Bitwa nad Niemnem - Polski Serwis Naukowy

Bitwa nad Niemnem trwała od 20 do 26 września (niektóre źródła podają, że do 28 września) 1920. Był to drugi wielki sukces militarny Polski po "cudzie nad Wisłą" w trakcie wojny polsko-bolszewickiej.

Zwycięstwo wojsk polskich w bitwie warszawskiej w sierpniu 1920 zadało strategiczny cios Armii Czerwonej i pozwoliło przejąć inicjatywę stronie polskiej. Nie zakończyło jednak wojny ani nie przesądziło o jej wyniku.

Nazwa

W polskiej historiografii najbardziej utrwaloną nazwą bitwy jest bitwa niemeńska. Sprzeciwia się jej prof. Lech Wyszczelski, który zamiast nich proponuje określenie operacja niemeńska. Jak podkreśla, było to w istocie wiele osobnych bitew o wymiarze taktycznym i etap działań pościgowych.

Leonard Skierski (ur. 26 kwietnia 1866 w Stopnicy, zamordowany w kwietniu 1940 w Charkowie) – generał-major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.
Władymir Samanowicz Łazariewicz (ur. 14 września 1882 Białystok - zm. 20 czerwca 1938). Komdiw (dowódca dywizji, generał), podpułkownik armii Imperium Rosyjskiego.

Planowanie działań

Przygotowania Tuchaczewskiego

26 sierpnia Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego obsadził linie rzek Niemen, Szczara i Świsłocz. Z głębi Rosji ściągano posiłki. W ciągu krótkiego czasu odtworzono niemal wszystkie dywizje rozbite nad Wisłą. Pod dowództwem Tuchaczewskiego znalazło się ok. 73 tys. żołnierzy i 220 dział. Głównodowodzący Armią Czerwoną Siergiej Kamieniew, nakazał przygotować nową ofensywę.

Adam Koc, pseudonimy: Witold, Szlachetny, Adam Krajewski (ur. 31 sierpnia 1891 w Suwałkach, zm. 3 lutego 1969 w Nowym Jorku) – uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej i wojnie polsko-bolszewickiej, polityk, poseł, dziennikarz, pułkownik dyplomowany WP.
Ignacy Kazimierz hrabia Ledóchowski (ur. 5 sierpnia 1871 w Loosdorf, zm. 9 marca 1945 w Dora) – pułkownik Sztabu Generalnego Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego.

Dowódca Frontu zamierzał przeprowadzić ofensywę siłami trzech armii, zająć Białystok i Brześć, a następnie uderzyć w kierunku Lublina. Uderzenie miały wykonać: 3 Armia Władimira Łazarewicza (sześć dywizji), 15 Armia Korka (cztery dywizje) i 16 Armia Sołłohuba (cztery dywizje).

Tuchaczewski liczył również na dalsze posiłki ściągane z frontu fińskiego.

Podpułkownik (ppłk) – stopień oficerski. W Wojsku Polskim bezpośrednio poprzedzający pułkownika, a powyżej stopnia majora. Jest zaliczany w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych.
Bitwa warszawska (nazywana też cudem nad Wisłą) – bitwa stoczona w dniach 12-25 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uznana za 18. na liście przełomowych bitew w historii świata, zdecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i nierozprzestrzenieniu się rewolucji komunistycznej na Europę Zachodnią.

Położenie wojsk

3 Armia Łazarewicza (północne skrzydło Frontu Zachodniego)

trzema dywizjami (5, 6, 56 Dywizja Strzelców) obsadzała rubież od granicy litewskiej po Świsłocz

w odwodzie posiadała 2, 21 Dywizję Strzelców oraz 33 Dywizję Kubańską

15 Armia Augusta Korka (centrum ugrupowania Frontu)

1 rzut – 11 i 16 Dywizja Strzelców obsadziły Świsłocz

odwód tworzyły 27 Omska Dywizja Strzelecka i Oddział "Wochra"

16 Armia Nikołaja Sołłohuba

4 Armia – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.
Adam Nałęcz Nieniewski (ur. 19 maja 1886 w Zawadach k. Błaszek, zm. 25 kwietnia 1947 w Olsztynie) – pułkownik Sztabu Generalnego kawalerii Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej i wojnie z bolszewikami.

1 rzut – 17 i 48 Dywizja Strzelców zajęły pozycje na południe od Świsłoczy

8 i 10 Dywizja Strzelców stanowiła odwód Armii.

4 Armia – (południowe skrzydło Frontu Zachodniego)

17 Dywizja Kawalerii oraz 19, 55, 57 Dywizje Strzelców osłaniały kierunek piński.

Przygotowania wojsk polskich

10 września w Kwaterze Głównej Naczelnego Wodza w Brześciu na odprawie dowództw 2 i 4 Armii Józef Piłsudski przedstawił założenia operacyjne do bitwy nad Niemnem i Szczarą.

Myślą przewodnią planu było – natarciem w kierunku na Grodno i Wołkowysk związać siły główne przeciwnika. Jednocześnie grupa uderzeniowa 2 Armii miała szybkim marszem przeciąć skrawek terytorium litewskiego i wyjść na głębokie tyły oddziałów Armii Czerwonej toczących bój o utrzymanie linii Niemna.

Atak - etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.
August Iwanowicz Kork (Август Иванович Корк) (ur. 3 sierpnia 1887 Aardla, Estonia, zm. 11 listopada 1937) – podpułkownik armii Imperium Rosyjskiego, komandarm 2 ranga (dowódca armii 2 stopnia).

Rozkaz Kwatery Głównej z 19 września sprecyzował zadania armii, grup operacyjnych i poszczególnych jednostek. Do przeprowadzenia operacji wyznaczono:

2 Armię gen. Edwarda Rydza-Śmigłego w składzie: 1 DP Leg, 3 DP Leg, 17 DP Wielkopolskiej, 21 Dywizja Górska, 22 Dywizja Ochotnicza, 1 Dywizja Litewsko-Białoruska, 2 i 4 Brygada Jazdy, Grupa Artylerii Ciężkiej.

4 Armię (Wielkopolską)gen. Leonarda Skierskiego w składzie 11DP, 14DP Wielkopolskiej, 15DP Wielkopolskiej, 16 Pomorska Dywizja Piechoty.

Obie armie polskie liczyły około 67 tys. żołnierzy i 432 działa.

Andrzej Galica (ur. 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu na Podhalu, zm. 6 czerwca 1945 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, legionista, uczestnik walk o niepodległość II Rzeczypospolitej.
Kontratak – taktyczny zwrot zaczepny wykonywany na włamującego się w głąb obrony przeciwnika. Wykonuje się go zazwyczaj drugimi rzutami i odwodami broniących się oddziałów. Może w nim wziąć udział również część pododdziałów pierwszego rzutu, broniących się na kierunkach wykonywanego kontrataku lub ściągniętych z odcinków nie atakowanych przez przeciwnika.

Zadania wojsk

2 Armia Rydza Śmigłego

lewe skrzydło Armii – północna grupa uderzeniowa (grupa skrzydłowa)- 1 Dywizja Piechoty Legionów i 1 Dywizji Litewsko-Białoruska oraz 2 i 4 Brygada Jazdy miała przeprowadzić natarcie po osi Sejny – Druskieniki, dokonać obejścia przez terytorium Litwy, a następnie, wykorzystując powodzenie sił głównych Armii na kierunku grodzieńskim, maszerować na Lidę

17 Dywizja Piechoty Wielkopolskiej osłaniała Suwalszczyznę przed ewentualnym atakiem wojsk litewskich

centrum 2 Armii: 21 i 22 dywizje wsparte Grupą Artylerii Ciężkiej nacierać miały na Grodno

prawe skrzydło Armii : 3 Dywizja Piechoty Legionów otrzymała rozkaz opanowania przepraw na Niemnie w okolicach Mostów

4 Armia Wielkopolska Skierskiego

Odelsk (biał. Адэльск, ros. Одельск) – wieś (XVI w.-1934 miasto) na Białorusi w obwodzie grodzieńskim, nieopodal płynącej kilka kilometrów na południe rzeki Odla (dopływu Świsłoczy), kilkaset metrów od granicy z Polską, 30 kilometrów na południe od Grodna.
Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Miała opanować w ciągu dwóch dni po rozpoczęciu natarcia Wołkowysk, ważny węzeł kolejowy na linii Białystok – Lida i Białystok – Baranowicze i być w gotowości do zamknięcia pierścienia okrążenia od strony południowej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)