Bitwa pod Hanko miała miejsce 27 lipca 1714 roku (7 sierpnia 1714) podczas Wielkiej Wojny Północnej (1700-21). W Rosji zwana jest "bitwą pod Gangutem" od rosyjskiej nazwy półwyspu, w Finlandii natomiast "bitwą w Riilahti", gdyż bitwa ta miała miejsce w zatoce Rilax (Riilahti).

Bitwa, którą stoczyły ze sobą floty szwedzka i rosyjska, odbyła się na wodach leżących na północ od półwyspu Hanko, blisko dzisiejszego miasta Hanko. Bitwa ta słynie z tego, że była pierwszym poważnym zwycięstwem floty rosyjskiej w historii.

Wstęp

Car Piotr I wiosną 1713 roku rozpoczął ofensywę w Finlandii. Rosyjskie armie szybko posuwały się w kierunku Turku, leżącym na południowo-zachodnim wybrzeżu Finlandii. Jednak od strony morza rosyjskie wojska odcięte były od Rosji przez blokującą fińskie wybrzeża potężną flotę szwedzką. Rosyjski gubernator Finlandii książę Michał Golicyn, którego główna kwatera mieściła się w Turku, nie miał żadnego wsparcia od strony morza. Istniało jedynie połączenie lądowe, które ze względu na odległość nie było dobrą alternatywą. Car 9 maja 1714 roku wysłał z Kronsztadu admirała Apraksina (99 galer), by ten wysadził desant w Turku i w ten sposób otworzył morskie połączenie Finlandii z Rosją.

Gdy rosyjska flota przybyła w pobliże półwyspu Hanko, spotkała się z potężną flotą szwedzką dowodzoną przez admirała Gustawa Wattranga (16 okrętów liniowych i 14 mniejszych jednostek). Apraksin postanowił płynąć dalej na drugą stronę półwyspu i jednocześnie wezwać posiłki. Na jego żądanie większość wojsk rosyjskich znajdujących się w Abo przemieszczona została na półwysep Hanko. Prośba o pomoc wysłana została także do cara, który z resztą Floty Bałtyckiej stał w Rewlu.

20 lipca car Piotr I objął dowództwo nad stojącą na redzie Tvärminne (na wschodnim brzegu półwyspu Hanko) flotą rosyjską. Pierwszą próbą przedarcia się przez szwedzkie linie była próba przepchnięcia galer przez półwysep. W tym celu car rozkazał budowę w najwęższym (2.5 km) miejscu półwyspu pomostu na palach mającego służyć do przeciągania galer na drugą stronę półwyspu, do Rilaksfjördu. Tarcie zredukować miały skóry wołowe umieszczone między pomostem a przepychanymi okrętami. Pierwszą galerę udało się przepchnąć bez większych problemów, jednak druga została poważnie uszkodzona, w następstwie czego zrezygnowano z tego pomysłu. Admirał Wattrang dowiedział się o tej próbie Rosjan i wysłał niewielką eskadrę złożoną z 11 okrętów, którą prowadził Schoutbynacht (odpowiednik kontradmirała) Nils Ehrenskiöld, by przechwycić przerzucone przez półwysep rosyjskie galery.

Eskadra Ehrenskiölda składała się z następujących okrętów:

Drugą próbę Rosjanie podjęli 26 lipca, pragnąc wykorzystać bezwietrzną pogodę. W takich warunkach małe galery rosyjskie mogły łatwo manewrować, w odróżnieniu od ciężkich liniowców szwedzkich, które bez wiatru były praktycznie nieruchome. Na początek car wysłał 20 małych galer pod wodzą komandora Zmajewicza. Galery rosyjskie obeszły unieruchomioną flotę Wattranga od strony otwartego morza i dotarły do Rilaksfjördu, gdzie zablokowały eskadrę Ehrenskiölda. Powodzenie akcji udowodniło, że Szwedzi nie są w stanie przeszkodzić rosyjskim galerom. Dlatego dla wzmocnienia Zmajewicza wysłano następne 15 galer, zwiększając jego siły do 35 okrętów.

Flota Wattranga podjęła teraz próbę zablokowania tych okrętów rosyjskich, które zdołały się przedrzeć. Jednak Piotr o północy z 26 na 27 lipca wydał rozkaz pozostałym okrętom swej floty by przebiły się przez szwedzkie linie. Zadanie to w pełni się udało, a stracono tylko jedną galerę, która osiadła na mieliźnie. Po drugiej stronie półwyspu znalazła się teraz cała flota rosyjska.