Bitwa koło przylądka Matapan - Polski Serwis Naukowy

Bój pod Matapanem. Lotniskowiec HMS Formidable widziany z pokładu pancernika HMS Warspite

Bitwa u przylądka Matapan – bitwa morska stoczona w czasie II wojny światowej w dniach 27-29 marca 1941, u brzegów Grecji, nieopodal przylądka Tajnaron (wówczas Matapan), pomiędzy marynarką aliancką a włoską. Zespół okrętów marynarki brytyjskiej Royal Navy i australijskiej Royal Australian Navy pod dowództwem admirała Andrew Cunninghama zadał poważne straty włoskiej Regia Marina, dowodzonej przez admirała Angelo Iachino. Była to największa bitwa morska stoczona w czasie II wojny światowej na Morzu Śródziemnym.

Półwysep Bałkański (Bałkany) - półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i Morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Podłoże

Włochy podjęły przygotowania do działań zbrojnych kilka tygodni przed wypowiedzeniem wojny Wielkiej Brytanii i Francji. Przygotowania te polegały na planowaniu działań floty na obszarze Morza Śródziemnego oraz na związanym z nimi szkoleniem załóg. Flota włoska została postawiona w stan gotowości bojowej 5 czerwca 1940 roku. Działania włoskie zostały z konieczności sprowadzone do ochrony własnych wybrzeży oraz linii zaopatrzenia wojsk w Afryce Północnej, a więc głównymi celami ataków floty i lotnictwa stały się śródziemnomorskie bazy brytyjskie: Gibraltar i Malta oraz Grecja, gdzie wojska włoskie ponosiły klęskę za klęską.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Okręt liniowy – nazwa historycznej najsilniejszej klasy okrętów artyleryjskich, wywodząca się od ich taktyki walki w szyku liniowym, w składzie floty liniowej.

Wobec niepowodzeń włoskich na Bałkanach w 1941 roku Niemcy planowały inwazję na Jugosławię i Grecję, w związku z czym wsparły wojska włoskie działaniem swojego lotnictwa na Morzu Śródziemnym. Zadaniem Luftwaffe było przerwanie brytyjskich szlaków komunikacyjnych do Grecji, gdzie od marca 1941 roku przybywały oddziały brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego. Berlin starał się wywrzeć wpływ na Rzym, by wzmożonymi działaniami lotniczymi wesprzeć akcją morską. Włosi ulegli sugestiom i zachęceni przez działania lotnicze Niemców, wysłali silny zespół okrętów na Morze Śródziemne, by uniemożliwić Alianton przerzucenie większych sił do Grecji. Zespół operował – pod dowództwem admirała Angelo Iachino – na południe i zachód od Krety.

Royal Australian Navy (RAN) − australijska marynarka wojenna, część sił zbrojnych Związku Australijskiego (Australian Defence Force). Pod obecną nazwą powstała w 1911 roku, po przemianowaniu istniejących od 1901 roku Commonwealth Naval Forces. Pierwszym dowódcą obydwu formacji był komandor (od 1911 roku kontradmirał) William Rooke Creswell.
Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Brytyjczycy mogli przeciwstawić Włochom siły nieco większe, pod dowództwem admirała Cunninghama, które stacjonowały w Aleksandrii i operowały pomiędzy brzegami Egiptu i Grecji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Państwa Osi – kraje należące do jednego obozu działań wojennych, walczące przeciw aliantom podczas II wojny światowej. Nazwa "oś" pochodzi od zwyczajowej nazwy nadanej sojuszowi III Rzeszy, Włoch oraz Japonii. W okresie ich największego panowania terytoria państw Osi obejmowały duże części Europy, Azji, Afryki i wysp Oceanu Spokojnego. Mimo tego II wojna światowa zakończyła się całkowitą klęską państw Osi. Podobnie jak u aliantów, liczba państw Osi w czasie wojny zmieniała się – pod koniec wojny znaczna część członków przeszła na stronę sprzymierzonych.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

HMS Formidable – brytyjski lotniskowiec z okresu II wojny światowej. Zwodowany 17 sierpnia 1939 roku jako drugi okręt typu Illustrious. Matką chrzestną okrętu została Lady Kingsley-Wood, żona ówczesnego sekretarza ds. lotnictwa. Oficjalnie HMS "Formidable" wszedł do służby w Royal Navy 24 listopada 1940 roku.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Krążowniki ciężkie typu Zara – włoskie ciężkie krążowniki budowane w latach w 1929 – 1931 przez włoskie stocznie koncernu Odero-Terni-Orlando.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.