BirmaArtykuł - Birma - pochodzi z Wikipedii (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)Suplement Łotwa Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.Światowa Organizacja Handlu Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization (WTO)) – organizacja międzynarodowa z siedzibą w Genewie. WTO stanowi kontynuację Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT), została powołana w 1994 w Marrakeszu (Maroko), w ramach tzw. rundy urugwajskiej GATT.Abchazja Abchazja (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti lub Abchazeti, ros. Абха́зия Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób[1]. Stolicą Abchazji jest Suchumi.Afganistan Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.Akrotiri Akrotiri – brytyjska suwerenna baza wojskowa w południowej części Cypru, mająca formalnie status terytorium zamorskiego. Umiejscowiona jest na półwyspie o tej samej nazwie, pomiędzy zatokami Episkopi i Akrotiri, na południe i na zachód od Limassol. Stacjonuje tam ok. 1300 żołnierzy. Ośrodek administracyjny mieści się w Episkopi (jest wspólny dla Akrotiri i Dhekelii). Utworzona w 1960 roku. Terytorium suwerennych baz Akrotiri i Dhekelii jest zarządzane przez administratora mianowanego przez brytyjskiego monarchę, który jest jednocześnie dowódcą wojsk brytyjskich na Cyprze. Obecnie funkcję administratora pełni Richard Lacey.Albania Albania (Shqipëria, Republika Albanii – Republika e Shqipërise) – państwo w południowo-wschodniej Europie na Bałkanach, nad Morzem Adriatyckim. Graniczy z Grecją (282 km), Macedonią (151 km) oraz Kosowem (114 km) i Czarnogórą (173 km). Albania na zachodzie graniczy z morzem Adriatyckim i z morzem Jońskim na południowym zachodzie. Od Włoch oddziela ją cieśnina Otranto o szerokości ok. 72 km. Łączna długość granic lądowych wynosi 720 km, natomiast wybrzeża morskiego – 362 km.Angola Angola (Republika Angoli - República de Angola) – państwo w południowo-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, członek Unii Afrykańskiej. Sąsiaduje z Demokratyczną Republiką Konga, Namibią, Kongiem oraz Zambią. W przeszłości była kolonią portugalską. Posiada znaczne zasoby surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i diamentów.Animizm Animizm (łac. anima - dusza) - zespół wierzeń występujący w religiach archaicznych bądź tradycyjnych zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę lub rzadziej ducha zmarłych ludzi, wszystkim roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom.Antigua i Barbuda Antigua i Barbuda (Antigua and Barbuda) to wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim, w archipelagu Małych Antyli (Ameryka Środkowa).W skład tego państwa wchodzą wyspy: Antigua i Barbuda oraz Redonda. Argentyna Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.Armenia Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.Aung San Aung San (ur. 13 lutego 1915, zm. 19 lipca 1947) – birmański generał, dowódca Birmańskiej Armii Narodowej, działacz polityczny, od 1946 premier. Ojciec demokratycznej działaczki Aung San Suu Kyi.Aung San Suu Kyi Aung San Suu Kyi (czyt. Ong San Su Czi,  ur. 19 czerwca 1945 w Rangunie w Birmie) - birmańska opozycjonistka i działaczka polityczna, córka Aung Sana, który walczył o niepodległość Birmy i wynegocjował ją w rozmowach z Wielką Brytanią w 1947 roku.Autonomia Palestyńska Autonomia Palestyńska (arab.: السلطة الوطنية الفلسطينية - As-Sulta al-Watanijja al-Filastinijja; hebrajski: הרשות הפלסטינית - Haraszut HaFalastinit) jest tymczasową strukturą administracyjną zarządzającą obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu, znanych łącznie pod nazwą Palestyny.Azja Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Azja Południowo-Wschodnia Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Birma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Powiązane hasła: Łotwa, Światowa Organizacja Handlu, .mm, 18 września, 4 stycznia, 7 listopada, Abchazja, Afganistan, Akrotiri, Albania, Angola, Animizm, Antigua i Barbuda, Arabia Saudyjska, Arakan, Argentyna, Armenia, Aung San, Aung San Suu Kyi, Australia, Austria, Autonomia Palestyńska, Azerbejdżan, Azja, Azja Południowo-Wschodnia, Ba Maw, Bahrajn, Bangladesz, Baptyzm, Barbados, Basejn, Belgia, Belize, Benin, Bhutan, Birmańczycy, Birmańska Armia Narodowa, Boliwia, Botswana, Brazylia, Brunei, Bułgaria, Buddyzm, Burkina Faso, Burundi, Chińska Republika Ludowa, Chile, Chorwacja, Clement Richard Attlee, Cyklon Nargis, Cypr, Cypr Północny, Czad, Czechy, Czin (stan), Dżibuti, Dania, Demokracja, Demokratyczna Republika Konga, Dhekelia, Domena najwyższego poziomu, Dominika, Dominikana, Drzewo tekowe, Egipt, Ekwador, Estonia, Fidżi, Filipiny, Finlandia, Flaga Birmy, Francja, Górski Karabach, Gęstość zaludnienia, Gabon, Gambia, Generał, Geografia Birmy, Ghana, Godło Birmy, Grecja, Grenada, Gruzja, Gujana, Gwatemala, Gwinea, Gwinea Bissau, Haiti, Hinduizm, Hiszpania, Holandia, Honduras, Hongkong, Hymn Birmy, Hymn państwowy, II wiek, ISO 3166-1, IV wiek, IX wiek, In statu nascendi (prawo), Indie, Indie Brytyjskie, Indonezja, Irak, Iran, Irawadi (prowincja), Irlandia, Islam, Islandia, Izrael, Język angielski, Język birmański, Język urzędowy, Jamajka, Japonia, Jednostka monetarna, Jemen, Jordania, Junta (władza wojskowa), Kaczin, Kagaboyazi Taung, Kaja (stan), Kambodża, Kamerun, Kamienie szlachetne, Kanada, Karen (stan), Karenowie, Katar, Katolicyzm, Kazachstan, Kenia, Khin Nyunt, Kiat, Kirgistan, Klimat zwrotnikowy, Kod telefoniczny, Kolumbia, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych, Kongo, Korea Północna, Korea Południowa, Kostaryka, Kuba, Kubilaj-chan, Kuwejt, Laos, Lesotho, Liban, Liczba ludności, Liechtenstein, Lista państw świata według liczby ludności, Lista państw świata według powierzchni, Litwa, Luksemburg, Macedonia, Madagaskar, Magwe (prowincja), Maj, Makau, Malawi, Malediwy, Malezja, Mali, Malta, Mandalaj, Mandalaj (prowincja), Manipur, Maroko, Mauretania, Mauritius, Meksyk, Międzynarodowy kod samochodowy, Mołdawia, Mon (stan), Mongolia, Morze Andamańskie, Mozambik, N.p.m., Namibia, Naypyidaw, Ne Win, Nepal, Niemcy, Niepodległość, Niger, Nigeria, Nikaragua, Norwegia, Nowa Zelandia, Oman, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Osetia Południowa, Półwysep Indochiński, Państwa Azji, Państwo Palestyna, Pagan (Birma), Pakistan, Panama, Papua-Nowa Gwinea, Paragwaj, Pegu (prowincja), Peru, Pięściak, Pji, Pole powierzchni, Polska, Portugalia, Premierzy Birmy, Produkt krajowy brutto, Protestantyzm, Przywódcy Birmy, Pyinmana, Rangun, Rangun (prowincja), Reżim, Republika Środkowoafrykańska, Republika Chińska, Republika Południowej Afryki, Republika Zielonego Przylądka, Rośliny strączkowe, Ropa naftowa, Rosja, Rumunia, Rwanda, Ryż, Słowacja, Słowenia, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Salwador, Senegal, Sierra Leone, Sikong (prowincja), Singapur, Sri Lanka, Stany Zjednoczone, Stolica, Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej, Strefa czasowa, Stupa, Suazi, Surinam, Syria, Szafranowa rewolucja, Szan, Szanowie, Szwajcaria, Szwecja, Tadżykistan, Tajlandia, Taninthayi, Tanzania, Taungdżi, Terytorium zależne, Than Shwe, Thein Sein, Timor Wschodni, Togo, Tonga, Trynidad i Tobago, Tunezja, Turcja, Turkmenistan, U Nu, Uganda, Ukraina, Uniwersalny czas koordynowany, Upośledzenie zdolności niewerbalnego uczenia się, Urugwaj, Ustrój polityczny, Uzbekistan, Węgry, Władca, Włochy, Wenezuela, Wielka Brytania, Wietnam, Wikisłownik, Wisznu, Wspólnota Europejska, Wspólnota Narodów, Wybrzeże Kości Słoniowej, Wyspy Salomona, YMCA, Zamach stanu, Zambia, Zatoka Bengalska, Zimbabwe, Zjednoczone Emiraty Arabskie,
Birma[1] (Myanmar, Mianma, Związek Birmański – Związek Myanmar) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Graniczy z Bangladeszem, Indiami, Chińską Republiką Ludową, Laosem i Tajlandią. Większe miasta: Rangun, Mandalaj, Basejn.
NazwaJunta wojskowa w 1989 r. przyjęła Myanmar (Związek Myanmar) jako nową nazwę kraju. Ponieważ zmiana ta nie została zaaprobowana przez żaden organ ustawodawczy Birmy, nowa nazwa nie jest uznawana przez większość krajów. Zaakceptowała ją jednak ONZ. W Polsce zgodnie z wytycznymi Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych od 2002 powinno używać się tradycyjnej nazwy Birma, z zastrzeżeniem, że w tekstach oficjalnych używa się nazwy Związek Myanmar. UWAGA: W nazwie "Myanmar" ostatnia głoska "r" jest bezdźwięczna, bo pisownię dostosowano do języka angielskiego. Przybliżona wymowa oryginalna to mien-ma, w jęz. angielskim pisownia Myanma jest również spotykana. Dlatego w języku polskim odmienianie nazwy "Myanmar" przez przypadki (analogicznie do słowa „katar”) nie jest zalecane. Geografia
Drugie, po Indonezji, największe państwo regionu Azji Południowo-Wschodniej. Położone na Półwyspie Indochińskim, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Birma zajmuje powierzchnię 678,5 tys. km², a zamieszkuje ją ponad 48 mln mieszkańców. Klimat zwrotnikowy, monsunowy wilgotny. HistoriaNajstarsze ślady obecności człowieka na terenie Birmy datowane są od ok. 400 000 p.n.e. – kultura anyathijska[2]. Na stanowiskach tej kultury odkryto sześć odmian pięściaków, przedstawiciele tej kultury żyli ze zbieractwa i polowania. Pierwsze bardziej zaawansowane kultury, datowane od 11 000 p.n.e., pozostawiły po sobie malowidła naskalne w jaskiniach w centralnej części Birmy – przykładowo odkryte w 1969 w grocie Padolin w Taungdżi[2]. Rozwój osadnictwa w epokach brązu i żelaza przebiegał podobnie[3] jak w innych rejonach Azji południowo-wschodniej. Pierwszymi zidentyfikowanymi mieszkańcami terenów dzisiejszej Birmy był – w Górnej Birmie – lud Pju, którego głównym miastem było Sri Kszetra z której zachowały się ruiny świątyń poświęconych Wisznu oraz stup buddyjskich. Pierwsze świadectwa dotyczące ludu Pju pochodzą z II wieku[4]. Lud Pju zaczął stosować system nawadniania z wykorzystaniem grobli spiętrzających wodę oraz uporządkowanym, wzorowany na indyjskim system urbanistyczny (np. budowa 12 bram). Złoty okres cywilizacji Pju rozpoczął sie w IV wieku, upadek natomiast nastąpił w IX wieku. W dolnej Birmie natomiast zamieszkiwali Monowie. Ludy te tworzyły miasta-państwa oraz niewielkie księstwa, które sąsiadowały z koloniami przybyszów z Indii, od których przejmowano kulturę hinduską. W pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. w środkowej Birmie na lokalna potęgę wyrosło mońskie królestwo ze stolicą w Thaton. Jego ludność przyjęła buddyzm jako swoją religię. Wódz Mranma, Anawratha, zjednoczył część ziem obecnej Birmy i założył królestwo Pagan, którym rządził od 1044 r. do 1077 r. Mongołowie pod przywództwem Kubilaj-chana podbili je w XIII wieku. Kolejne lata to okres rozbicia dzielnicowego i walki o lokalne przywództwo pomiędzy najsilniejszymi księstwami: Pegu, Arakanu, Taungu i Awa. W XVIII kraj został ponownie zjednoczony. Pierwszym królem zjednoczonego państwa był Alangpaj (1752-1760), założyciel dynastii Kongbaung. Państwo stało się monarchią absolutystyczną nastawioną na ekspansję terytorialną. W 1766 r. po zwycięskiej wojnie z Syjamem do Birmy przyłączono nadmorską prowincję Tenasserim, w 1784 r. Arakan, a w 1816 r. Manipur. Kupcy europejscy (Brytyjczycy, Holendrzy, Francuzi) pojawili się w Birmie już w XVII wieku. W 1886 r. po trzech wojnach Wielka Brytania podporządkowała sobie Birmę, choć ostatnie ogniska oporu zlikwidowano dopiero w 1890 r. Birma stała się częścią Indii Brytyjskich. Na początku XX w. założono Związek Buddyjskiej Młodzieży Męskiej (ang. Young Men's Buddhist Associations YMBA), wzorowany na YMCA, który stał się ruchem narodowym. W 1920 studenci na uniwersytecie w Rangunie rozpoczęli strajk przeciwko ustawie o uniwersytetach (University Act). Twierdzili, że będzie ona służyła tylko kolonialnej elicie. W 1930 r. lokalny protest przeciwko podatkom przekształcił się w pierwsze ogólnonarodowe powstanie przeciwko rządom brytyjskim. Brytyjczykom stłumienie jego zajęło dwa lata. W 1936 r. wybuchł kolejny strajk studencki na uniwersytecie w Rangunie, po tym jak wyrzucono Aung Sana i U Nu, przyszłego premiera. W 1937 r. Birma został wydzielona z Indii Brytyjskich jako odrębna jednostka administracyjna z własnym zgromadzeniem i rządem. W styczniu 1942 r. Japonia zaatakowała Birmę. Po trzech miesiącach Japończycy zajęli Birmę. Przekonali wtedy Ba Mawa, aby został szefem rządu, co nastąpiło w sierpniu tego samego roku. 27 lipca 1942 r. Japończycy powołali i wyszkolili Birmańską Armię Obronną, która później przekształciła się w Birmańską Armię Narodową (BNA) na której czele stanął Aung San. 1 sierpnia 1943 r. Birma została ogłoszona niepodległym państwem. Niepodległość ta była fikcyjna, gdyż wojska japońskie nadal stacjonowały w Birmie. Aung San założył wtedy tajną Organizację Antyfaszystowską Liga Wolności Ludu do walki z Japończykami. 27 marca 1945 wybuchło powstanie przeciwko okupacji japońskiej. Birma uwolniła się spod okupacji. Następnie wyrażono zgodę na powrót Brytyjczyków, a Aung San został wicegubernatorem i ministrem obrony. 27 stycznia 1947 r. brytyjski premier Clement Attlee podpisał z Aung Sanem układ, na mocy którego Birma miała uzyskać niepodległość w ciągu następnego roku. 9 maja 1947 roku przeprowadzono wybory, które przyniosły sukces Lidze. Spowodowało to reakcję rywali Ligi, którymi były komunistyczne ugrupowania: Białych i Czerwonych Flag, a także mniejszości Karenów. W kraju narastała wojna domowa. 19 lipca 1947 roku zamordowano Aung Sana , mimo to doszło 25 września do uchwalenia konstytucji, a co najważniejsze do podpisania 17 października traktatu brytyjsko-birmańskiego, który uznał pełną niepodległość Birmy. Wkrótce uzgodniono, iż wojska brytyjskie wycofają się w najbliższej przyszłości. Jednak konflikt mniejszości nadal trwał. 4 stycznia 1948 r. Birma uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii. Jej pierwszym prezydentem został Sao Shwe Taik, a premierem U Nu (właściwie Thakin Nu). U Nu w 1958 r. został wybrany na prezydenta. W przeciwieństwie do innych byłych kolonii brytyjskich Birma nie przystąpiła do Wspólnoty Narodów. U Nu starał się on opierać komunistom, jednak demokratyczne rządy skończyły się w 1962 r. kiedy generał Ne Win dokonał zamachu stanu. Rozpoczęła się dyktatura Birmańskiej Partii Socjalistycznej, która opierała się na ideologii komunistycznej. Władze krwawo rozprawiały się z wszelkimi przejawami buntu i spiskami. Birma na prawie 26 wiele lat została odizolowana od świata zewnętrznego, a prezydent U Nu został zmuszony do ucieczki za granicę. Dopiero w 1980 r. ogłoszono amnestię, dzięki której U Nu mógł wrócić do kraju. Nie polepszyło to jednak nastrojów politycznych, dlatego w 1981 r. gen. Ne Win podał się do dymisji i jego miejsce zastąpił gen. San Yu. Ne Win nie zniknął całkowicie z życia politycznego, ponieważ wciąż pozostał szefem Birmańskiej Partii Socjalistycznej. W 1982 r. ogłoszono prawo o obywatelstwie, które dzieliło obywateli na trzy kategorie. W trzeciej, ostatniej kategorii, znajdowały się mniejszości narodowe, które zostały pozbawione dostępu do stanowisk publicznych oraz najbardziej liczne mniejszości, czyli Szanowie (8,5% ludności kraju)i Karenowie (6,2%), którzy wciąż stawiają opór birmańskim władzom w Rangunie i domagają się równego traktowania i poszanowania swoich praw. Partia Socjalistycznego Programu Birmy, ogłosiła plan zwany "birmańską drogą do socjalizmu". Polegał on m.in. na nacjonalizacji przemysłu, odcinaniu się od wpływów zagranicznych (zniechęcano turystów do przyjazdu do Birmy) i represjonowaniu mniejszości narodowych. Junta prześladowała także przeciwników politycznych. Realizacja planu nie wyszła gospodarce na dobre. Pogarszająca się sytuacja w kraju zmusiła władze do przeprowadzenia reform, które jednak realizowano bardzo nieudolnie. Doprowadziło to do wybuchu niezadowolenia i demonstracji ulicznych w 1988. Zostały one krwawo stłumione przez wojsko. Ne Win został odsunięty od władzy. Przeprowadzono referendum i zorganizowano wybory, zaczęła powstawać opozycja. Wszystko wskazywało na to, że Birma jest na dobrej drodze do demokracji. Niestety wojsko z niezadowoleniem patrzyło na zmiany i ostatecznie nie zgodziło się na „demokratyzację” kraju. Obecny reżim doszedł do władzy w wyniku zamachu stanu 18 września 1988 r. W 1989 r. wojskowi zdecydowali się na przemianowanie państwa z Birmy na Myanmar, a nazwę jego stolicy z Rangunu na Yangon. Generałowie utworzyli Partię Rozwoju i Odbudowy (SLORC), która całkowicie zdominowała życie polityczne Birmy. Na czele junty od 1992 r. stoi gen. Than Shwe, który zastąpił zdymisjonowanego Khin Nyunta. Oficjalny tytuł gen. Than Shwe brzmi: "Przewodniczący Państwowej Rady Pokoju i Rozwoju Państwa". W 1990 r. w Birmie odbyły się demokratyczne wybory, ale generałowie nie uznali ich wyniku (82% głosów zdobyła bowiem opozycyjna i prodemokratyczna Narodowa Partia na Rzecz Demokracji NLD pod przywództwem Aung San Suu Kyi). Jest ona laureatką Pokojowej Nagrody Nobla z 1991 r. Działacze opozycyjni zostali wtrąceni do więzień, a wszelkie stanowiska w państwie zostały obsadzone przez generałów. Junta wydaje pismo propagandowe – "Nowe Światło Myanmaru". W 2003 r. junta ogłosiła siedmiopunktową "mapę drogową dla demokracji", którą jak twierdzi, ma zamiar zrealizować. Brak ram czasowych i potwierdzenia, że program będzie realizowany sprawia, iż kraje zachodnie i sąsiedzi Birmy są sceptyczne wobec niego. 7 listopada 2005 r. junta przeniosła rząd do nowo budowanej stolicy Naypyidaw leżącej ok. 30 km od miasta Pyinmana. W 2007 r. Rangunie doszło do manifestacji mnichów buddyjskich przeciwko rządom junty. Domagali się oni wprowadzenia w kraju obiecanej demokracji, poszanowania wolności religijnej oraz praw człowieka. Było to najpoważniejsze wystąpienie ludności od 1988 r. Skończyło się także podobnie jak to poprzednie. Birmańska władza ogłosiła, że aresztowano około 3 tyś. osób, zajmujących się organizacją manifestacji, ale wiadomo, że nie obyło się także bez ofiar śmiertelnych. Dokładne liczby nie są znane, ponieważ zagraniczni dziennikarze zostali siłą zmuszeni do opuszczenia kraju. W maju 2008 r. nad południową częścią Birmy przeszedł cyklon Nargis, który spowodował śmierć ponad 130 tys. osób i pozbawił dachu nad głową ok. 1,5 miliona mieszkańców kraju. Ustrój politycznyDyktatura wojskowa. Junta wojskowa rządzi krajem, z niewielkimi przerwami, od 1962 r., kiedy to zamachu stanu dokonał generał Ne Win. W 1988 r. Ne Win zrezygnował z władzy, lecz ta nadal pozostała w rękach wojska (m.in. wskutek unieważnienia demokratycznych wyborów w 1990 r.). Od 1992 r. na czele państwa stoi generał Than Shwe noszący oficjalny tytuł "Przewodniczący Państwowej Rady Pokoju i Rozwoju Państwa".
Święto narodowe: 4 stycznia – rocznica proklamowania niepodległości Podział administracyjny
 Kraj pod względem administracyjnym dzieli się na 7 stanów i 7 prowincji. Prowincje utworzono na terenach zamieszkanych w większości przez Birmańczyków, stany natomiast na terenach zamieszkanych przez mniejszości narodowe. Poza nazwą stany i prowincje nie różnią się niczym pod względem administracyjnym (stany nie posiadają żadnej autonomii). Stany Birmy:
Prowincje Birmy:
Demografia
GospodarkaBirma, kiedyś jeden z najzamożniejszych krajów Azji południowo-wschodniej, obecnie zalicza się do najbiedniejszych krajów świata. Głównym problemem birmańskiej gospodarki jest brak odpowiedniej infrastruktury. Tory kolejowe są w opłakanym stanie, nieremontowane od wielu dziesięcioleci. Poza dużymi miastami, brak jest dróg o utwardzonej nawierzchni. Częste są przerwy w dostawach prądu. Część przedsiębiorstw jest w całości własnością armii. PKB na jednego mieszkańca w Birmie wyniósł w 2006 roku zaledwie 281 USD[6]. Struktura PKB kształtuje się następująco (2003 rok wg Die Staaten der Welt):
Eksportuje się głównie: rośliny strączkowe, drewno tekowe, ryż, kamienie szlachetne. Importuje się zaś: produkty żywnościowe, leki, maszyny i urządzenia techniczne, ropę naftową. Duże zagraniczne serwisy internetowe, np Gmail czy Yahoo! są w Birmie blokowane, podobnie jak wiele popularnych serwerów proxy. Przypisy
 Zobacz hasło Birma w Wikisłowniku
Suplement C.D. Armenia Armenia, Republika Armenii (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo w Azji na Zakaukaziu. Armenia graniczy od północy z Gruzją, od południa z Iranem i z azerską eksklawą Nachiczewan, od wschodu z Azerbejdżanem, od zachodu z Turcją. Niepodległość uzyskała w 1991 r. w związku z rozpadem ZSRR. Armenia nie ma dostępu do morza. Stolicą Armenii jest obecnie Erywań, który jest też największym miastem w kraju. Od 1991 roku Armenia należy do Wspólnoty Niepodległych Państw.Aung San Aung San (ur. 13 lutego 1915, zm. 19 lipca 1947) – birmański generał, dowódca Birmańskiej Armii Narodowej, działacz polityczny, od 1946 premier. Ojciec demokratycznej działaczki Aung San Suu Kyi.Aung San Suu Kyi Aung San Suu Kyi (czyt. Ong San Su Czi, ur. 19 czerwca 1945 w Rangunie w Birmie) - birmańska opozycjonistka i działaczka polityczna, córka Aung Sana, który walczył o niepodległość Birmy i wynegocjował ją w rozmowach z Wielką Brytanią w 1947 roku.Autonomia Palestyńska Autonomia Palestyńska (arab.: السلطة الوطنية الفلسطينية - As-Sulta al-Watanijja al-Filastinijja; hebrajski: הרשות הפלסטינית - Haraszut HaFalastinit) jest tymczasową strukturą administracyjną zarządzającą obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu, znanych łącznie pod nazwą Palestyny.Azja Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).Azja Południowo-Wschodnia Azja Południowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia regionu Azji obejmującego Półwysep Indochiński i Archipelag Malajski wraz z Filipinami. Obejmuje on zatem następujące państwa: Birma, Tajlandia, Kambodża, Laos, Wietnam, Malezja, Singapur, Indonezja, Timor Wschodni, Brunei i Filipiny. Zajmują one powierzchnię około 4,495 mln km², z liczbą ludności przekraczającą 550 mln mieszkańców (szacunek na rok 2004).Bahrajn Bahrajn, Królestwo Bahrajnu (Al-Bahrajn, Mamlakat al-Bahrajn) – niewielkie państwo położone w Azji na archipelagu w Zatoce Perskiej. W roku 1971 uzyskało niepodległość. Od lat 30. XX wieku wydobywa się tam ropę naftową, a uzyskane dochody inwestuje na miejscu. Od 2002 roku emir Bahrajnu używa tytułu "król".Bangladesz Bangladesz, Ludowa Republika Bangladeszu (beng. গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলােদশ) – państwo w Azji Południowej, położone nad Zatoką Bengalską i graniczące z Indiami i Birmą. Jedno z najgęściej zaludnionych i zarazem najbiedniejszych państw świata. Stolicą Bangladeszu jest Dhaka (dawna Dakka) z 10,5 mln mieszkańców.Baptyzm Baptyzm – nurt chrześcijaństwa należący do protestantyzmu, akcentujący indywidualizm w relacji do Boga i nadrzędną rolę Pisma Świętego (39 ksiąg Starego Testamentu). Zbawienie nie jest według baptystów osiągalne na podstawie uczynków, lecz jedynie łaską Boga przez osobistą wiarę w zbawcze dzieło odkupienia z grzechu poprzez ofiarę Jezusa Chrystusa. Baptyści udzielają chrztu wyłącznie tym, którzy świadomie wyrażają żal za grzechy i wyznają wiarę w Chrystusa. Akcentują autonomię poszczególnych zborów, są też zwolennikami rozdziału kościoła i państwa. Większość baptystów reprezentuje ewangelikalne chrześcijaństwo, choć wielu wybitnych baptystów i niektóre denominacje baptystyczne przynależą do liberalnego lub modernistycznego typu protestantyzmu.Belgia Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.Belize Belize (do 1973 Honduras Brytyjski) – państwo w Ameryce Środkowej leżące na półwyspie Jukatan, nad Morzem Karaibskim, od północy graniczące z Meksykiem (długość granicy 250 km), a na zachodzie z Gwatemalą (266 km).Bhutan Bhutan (Druk, Królestwo Bhutanu – Druk Jul) – państwo w Azji Południowej, we wschodnich Himalajach graniczące na północy i zachodzie z Chinami a na południu i wschodzie z Indiami; bez dostępu do morza. Lokalna nazwa Druk Jul oznacza Królestwo Smoka.Birmańczycy Birmańczycy - naród azjatycki, mówiący językiem birmańskim, należącym do tybetańsko-birmańskiej grupy językowej, a ta z kolei do rodziny chińsko-tybetańskiej. Populacja liczy ponad 30 milionów i zamieszkuje prawie wyłącznie swoją ojczyznę Birmę. Birmańczycy w znakomitej większości wyznają buddyzm.Boliwia Boliwia, Wielonarodowe Państwo Boliwii[1] (hiszp. Bolivia, Estado Plurinacional de Bolivia[2]) – państwo na kontynencie południowoamerykańskim. Graniczy z Brazylią na północy i wschodzie, Paragwajem i Argentyną na południu oraz z Chile i Peru na zachodzie. Państwo nie posiada dostępu do morza.Botswana Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo w południowej Afryce, bez dostępu do morza. Graniczy z Namibią (dł. granicy 1360 km), RPA (1840 km), Zimbabwe (813 km) i Zambią (<1 km). Do 1966 Botswana była brytyjskim protektoratem pod nazwą Beczuana, dziś członek Unii Afrykańskiej.Brazylia Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej.Brunei Brunei Darussalam (IPA: [bruˈnaj]), oficjalnie Państwo Brunei, Siedziba Pokoju (malajski: Negara Brunei Darussalam, Jawi: برني دارالسلام ) – państwo położone w Południowo-Wschodniej Azji, na północnym wybrzeżu wyspy Borneo. Brunei graniczy z Malezją. Ma dostęp do Morza Południowochińskiego.Bułgaria Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.Buddyzm Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.Burkina Faso Burkina Faso (fr. Burkina Faso) – państwo w Afryce Zachodniej bez dostępu do morza. Dawniej Górna Wolta (Republique du Haute-Volta), w 1984 prezydent Thomas Sankara nadał mu nową nazwę, która oznacza "kraj prawych ludzi" w językach mossi i diula, będących głównymi rdzennymi językami kraju.Burundi Burundi (rundi Uburundi, fr. Burundi) Republika Burundi (rundi Republika y’Uburundi, fr. République du Burundi) – państwo w środkowej Afryce, bez dostępu do morza. Graniczy z Rwandą, Tanzanią i Demokratyczną Republiką Konga.Chińska Republika Ludowa Chińska Republika Ludowa (skr. ChRL; chiń. trad. 中華人民共和國, uproszcz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posłuchaj po chińsku ?/i; pop. Chiny, trad. 中國,uproszcz. 中国, pinyin: Zhōngguó) – państwo w Azji wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych. Chiny to najludniejsze państwo świata o populacji przekraczającej 1,3 mld osób. Pod względem powierzchni jest 4. na świecie, a pod względem wielkości gospodarki (PKB nominalny) – 3. (w 2007 r., po USA, i Japonii lub też 2. (PKB realny) po USA. Prawdopodobnie w 2010 roku Chiny staną się największą gospodarką na świecie po USA.[1]Chile Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.Chorwacja Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.Clement Richard Attlee Clement Richard Attlee, 1. hrabia Attlee KG, CH (ur. 3 stycznia 1883 w Londynie, zm. 8 października 1967 tamże) – polityk brytyjski, który był premierem Wielkiej Brytanii w latach 1945-1951.Cypr Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło].Cypr Północny Cypr Północny, Turecka Republika Cypru Północnego (tur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) – oficjalnie część Republiki Cypryjskiej, de facto samozwańcze państwo zajmujące północną część wyspy Cypr zamieszkiwaną przez ludność turecką. Państwowość uznana jedynie przez Turcję, dzięki pomocy której Cypr Północny funkcjonuje politycznie i ekonomicznie. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Osobny artykuł: Geografia Birmy.
