Bitwa morska pod Diu - Polski Serwis Naukowy

Bitwa morska pod Diu rozegrała się 3 lutego 1509 w porcie Diu u zachodniego wybrzeża Półwyspu Indyjskiego (na północ od Bombaju) pomiędzy eskadrą portugalską i egipską, zakończona zwycięstwem Portugalczyków.

Po porażce w bitwie pod Dżaul, w której śmierć poniósł syn portugalskiego wicekróla Lourenço de Almeida, wicekról Francisco de Almeida zdecydował podjąć ekspedycję w celu zniszczenia floty, wysłanej przez sułtana egipskiego w celu wsparcia muzułmańskiego władcy Gujaratu Mahmuda Begara. Flota portugalska wyruszyła w grudniu 1508 z Cochim na południu Półwyspu Indyjskiego. Flota portugalska składała się jedynie z 18 okrętów: 5 dużych i 4 małych karak (nau), 6 karawel i 3 mniejszych okrętów. Okrętem flagowym wicekróla był "Flor do Mar". Na ich pokładach znajdowało się ok. 1900 ludzi. W drodze wzdłuż wybrzeża na północ, 30 grudnia Portugalczycy zdobyli i spalili port Dabul, ponosząc minimalne straty własne.

Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān - "ten, który ma władzę") - tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

Karaka (lub Karraka) — typ trzymasztowego, rzadziej czteromasztowego statku żaglowego, rozwinięty w krajach śródziemnomorskich w XV wieku. Miała zaokrągloną rufę z wysoką nadbudówką (kasztelem) oraz drugą niższą nadbudówkę na dziobie.

Po drugiej stronie były połączone siły sułtana egipskiego, w skład których wchodzili też Turcy, sułtana Gujaratu, oraz słabszy kontyngent władcy Kalikatu. W ich skład wchodziło ok. 100 okrętów, lecz jedynie 12 były to większe jednostki, a resztę stanowiły małe okręty. Uzbrojone były ponadto w działa o mniejszym wagomiarze, a ich załogi były słabiej wyszkolone. Dowódcą eskadry sprzymierzonych był emir Husajn al Kurdi (znany też jako Mir-Hocem), dowódcą garnizonu Diu był Meliqueaz (siły sprzymierzone nazywane też są czasami ogólnie "Turkami").

Indie Portugalskie – nazwa byłej kolonii portugalskiej na zachodnim wybrzeżu Indii, w skład której wchodziły trzy terytoria: Diu, Daman i Goa. W skład terytorium Daman wchodził również obszar zwany Dadra i Nagarhaweli.

Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

Eskadra portugalska przybyła pod Diu 2 lutego 1509 po południu. Tego dnia doszło do krótkotrwałej walki artyleryjskiej okrętów, która nie przyniosła efektów. Następnego dnia 3 lutego, ok. godziny 11 portugalska eskadra podniosła kotwice i z przypływem ruszyła przez płytki kanał portowy do portu Diu, pomimo ognia prowadzonego z fortu przy wejściu. Jako pierwszy płynął galeon "Espírito Santo" kapitana Nuno Vaz Pereira. Najsilniejsze jednostki sprzymierzonych były rozmieszczone po lewej stronie kanału. "Espírito Santo" jedną salwą zdołał zatopić egipski galeon, po czym doszło do sczepienia się z wrogimi okrętami i walki na ich pokładach (abordażu).

Gudźarat (hindi गुजरात, trb.: Gudżarat, trl.: Gujarāt; gudżarati ગુજરાત; ang. Gujarat) – drugi po stanie Maharashtra najbardziej uprzemysłowiony stan w Indiach. Leży w północno-zachodniej części kraju. Jego stolicą jest Gandhinagar, zaś największym miastem - Ahmadabad.

Diu (hindi दीव, trb.: Diw, trl.: Dīv; gudźarati દિયૂ, trl.: Diyū; ang. Diu; port. Diu) - jest jednym z dwóch dystryktów wchodzących w skład indyjskiego terytorium związkowego Daman i Diu. Dystrykt ma powierzchnię 38,8 km², a zamieszkany jest przez 44.000 mieszkańców (dane na 2001). Dystrykt zajmuje przybrzeżną wyspę Diu, na której znajduje się jego stolica - miasto Diu, oraz niewielki półwysep Ghoghla.

Wchodzące kolejno do portu portugalskie okręty przyłączały się do walki, angażując w walce artyleryjskiej na najbliższe odległości i abordażując największe z okrętów sprzymierzonych. Dzięki prowadzeniu walki w stosunkowo wąskim kanale portowym, sprzymierzeni nie mogli wykorzystać przewagi liczebnej mniejszych okrętów, które musiały być stłoczone w głębi kanału portowego na niewielkiej szerokości. Walkę artyleryjską z mniejszymi okrętami wziął na siebie przede wszystkim flagowy "Flor do Mar", który nie uczestnicząc w abordażu głównych okrętów, wszedł najdalej do kanału portowego, stanowiąc zaporę dla okrętów sprzymierzonych znajdujących się w głębi kanału.

Abordaż (fr. abordage) – sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach w celu zdobycia wrogiego okrętu lub jego późniejszego zatopienia. Stosowany od początku żeglugi, był podstawowym sposobem walki morskiej w epoce okrętów żaglowych do XVII wieku i, mimo wzrostu znaczenia artylerii, pozostał jednym z podstawowych sposobów walki do początku XIX wieku. Abordaż zastąpił w tej roli taranowanie, dominujące w epoce okrętów wiosłowych w starożytności, stając się także podstawowym sposobem walki XV- i XVI-wiecznych galer wiosłowych.

Galera – okręt o napędzie wiosłowym, często wspomaganym przez żagle. Używany był przede wszystkim na Morzu Śródziemnym od czasów starożytnych (Egipt, Fenicja, Grecja, Kartagina, Rzym, Bizancjum) aż do XIX wieku. Do wiosłowania często wykorzystywano niewolników, jeńców lub skazańców, zwanych galernikami.

Bitwa zakończyła się miażdżącym zwycięstwem Portugalczyków. Nie tracąc żadnego okrętu, zatopili 2 egipskie galeony, 2 egipskie i 2 gudżerackie karaki, zdobyli dalsze 2 egipskie i 2 gudżerackie karaki oraz 2 galery i zatopili kilka mniejszych okrętów, zdobywając wiele z nich. Portugalczycy stracili jedynie 32 zabitych, w tym kapitanów okrętów Nuno Vaz Pereira i Pêro Cão, ponad 300 ludzi odniosło rany. Ponad 3000 Turków i sprzymierzeńców poniosło śmierć, wielu odniosło rany lub trafiło do niewoli. Mir-Hocem zbiegł z portu mniejszym okrętem.

Bitwa morska pod Dżaul (Chaul) miała miejsce w roku 1508 w trakcie zmagań Portugalczyków z Egipcjanami o opanowanie handlu z Indiami. W wyniku trwającej 3 dni bitwy flota egipska pokonała eskadrę portugalską koło Chaul u zachodniego wybrzeża Półwyspu Indyjskiego (na północ od Bombaju).

Karawela – XV-XVII wieku oznaczała jednopokładowy, dwu- lub trójmasztowy żaglowiec o wysokich nadbudówkach (tzw. kasztel) na dziobie i rufie. Karawela była zwykle uzbrojona w kilka ciężkich dział oraz mniejsze działka (na ogół 4-6 dział). Wyporność karaweli wynosiła najczęściej około 250 łasztów. Załoga liczyła około 50 ludzi. Ze względu na swą szybkość, stateczność oraz bezpieczeństwo karawele umożliwiały dłuższe podróże morskie, co uczyniło je przydatnymi do wypraw odkrywczych. Floty wojenne Hiszpanii i Portugalii używały karawel na ogół do celów rozpoznawczych.

Wieczorem, główne siły portugalskie wycofały się z portu. Następnego ranka Meliqueaz poddał flotę i miasto, zwalniając przy tym jeńców portugalskich wziętych pod Dżaul. Francisco de Almeida z kolei kazał zabić większość wziętych do niewoli Turków. Na skutek bitwy, Portugalczycy uzyskali całkowite panowanie na morzu wokół Indii, wypierając Egipcjan z handlu z Indiami. Dalszą konsekwencją było ułatwienie podboju części Indii przez Portugalczyków od 1510 i utworzenia Indii Portugalskich.

Kaliber broni - najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.

Półwysep Indyjski – trójkątny półwysep w Azji Południowej, wcinający się w Ocean Indyjski - od zachodu oblewa go Morze Arabskie, a od wschodu - Zatoka Bengalska. Od północy ograniczony jest nizinami Indusu i Gangesu, na południu łączy się, częściowo podwodnym, Mostem Adama z Cejlonem. Zajmuje powierzchnię blisko 2,1 mln km2, czyli około 2/3 terytorium Indii.

Linki zewnętrzne

A Chronicle of the Battle of Diu (ang.)

Marinha - Diu - 3 de Fevereiro de 1509 (port.)