Bitwa o Konungahelę - Polski Serwis Naukowy

Atak na Konungahelę – wyprawa przeciwko norweskiemu miastu portowemu Konungaheli (dzisiejsze Kungälv w Szwecji) podjęta w 1135 roku przez Pomorzan pod wodzą księcia Racibora I, zakończona zwycięską dla nich bitwą stoczoną 9 sierpnia w pobliżu miasta z jego mieszkańcami oraz późniejszym oblężeniem i zniszczeniem grodu. Wyprawa została zorganizowana tuż przed zjazdem w Merseburgu (15 sierpnia 1135), celem manifestacji Słowian Nadłabskich.

Albrecht Niedźwiedź, Albert I Brandenburski (ur. ok. 1100, zm. 18 listopada 1170) – od 1134 margrabia Marchii Północnej, w latach 1138-1142 także książę Saksonii z dynastii askańskiej.; ok. 1157 utworzył Marchię Brandenburską z ziem Marchii Północnej i podbitych ziem słowiańskich.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Atak na Konungahelę pod dowództwem księcia Racibora I, mającego przydomek "król morski", lennika Bolesława Krzywoustego, był akcją zapobiegawczą mającą na celu niedopuszczenie do wojny z margrabią Marchii Północnej Albrechtem Niedźwiedziem, który liczył na pomoc króla duńskiego Eryka II, przy okazji zaś była wyprawą łupieżczą.

Księstwo pomorskie – historyczne państwo na wybrzeżu Bałtyku. Władzę w nim sprawowali książęta pomorscy. Językiem używanym na tych ziemiach był język pomorski. Od późnego średniowiecza na Pomorzu Zachodnim przeważał język niemiecki (język pomorski (kaszubski) zachował się częściowo na Pomorzu Słupskim aż do XX w.), na Pomorzu Wschodnim dominował język kaszubski, a niemiecki w miastach. Zazwyczaj przez "księstwo pomorskie" rozumie się księstwa Gryfitów obejmujące Pomorze Zachodnie, choć istniało też księstwo Święców na Pomorzu Wschodnim.

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen co znaczy droga na północ.

Według średniowiecznych źródeł flota pomorska liczyła około 650 okrętów (według innych źródeł 720 okrętów, a nawet 780 jak podaje saga Snorriego Sturlusona), z których każdy miał na pokładzie 44 ludzi i 2 konie. Dawało to razem od kilku do ok. 30 tys. wojów (według wyszczególnionych poniżej źródeł), w tym około tysiąca jezdnych. Wyprawa była bardzo śmiałym przedsięwzięciem, gdyż należało przebyć morzem około 300 mil, przepływając dwukrotnie przez cieśniny duńskie. Jednak Dania, rozdrobniona na małe księstwa feudalne, nie mogła wystawić większej floty do obrony, więc flota księcia bez przeszkód dotarła pod Konungahelę.

Słowianie połabscy, Połabianie - plemiona zachodniosłowiańskie z grupy plemion lechickich, zamieszkujące od VI wieku ziemie między Morzem Bałtyckim, Łabą, Hawelą i Odrą. Od wschodu graniczyli z Lubuszanami i Pomorzanami, od zachodu przez Limes Saxoniae z Sasami, od południa zaś z plemionami czeskimi.

W fiordzie Götalev wyminięto wbite w dno pale obronne i podpłynięto bliżej wybrzeża. Ponieważ do miasta można było dotrzeć dwiema odnogami rzeki Göty (gród był oddalony od wybrzeża morskiego o ok. 10 mil), flota pomorska podzieliła się na dwie części i 9 sierpnia 1135 roku podpłynęła pod Konungahelę. Gdy zbliżała się do grodu, aby wysadziċ desant, napotkała na swej drodze uzbrojone statki handlowe Skandynawów, wspierane dodatkowo przez stojących na nabrzeżu obrońców, którzy miotali strzały, oszczepy i kamienie, starając się nie dopuściċ do lądowania słowiańskich żołnierzy. Na wąskich odnogach rzeki flota Racibora nie mogła rozwinąć swych sił, więc powstało realne zagrożenie. Wywiązała się zacięta walka, z której zwycięsko wyszła jednak przeważająca liczebnie flota pomorska. Statki przeciwnika zostały bądź to zdobyte, bądź spalone, a mieszczanie i wojownicy, widząc klęskę swej floty, schronili się do grodu.

Po bitwie wojska pomorskie zostały wysadzone na brzeg, a następnie rozpoczęły oblężenie grodu. W nocy z 9 na 10 sierpnia, po gwałtownym ataku, Konungahela została zdobyta, a po dokładnym złupieniu spalona. Tak wspomina to wydarzenie Snorri Sturluson w swojej sadze:

"Król Racibor i jego zwycięskie wojska ustąpiły i powróciły do Slavii, a wielka liczba ludu, który wzięty był w Konungaheli, potem długo żył u Słowian w niewoli. Wielki port Konungahela nigdy nie wrócił do tego samego stanu co przedtem [...]". Pomorzanie do kraju wrócili z tysiącami jeńców i bogatymi łupami .

Przypisy

Jerzy Pertek, "Polacy na szlakach morskich świata", Gdańsk 1957, str. 8.
Józef Wójcicki, "Dzieje Polski nad Bałtykiem", Warszawa 1989, str. 27.
Edmund Kosiarz, "Wojny na Bałtyku X-XIX w.", Gdańsk 1978, str. 39.
↑ Henryk Mąka, "Sarmaci na morzach", Warszawa 2008, str. 23.
Edmund Kosiarz, op. cit., str. 40.
Jerzy Pertek, op. cit., str. 9.

Linki zewnętrzne

Mariusz Żuławnik, „Od furii Słowian uwolnij nas Panie!” - artykuł z "Gazety Rycerskiej"

Eva Bergström, „Plundringen av Kungahälla år 1135” (szw.)

Bibliografia

Edmund Kosiarz, "Bitwy Morskie", Wydawnictwo Lampart, Warszawa 1994, ISBN 83-901273-0-X

Edmund Kosiarz, "Wojny na Bałtyku X-XIX w.", Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978

Lech Fabiańczyk, "Apostoł Pomorza", Książnica Pomorska w Szczecinie, Szczecin 2001, ISBN 83-87879-20-7

Jerzy Pertek, "Polacy na szlakach morskich świata", Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Gdańsk 1957

Józef Wójcicki, "Dzieje Polski nad Bałtykiem", Książka i Wiedza, Warszawa 1989, ISBN 83-05-11952-1

Henryk Mąka, "Sarmaci na morzach", Bellona, Warszawa 2008, ISBN 83-11-10923-0