Żołnierze Wolnej Francji podczas ataku na stanowisko bojowe wroga w bitwie o Bir Hakeim, 12 czerwca 1942 roku

Włoski czołg M13, który brał udział w bitwie o Bir Hakeim

Bitwa o Bir Hakeim (inaczej Bir Hacheim) – bitwa stoczona w dniach od 26 maja do 11 czerwca 1942 pomiędzy siłami państw Osi, a broniącą się w forcie Bir Hakeim na Pustyni Libijskiej 1 Dywizją Wolnych Francuzów.

Dzięki wytrwałej obronie Francuzów, niemiecka ofensywa została opóźniona, a brytyjska 8 Armia zyskała czas potrzebny na przegrupowanie, co pozwoliło jej zatrzymać siły Osi w pierwszej bitwie pod El Alamein.

Geneza

Na początku 1942 roku, po przegranej w Cyrenajce, brytyjska 8 Armia została zmuszona do odwrotu. Nie mogła stawić czoła wojskom Osi zdążających w stronę ważnego taktycznie i strategicznie Tobruku.

Przygotowując uderzenie Erwin Rommel miał do dyspozycji kilka źródeł wywiadowczych: Abwehra zdołała złamać brytyjski szyfr dyplomatyczny i była zdolna odczytywać depesze do placówek USA w regionie. Udało się również umieścić w Kairze szpiega Johannesa Epplera, oraz prowadzić nasłuch radiowy łączności armii brytyjskiej. Rommel miał zaledwie 90 000 ludzi i 575 czołgów, podczas gdy Brytyjczycy dysponowali 100 000 żołnierzy i 994 czołgami, ale inicjatywa była w jego ręku, a żołnierze Afrika Korps mieli doświadczenie w walkach pustynnych. Poza tym, niemiecki sprzęt, choć nieliczny, był znacznie lepszy od brytyjskiego. Plan Erwina zakładał marsz na południe, obejście lewego skrzydła brytyjskiego i - zawróciwszy na jego tyłach na północ - uderzenie na 8 Armię gen. Ritchiego przecinając ją na pół. 26 maja Rommel zaatakował mając nadzieję na szybkie dotarcie do stolicy Egiptu.

Lewe skrzydło wojsk Osi, składające się z 10. i 21. korpusów włoskich (dywizje piechoty "Sabratha", "Trento", "Brescia" i "Pavia") oraz niemieckiej 150. dywizji piechoty, przypuściło frontalny atak na Gazalę, położoną na samym brzegu morza kilkadziesiąt kilometrów przed Tobrukiem, z zamiarem zepchnięcia w tył większości sił brytyjskich. W tym samym czasie na południe, wzdłuż linii frontu, ruszyło pięć najlepszych dywizji Rommla: niemieckie 15. pancerna, 21. pancerna, 90. piechoty oraz włoskie - pancerna "Ariete" i zmotoryzowana "Trieste" - z zamiarem obejścia linii frontu (której ostatnim bastionem na południu był fort Bir Hakeim) i wzięcia w kleszcze sił brytyjskich. Lis Pustyni miał nadzieję, że ten manewr pozwoli mu na szybkie zdobycie Tobruku i niepowstrzymany marsz na Egipt. Generał Ritchie, dowódca 8 Armii brytyjskiej, był przekonany, że główny atak niemiecki pójdzie na Tobruk, w związku z czym rozmieścił przeważającą część swoich sił - cztery dywizje i dwie brygady - naprzeciw dwóch dywizji włoskich. W ten sposób tylko dwie dywizje i trzy brygady (w tym francuska w Bir Hakeim) osłaniały jego lewą flankę.