Bitwa nad Boyne była zwrotnym punktem w działaniach Wilhelma III Orańskiego w Irlandii przeciwko zdetronizowanemu królowi Jakubowi II Stuartowi. Miała miejsce 12 lipca 1690 (1 lipca wg używanego wtedy w Anglii kalendarza juliańskiego) tuż za miastem Drogheda na wschodnim wybrzeżu Irlandii.

W brytyjskiej tradycji bitwa ta stanowiła część tzw. Wojny Wilhelma w Irlandii, zwanej też Wojną Dwóch Królów. Dla świata cała ta wojna stanowiła element składowy wojny palatynackiej.

Bitwa religijna?

Bitwa nad rzeką Boyne była decydującym starciem w walce Jakuba próbującego odzyskać trony w Anglii i Szkocji, jednak głównie jest pamiętana jako starcie pomiędzy anglikańskimi protestantami i katolikami w Irlandii. Jednak obie armie były pod względem religijnym mieszane, przede wszystkim po stronie Wilhelma walczyła gwardia złożona z holenderskich katolików. Wojna w Irlandii była początkiem długotrwałych wysiłków stronników Jakuba (Jakobitów) mających na celu restaurację dynastii Stuartów na brytyjskich tronach. Podczas gdy większość irlandzkich Jakobitów była rzeczywiście katolikami, wielu angielskich i szkockich Jakobitów było protestantami i motywowało swój udział w bitwie przywiązaniem do legalnej dynastii. Ponadto wiele francuskich regimentów wspierających Jakobitów składało się z niemieckich protestantów. W europejskim kontekście bitwa ta była jedynie częścią skomplikowanego politycznego, dynastycznego i strategicznego konfliktu. Z irlandzkiego punktu widzenia bitwa miała charakter narodowy (a religijny o tyle, że każdy Irlandczyk był katolikiem). Dla irlandzkich Jakobitów wojna była walką o niepodległość Irlandii, religijną tolerancję dla katolicyzmu oraz o odzyskanie utraconych majątków. Irlandzkie wyższe klasy utraciły większość swych posiadłości za czasów Cromwella. Utracili prawo wyznawania swojej religii oraz prawo do zasiadania w irlandzkim parlamencie. Dla nich panowanie katolickiego króla Jakuba było środkiem do odzyskania swych praw i majątków oraz zabezpieczeniem autonomii Irlandii od angielskiego parlamentu. W momencie bitwy irlandzcy Jakobici kontrolowali całą Irlandię oprócz Ulsteru. Zwolennicy Wilhelma Orańskiego w Irlandii (Wilhelmici) byli za utrzymaniem protestantyzmu i brytyjskiego panowania w Irlandii. To było oczywiste, gdyż wszyscy oni byli protestanckimi osadnikami pochodzącymi z Anglii i Szkocji. Zamieszkiwali przeważnie północną prowincję zwaną Ulsterem. Obawiali się o swoje życie i majątki, a w szczególności, że mogą powtórzyć się wydarzenia z czasów tzw. Irlandzkiej Rebelii z 1641 roku, kiedy to doszło do masowych mordów na protestantach. Z tych to powodów protestanccy osadnicy masowo wsparli Wilhelma Orańskiego.