa,

(6 pkt.) - zielona,

(7 pkt.) - brązowa,

(8 pkt.) - czarna,

(9 pkt.) - żółta,

(10 pkt.) - niebieska,

(11 pkt.) - czerwona,

(12 pkt.) - fioletowa, różowa

(13 pkt.) - pomarańczowa,

(14 pkt.) - zielona,

(15 pkt.) - brązowa.

Niekiedy w bilardzie amerykańskim nie stosuje się numeracji i kolorów (w grze w ósemkę nie są one istotne). Wtedy występuje siedem bil czerwonych, jedna czarna i siedem żółtych (oraz biała).

Tworzywa sztuczne – materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i niewystępujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów naturalnych oraz dodatków modyfikujących takich jak np. napełniacze proszkowe lub włókniste, stabilizatory termiczne, stabilizatory promieniowania UV, uniepalniacze, środki antystatyczne, środki spieniające, barwniki itp. Termin "tworzywa sztuczne" funkcjonuje obok niepoprawnych często stosowanych żargonowych określeń takich jak: plastik lub plastyk. Najbardziej poprawnym terminem obejmującym wszystkie materiały zawierające jako główny składnik polimer, bez rozróżniania, czy jest on pochodzenia sztucznego czy naturalnego, jest określenie "tworzywa polimerowe".

Stal – stop żelaza z węglem plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,06%, co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali stopowych zawartość węgla może być dużo wyższa). Węgiel w stali najczęściej występuje w postaci perlitu płytkowego. Niekiedy jednak, szczególnie przy większych zawartościach węgla cementyt, występuje w postaci kulkowej w otoczeniu ziaren ferrytu.

W bilardzie angielskim

W bilardzie angielskim bile mają wymiary 52,5 mm plus minus 0,05 mm. Zestaw składa się z 22 bil: białej (rozgrywającej), piętnastu czerwonych, sześciu kolorowych, czasem oznaczonych numerami, aby amatorzy wiedzieli za ile są punktów. Bile powinny mieć jednakową wagę z tolerancją 3 g na komplet.

Celuloid - sztuczne tworzywo termoplastyczne, które produkuje się poprzez rozpuszczenie azotanu celulozy w kamforze a następnie kontrolowane odparowywanie kamfory, aż do uzyskania stałego produktu.

Milimetr (symbol: mm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jeden milimetr równa się 10−3 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-3 m oznaczający 0,001 × 1 m.

Wartości bil snookerowych

Bile do snookera

(zagrywająca) biała bila

(1 pkt) czerwona bila

(2 pkt.) żółta bila

(3 pkt.) zielona bila

(4 pkt.) brązowa bila

(5 pkt.) niebieska bila

(6 pkt.) różowa bila

(7 pkt.) czarna bila

W bilardzie rosyjskim

Standardowo występuje piętnaście bil białych i jedna żółta (rozgrywająca), czasem rozgrywająca ma kolor czerwony, czasem biały "z kropką". Bile są większe i cięższe niż standardowe. Są dwa dopuszczalne rozmiary: 68 mm lub 71 mm.

Kość słoniowa – pierwotnie kością słoniową nazywano wyłącznie ciosy czyli siekacze słoni (w tym mamutów), obecnie termin ten[potrzebne źródło] odnosi się również do kłów morsa i hipopotama, zębów kaszalota, siekaczy narwala i dzikiej świni. Od wielu lat zgodnie z konwencją CITES handel oraz przewożenie przez granicę kości słoniowej pochodzącej od zwierząt zagrożonych wyginięciem (zwłaszcza słoni oraz nosorożców) jest zabroniony.

Niebieska bila - w snookerze bila kolorowa znajdująca się na środku stołu. Jest warta 5 punktów i jest zagrywana jako czwarta kolorowa (w momencie, gdy na stole nie ma już czerwonych bil).

Przypisy

Michael Ian Shamos: The Illustrated Encyclopedia of Billiards. New York, NY: Lyons & Burford, 1993, s. Pages: various. ISBN 1-55821-219-1.
The New York Times Company (September 16, 1875). Explosive Teeth. Retrieved January 2, 2007.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Bila