Bitwa o Dublin - Polski Serwis Naukowy

Bitwa o Dublin (ang. Battle of Dublin, irl. Cath Bhaile Átha Cliath) – tygodniowe, ciężkie walki o Dublin, trwające od 28 czerwca do 5 lipca 1922, wyznaczające początek irlandzkiej wojny domowej.

Zdarzenia poprzedzające

14 kwietnia 1922 roku ok. 200 przeciwnych porozumieniu z Wielką Brytanią członków IRA, pod przywódctwem Rory'ego O'Connora opanowało budynek Four Courts w Dublinie. Chcieli oni wywołać nową konfrontację z Brytyjczykami i zmusić ich do rewizji traktatu brytyjsko-irlandzkiego i doprowadzić do wyzwolenia Północnej Irlandii. W tym czasie w Dublinie stacjonowały liczne oddziały brytyjskie, oczekujące, zgodnie z ustaleniami, na ewakuację. Obawiając się, że sytuacja może sprowokować Brytyjczyków do zerwania traktatu i unicestwienia idei budowy państwa irlandzkiego władze tworzącego się rządu Wolnego Państwa Irlandzkiego podjęły akcję przeciwko rebeliantom. Już wcześniej Brytyjczycy zaczęli naciskać na Irlandczyków w sprawie jak najszybszego rozwiązania sprawy po zabiciu przez dwóch członków IRA w Londynie marszałka sir Henry'ego Wilsona 22 czerwca 1922.

Carlow (irl. Ceatharlach) - miasto w południowo-wschodniej Irlandii, w prowincji Leinster, stolica hrabstwa Carlow. Miasto zamieszkuje 18 487 mieszkańców (2002).

Winston Leonard Spencer Churchill KG, OM (ur. 30 listopada 1874 w Blenheim Palace, zm. 24 stycznia 1965 w Londynie) – brytyjski polityk, mówca, strateg, pisarz i historyk, dwukrotny premier Zjednoczonego Królestwa, laureat literackiej Nagrody Nobla, honorowy obywatel Stanów Zjednoczonych. W 2002 r. w plebiscycie organizowanym przez BBC został uznany najwybitniejszym Brytyjczykiem wszech czasów.

Michael Collins zaakceptował ofertę Winstona Churchilla, który zaproponował armii irlandzkiej wypożyczenie artylerii i amunicji. Po nieudanych negocjacjach z IRA rząd irlandzki rozpoczął działania zbrojne 28 czerwca.

Szturm na Four Courts

Po pierwszym dniu ostrzeliwania garnizonu IRA, zabarykadowanego w Four Courts Brytyjczycy zdecydowali się zwiększyć ilość wypożyczonego Irlandczykom ciężkiego sprzętu oraz zaoferowali bombardowanie z powietrza. Collins, z obawy o cywilów, odrzucił obie propozycje. 29 czerwca siły rządowe podjęły szturm na wschodnie skrzydło Four Courts, tracąc trzech zabitych i 14 rannych, biorąc jednak 33 jeńców. Również należący do IRA samochód pancerny został uszkodzony i porzucony przez załogę. Następnego dnia artyleria rządowa raniła Paddy O'Briena, a komendę nad siłami IRA w Four Courts objął Ernie O'Malley. Tego samego dnia pocisk wywołał pożar budynku. Ostatecznie o godzinie 15:30 30 czerwca O'Malley poddał Four Courts generałowi Paddy'emu Daly.

Cathal Brugha, urodzony jako Charles William St. John Burgess (ur. 18 lipca 1874, zm. 7 lipca 1922) – polityk irlandzki; pierwszy premier tego kraju od 21 stycznia do 1 kwietnia 1919. Przeciwnik Traktatu.

Four Courts (irl. Na Ceithre Cúirteanna) – główny budynek sądu przy Inns Quay w Dublinie w Irlandii; siedziba Sądu Najwyższego (ang. Supreme Court), sądu powszechnego (ang. High Court) i Sądu Okręgowego Dublina (ang. Dublin Circuit Court). Budynek do 2010 roku był również siedzibą wydziału karnego (ang. Central Criminal Court).

Tego samego dnia, kilka godzin wcześniej, w zachodnim skrzydle, które służyło bojownikom IRA jako magazyn amunicji doszło do silnej eksplozji, w wyniku której doszło do zniszczenia przechowywanych tam archiwów. Rannych zostało 40 szturmujących budynek żołnierzy.

Pomimo kapitulacji Four Courts część dowódców, w tym Ernie O'Malley, wydostało się z budynku, by kontynuować walkę.

Artyleria - to jeden z podstawowych rodzajów wojsk, na uzbrojenie którego wchodzą działa (armaty, haubice, moździerze) oraz wyrzutnie rakietowe, a w przeszłości także machiny miotające. Zadaniem artylerii jest zwalczanie celów naziemnych, powietrznych i nawodnych ogniem dział i pociskami rakietowymi. Wykonując swoje zadania, artyleria służy zwykle do wsparcia innych rodzajów wojsk lub działa samodzielnie. W skład artylerii wchodzi także sprzęt i służby umożliwiające skuteczne wykonywanie zadań ogniowych: systemy kierowania ogniem, systemy rozpoznania i wykrywania celów (w tym radary artyleryjskie), służby pomiarowe i inne.

Henry Wilson (do 1833 Jeremiah Jones Colbath) (16 lutego 1812 w Farmington - 22 listopada 1875 w Waszyngtonie), polityk amerykański, działacz Partii Republikańskiej, 18. wiceprezydent USA.

Walki uliczne

Pomimo zdobycia Four Courts walki w Dublinie trwały do 5 lipca. 29 czerwca siły IRA Oscara Traynora opanowały rejon ulicy O'Connell Street by odciągnąć część sił od Four Courts. Traynor liczył na ściągnięcie posiłków z reszty kraju do walki, gdyż siły w Dublinie nie były dostatecznie liczne i przygotowane do walki. W walkach wzięły jednak udział jedynie siły z Belfastu i Tipperary, ale dotarły do miasta zbyt późno by wziąć udział w walkach.

Generał – wysoki oficerski stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.

Wolne Państwo Irlandzkie (irl. Saorstát Éireann) – istniejące w latach 1922-1937 niepodległe państwo obejmujące 26 z 32 hrabstw Irlandii, oddzielonych od Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Siły rządowe generała Toma Ennisa podjęły tymczasem oczyszczanie miasta z jednostek IRA, co udało się do 1 lipca. Jednocześnie wokół O'Connell street utworzono kordon wojska. Za pomocą artylerii usunięto siły powstańcze z pozycji na Parnell street i Gardiner street, co dało czyste pole do operacji na O'Connell street.

Republika Munsteru (ang. Munster Republic) - nieformalne określenie używane przez irlandzkich republikanów z IRA dla terenów w prowincji Munster, które znajdowały się w ich rękach w początkach irlandzkiej wojny domowej. Nigdy oficjalnie nie ogłoszono powstania państwa w sensie prawnym.

Irlandzka wojna domowa (irl. Cogadh Cathartha na hÉireann) – konflikt zbrojny w Irlandii w latach 1922-1923 między zwolennikami i przeciwnikami Traktatu z Wielką Brytanią z 6 grudnia 1921, który powoływał do życia Wolne Państwo Irlandzkie, prekursora dzisiejszej Republiki Irlandii. Przeciwnicy Traktatu krytykowali go za to, że zachowywał konstytucyjny związek między Irlandią a Brytyjską Wspólnotą Narodów oraz że zgodnie z nim sześć hrabstw północnoirlandzkich nie wchodziło w skład Wolnego Państwa. Irlandzka wojna domowa kosztowała znacznie więcej ofiar niż poprzedzająca ją irlandzka wojna o niepodległość. Jej wynikiem był także głęboki podział społeczeństwa irlandzkiego, a skutki polityczne widoczne są do dzisiaj.

Wojska doprowadziły do wysadzenia budynku YMCA, w którym znajdowały się liczne siły IRA, które opuściły budynek pod osłoną samochodów pancernych przed jego zawaleniem. Oscar Traynor i ok. 100 jego ludzi wmieszali się w tłum cywilów i skierowali w stronę Blessington.

Ostatnim dowódcą, który kontynuował walkę był Cathal Brugha z oddziałem 15 ludzi w budynku Hamman hotel. Ok. 17:00 5 lipca, gdy trawiące budynek pożary uniemożliwiły jego utrzymanie wydał rozkaz kapitulacji. On sam pozostał w budynku z pistoletem, zginął niedługo potem w walce z żołnierzami.

Irlandzka Armia Republikańska (IRA; ang. Irish Republican Army; irl. Óglaigh na hÉireann, czyli Irlandzcy Ochotnicy) – organizacja zbrojna walcząca początkowo o niepodległość Irlandii, a od 1921 roku o przyłączenie Irlandii Północnej do Republiki Irlandii.

Język irlandzki, język iryjski (Gaeilge) – język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Język narodowy Irlandczyków uznany został za język urzędowy niepodległej Irlandii (obok angielskiego). Około 1,6 miliona anglojęzycznych mieszkańców Irlandii posiada jakąkolwiek znajomość swojego języka narodowego, wyniesioną głównie ze szkolnych lekcji. Na co dzień jako języka narodowego i ojczystego używa go ok. 480 tysięcy osób, głównie w północno-zachodnich regionach kraju (zwłaszcza w Connemarze i Donegalu).

Był to ostatni większy epizod walk w Dublinie. Później zdarzały się niewielkie incydenty z nielicznymi i niezorganizowanymi bojownikami IRA.

Cathal Brugha był ostatnią ofiarą walk, które kosztowały obie strony 65 zabitych i 280 rannych. Ponadto siły rządowe aresztowały ponad 400 bojowników. Straty cywilne sięgają 250 ofiar, co było spowodowane użyciem ciężkiej broni, głównie artylerii w gęsto zaludnionej lokalizacji, jaką jest miasto.

Irlandia Północna – prowincja, jedna z części składowych Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Jej stolicą jest Belfast.

1 lipca jest 182. (w latach przestępnych 183.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 183 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Raka.

Późniejsze wydarzenia

Oscar Traynor, Ernie O'Malley i inni przywódcy dublińskich walk przegrupowali się w Blessington, 30 km na południowy zachód od miasta. Już po zakończeniu walk do miasta zaczęły docierać posiłki IRA z Tipperary, które jednak nie podjęły walki wobec zakończenia operacji dublińskiej. Siły te skierowały się na południe, do Enniscorthy i Carlow, ale zostały dość szybko pokonane.

Hrabstwo Tipperary (irl. Contae Thiobraid Árann) – historyczne hrabstwo w Irlandii, wchodzące w skład prowincji Munster. Jakkolwiek obecnie obszar historycznego hrabstwa jest podzielony pomiedzy dwie jednostki administracyjne: Północne Tipperary i Południowe Tipperary, to jednak tradycyjnie Tipperary jest rozpatrywane jako jedność w kontekście kulturowym i sportowym, a także dla potrzeb An Post - poczty irlandzkiej.

Michael Collins, irl. Mícheál Eoin Ó Coileáin (ur. 16 października 1890 w pobliżu Clonakilty w hrabstwie Cork, zm. 22 sierpnia 1922 w Béal na mBláth w hrabstwie Cork) – irlandzki przywódca rewolucyjny, uczestnik powstania wielkanocnego w kwietniu 1916, następnie internowany w brytyjskim obozie jenieckim Frongoch na terenie Walii. Minister finansów Wolnego Państwa Irlandzkiego, założyciel i faktyczny przywódca IRA (jako szef jej wywiadu), twórca zasad wojny partyzanckiej, która zmusiła Anglików do zawarcia rozejmu (po raz pierwszy w siedemsetletniej historii okupacji Irlandii). Członek delegacji irlandzkiej podczas anglo-irlandzkich negocjacji pokojowych w 1921 (Traktat angielsko-irlandzki), od 1922 szef rządu tymczasowego i głównodowodzący armii irlandzkiej. Zginął w zamachu 22 sierpnia 1922 podczas irlandzkiej wojny domowej, w zasadzce przygotowanej przez odłam IRA przeciwny Traktatowi i proponowanemu w nim podziałowi Irlandii.

Większość rebeliantów wycofała się dalej na południe, na tereny tzw. Republiki Munsteru, ośrodek ten został zlikwidowany w ofensywie rządowej z lipca-sierpnia 1922.

Przywódcy walk ujęci w Four Courts, Rory O'Connor, Liam Mellows, Joe McKelvey i Richard Barrett zostali straceni. Miejsce, gdzie zginął Cathal Brugha zostało nazwane Cathal Brugha street.

Przypisy

↑ Paul V Walsh, The Irish Civil War 1922-23 -A Study of the Conventional Phase
Niall Harrington, Kerry Landing, August 1922, p167
Calton Younger, "Ireland's Civil War", Muller, London 1968; pp.258-259.
Eoin Neeson, The Civil War, pp. 109-110
Michael Hopkinson, The Irish Civil War, p120-121
An Phoblacht: Remembering the past: The Four Courts attack
Ernie O'Malley, the Singing Flame

Bibliografia

Ernie O'Malley, The Singing Flame, Dublin 1978.

M.E. Collins, Ireland 1868-1966, Dublin 1993.

Michael Hopkinson, Green against Green - the Irish Civil War

Eoin Neeson, The Irish Civil War

Paul V Walsh, The Irish Civil War 1922-23 -A Study of the Conventional Phase [1]

Meda Ryan, The Real chief, Liam Lynch

Tim Pat Coogan, De Valera, Long Fellow, Long Shadow