Bitwa nad jeziorami mazurskimi

Bitwa nad jeziorami mazurskimi (1914) – bitwa stoczona w dniach 8 do 15 września 1914 r na terenie Prus Wschodnich, pomiędzy wojskami niemieckiej 8 Armii a 1 Armią rosyjską.

Bitwa była częścią Operacji Wschodniopruskiej i została stoczona w ramach działań ofensywnych podjętych przez armię niemiecką po Bitwie pod Tannenbergiem. W jej wyniku wojska rosyjskie - ponosząc duże straty - zostały zmuszone do wycofania się poza granicę Prus.

Geneza

Po zwycięskiej bitwie pod Tannenbergiem dowództwo niemieckie musiało rozstrzygnąć kolejny dylemat: czy zwrócić 8 Armię na południe, przeciwko tyłom 4 Armii rosyjskiej, toczącej walki z Armią Austro-Węgierską, czy też przystąpić do działań przeciwko 1 Armii generała Pawła Rennekampfa, wciąż znajdującej się w północnej części Prus Wschodnich. Za pierwszym wariantem opowiadało się dowództwo austro-węgierskie, którego wojska ponosiły kolejne klęski w Galicji, jednak takie rozwiązanie niosło za sobą poważne zagrożenie, bowiem armia Rennekampfa w tym wypadku mogłaby zagrozić tyłom 8 Armii i opanować Prusy Wschodnie. Zdecydowano więc o wykonaniu zwrotu zaczepnego przeciwko 1 Armii, co było zresztą zgodne z planem pierwotnym, zakładającym, przypomnijmy, pobicie częściami armii rosyjskich wkraczających na ten obszar.

Od 1 września 1914 roku do 8 Armii zaczęły napływać posiłki w postaci dwóch korpusów i dywizji kawalerii, skierowanych do niej jeszcze przed bitwą tannenberską, tak więc rozporządzała ona łączną siłą przeliczeniową ośmiu i pół korpusu i dwiema dywizjami kawalerii. Po zakończeniu pościgu za rozgromioną armią generała Aleksandra Samsonowa gros sił niemieckich zwrócone było przeciwko lewemu skrzydłu Rennekampfa, co dawało doskonałą możliwość pobicia go i wyjścia na tyły nieprzyjaciela. Na tym odcinku Niemcy mieli wówczas cztery korpusy, a więc 96 batalionów, 84 baterie artylerii polowej (504 działa) i 14 baterii artylerii ciężkiej (56 dział) wobec zaledwie półtora korpusu rosyjskiego, jednej dywizji i jednej brygadzie (72 bataliony, 200 dział polowych i 18 dział ciężkich). Dawało to Niemcom znaczną przewagę, zwłaszcza w artylerii i rokowało ogromne nadzieje na sukces.

Dowództwo 8 Armii zdecydowało jednak o innym przeprowadzeniu ofensywy: uderzenie na Rennekampfa między Pregołą (Prieger) a Węgoborkiem (Angerburg, obecnie Węgorzewo) i wykonanie manewru oskrzydlającego od Lecu (Loetzen, obecnie Giżycko) na południe, zaś prawe skrzydło armii miało osłaniać kierunek z Osowca i Augustowa. Pozycje wyjściowe do natarcia wojska niemieckie miały zająć do 7 września: korpusy lewego skrzydła na linii Frydland (Frydląd, Friedland, obecnie Prawdinsk)-Rastembork (Rastenburg, obecnie Kętrzyn), korpusy wykonujące manewr oskrzydlający na linii Lec (Loetzen, obecnie Giżycko)-Ruciane (Rudczany, Ruciany, Rudczanny, obecnie Ruciane-Nida)-Mikołajki (Nikolaiken) w kierunku na Orzysz (Arys), kawaleria (sformowana w korpus jazdy) w rejonie Wydmin (Widminnen). Znajdująca się na prawym skrzydle 3 Rezerwowa DP miała zająć rejon między Białą Piską a Drygałami (Drygallen, Drigelsdorf). Początek natarcia wyznaczono na 8 września. Frontu Północno-Zachodniego postanowiło jak najszybciej odtworzyć 2 Armię, powierzając jej dowództwo gen. Scheidemanowi. Zakładano, iż Niemcy wykonają uderzenie na południe w celu odciążenia armii austro-węgierskich. Postanowiono zatem, aby 1 Armia przeszła do działań zaczepnych w Prusach Wschodnich i utworzono jednocześnie nową, 10 Armię, której dowództwo powierzono generałowi Radkiewiczowi, zastąpionemu później przez generała Fluga. 10 Armia miała składać się z czterech korpusów: III Syberyjskiego, XXII, I Turkiestańskiego i II Kaukaskiego. Początek działań zaczepnych zaplanowano na 14 września, bowiem do tego czasu miała być odtworzona 2 Armia i skoncentrowane w rejonie Ełku (Łyck, Lyck) korpusy XXII i III Syberyjski. Do tego czasu armie 1 i 10 miały opanować przesmyki między jeziorami Niegocin (Loewentin See) i Śniardwy (Spirding See) oraz zdobyć Mikołajki, Ryn (Rhein) i Lec (Giżycko). Odtwarzana 2 Armia miała zajmować odcinek między Kadzidłem a Przasnyszem, na południowej flance ugrupowania rosyjskiego.

Generał Jakow Żyliński [dowódca Frontu Północno-Zachodniego] w swej koncepcji natarcia upiera się nieodmiennie przy poprzednim zamiarze podwójnego oskrzydlenia, zabezpieczając się już tym razem przed rozdzieleniem sił, przez uprzednie opanowanie linii jezior. [...] I tym razem nie uzgodnił swych zamierzeń z możliwościami, nie przeprowadził niezbędnej kalkulacji sił, czasu i przestrzeni.

Ogółem siły rosyjskie skupione na tym froncie wynosiły 9 korpusów, 7 dywizji rezerwy i 7,5 dywizji jazdy. Była to więc potężna masa wojsk, została jednak rozciągnięta na przestrzeni ponad 250 km i nie była jeszcze skoncentrowana. Tylko część tych sił (4 korpusy, 4 dywizje rezerwowe i 5,5 dywizji kawalerii) przeznaczono bezpośrednio do działań zaczepnych, reszta miała pełnić osłonę południowej flanki. Najgorsze położenie miała 1 Armia, bowiem jej prawe skrzydło zagrożone był przez twierdzę w Królewcu (Koenigsberg), zaś lewe przez twierdzę w Lecu (Giżycku). Uderzenie niemieckie z rejonu Twierdzy Boyen (Lec, obecnie Giżycko) mogło być katastrofalne w skutkach, także i dlatego, iż lewa flanka rosyjskiej 1 Armii była najsłabsza – tworzył ją tylko II Korpus. Wprawdzie to skrzydło miało być wzmocnione przez 10 Armię, lecz, jak wspomniano wcześniej, nie mogła ona zakończyć koncentracji przed 14 września. Do tego czasu 1 Armia zagrożona była obejściem z lewej flanki.