Bitwa o Midway

Ten artykuł dotyczy jednej z bitew drugiej wojny światowej. Zapoznaj się również z: film o takim tytule.

Bitwa o Midway – bitwa lotniczo-morska w czasie II wojny światowej, stoczona w dniach 4–7 czerwca 1942 pomiędzy okrętami japońskimi a amerykańskimi, w pobliżu atolu Midway na Oceanie Spokojnym, zakończona taktycznym i strategicznym zwycięstwem amerykańskim. Uznawana jest umownie za punkt zwrotny w wojnie na Pacyfiku, ponieważ inicjatywa działań militarnych przeszła na stronę amerykańską.

Walki o Guadalcanal – walki trwające od 7 sierpnia 1942 do 8 lutego 1943, które były początkiem amerykańskiej kontrofensywy lądowej w trwającej od ośmiu miesięcy wojnie z Japonią. Operacja lądowania na wyspie Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona była też pierwszym amerykańskim desantem w obliczu nieprzyjaciela i to przeprowadzonym od razu z powodzeniem. Jednocześnie trwały walki lotnictwa bombowego i myśliwskiego z wykorzystaniem bazy w Rabaul (Japończycy) oraz z wykorzystaniem baz na Nowej Kaledonii, lotniskowców Floty Pacyfiku i lotniska Hendersona na Guadalcanalu (Amerykanie). Ponadto miały miejsce liczne bitwy morskie na okolicznych wodach, co znacznie uszczupliło potencjał wojenny Japonii.
USS Midway (CVB/CVA/CV-41) - lotniskowiec amerykański, okręt główny lotniskowców typu Midway. Pierwszy okręt US Navy, który wszedł do służby po zakończeniu II wojny światowej. Brał udział w wojnie w Wietnamie i operacji Pustynna Burza. Od 2004 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w San Diego w stanie Kalifornia. Jest jedynym pozostałym amerykańskim lotniskowcem z okresu II wojny światowej, który nie jest lotniskowcem typu Essex

Japońska ofensywa na Pacyfiku

Atol Midway w dniu 24 listopada 1941

Od udanego ataku z zaskoczenia na amerykańską bazę w Pearl Harbor aż do marca 1942 roku wszystko układało się po myśli japońskiej admiralicji. Japończycy kontynuowali swój zwycięski marsz na południe, zajmując kolejne obszary Azji. Swój plan zrealizowali w pełni, biorąc we władanie: Indie Holenderskie, Wyspy Salomona, częściowo Nową Gwineę, Nową Brytanię, Singapur, Hongkong, Filipiny, Malaje.

Krążownik przeciwlotniczy – historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników lekkich, których przeznaczeniem była ochrona zespołów okrętów przed atakami lotnictwa.
Niszczyciele typu Yūgumo (jap. 夕雲, Yūgumo) – typ japońskich niszczycieli okresu II wojny światowej, składający się z 19 jednostek, nazwany tak od głównego okrętu "Yūgumo". Był to ostatni typ japońskich klasycznych niszczycieli okresu wojny. Wszystkie zostały zatopione podczas wojny.

Dalsze plany ekspansji skupiały się na Pacyfiku, gdzie chcieli przejąć Port Moresby w celu przygotowania operacji przeciwko Australii, opanować Aleuty, zabezpieczając tym samym Japonię od północy oraz zdobyć Midway.

Amerykańska baza na atolu Midway stanowiła ważny punkt strategiczny, którego opanowanie poszerzyłoby kontrolowany przez Japończyków obszar Pacyfiku. Jednak w wykrystalizowanych do marca 1942 koncepcjach strategicznych dowódcy Połączonej Floty admirała Isoroku Yamamoto oraz jego szefa sztabu kontradmirała Matome Ugaki inwazja Midway nie była celem samym w sobie. Przede wszystkim uważali oni, że taki atak zmusi do kontrakcji amerykańską Flotę Pacyfiku i umożliwi wydanie jej walnej bitwy. Liczyli przede wszystkim na zwabienie i zniszczenie lotniskowców US Navy, w ich opinii stanowiących największe zagrożenie dla Japonii.

Niszczyciele typu Yūgumo (jap. 夕雲, Yūgumo) – typ japońskich niszczycieli okresu II wojny światowej, składający się z 19 jednostek, nazwany tak od głównego okrętu "Yūgumo". Był to ostatni typ japońskich klasycznych niszczycieli okresu wojny. Wszystkie zostały zatopione podczas wojny.
Attu – wyspa w grupie Wysp Bliskich, w archipelagu Aleutów. Jest najdalej na zachód wysuniętym punktem Stanów Zjednoczonych. Leży w stanie Alaska. Pozycja wyspy to 52°50′N 173°11′E / 52.833, 173.183. Powierzchnia wynosi 892,8 km². Ma około 20 stałych mieszkańców, żyjących w osadzie Attu Station.

Plany Yamamoto początkowo spotkały się z silnym oporem ze strony Sztabu Generalnego Marynarki, a także Cesarskiej Armii. Sprzeciwy umilkły po wydarzeniach z 18 kwietnia 1942. Wtedy to ppłk James Doolittle przeprowadził udany nalot bombowy na Tokio, stolicę japońskiego imperium, lądowymi dwusilnikowymi samolotami B-25 startującymi z lotniskowca (jedyna w historii taka operacja). Atak, chociaż był tylko jednorazowym zrywem i przyniósł niewielkie zniszczenia materialne, miał duże znaczenie psychologiczne. Japończykom uświadomił, że nie mogą czuć się bezpiecznie nawet na swym macierzystym terytorium, a Amerykanom dał długo oczekiwany sukces.

Midway (Wyspy Midway) – grupa wysp na Oceanie Spokojnym, leżąca około 450 mil morskich (850 km) od głównych wysp Hawajów o powierzchni 6,23 km². Terytorium zamorskie USA. Wyspy obecnie zamieszkuje około 40 pracowników US Fish and Wildlife Service i obsługi (brak stałych mieszkańców). Ich głównym zajęciem jest obsługa komunikacji na Pacyfiku.
Brewster Buffalo lub Brewster F2A – amerykański myśliwiec pokładowy z czasów II wojny światowej, pierwszy jednopłatowiec użytkowany przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych (US Navy).

Japończycy zorientowali się, skąd wystartowały dwusilnikowe bombowce (błędna jest obecna w starszej literaturze tematu wersja, jakoby podejrzewali, iż przyleciały z Midway). Tym samym całość wojskowych kręgów marynarki i armii z pełną mocą uświadomiła sobie niebezpieczeństwo ze strony lotniskowców amerykańskich. Szok wywołany nalotem sprawił, że wyeliminowanie tych jednostek stało się powszechnie uznanym strategicznym priorytetem. Tymczasem właśnie proponowana przez Yamamoto operacja przeciw Midway miała umożliwić zastawienie gigantycznej pułapki na lotniskowce Floty Pacyfiku. Dodatkowo, przejęcie Midway zwiększyłoby zasięg japońskiego rozpoznania powietrznego, utrudniając w ten sposób kolejne rajdy amerykańskie. W zaistniałej sytuacji Sztab Generalny Marynarki zaakceptował plany Yamamoto. Także Cesarska Armia bez dalszych oporów zgodziła się na skierowanie swoich jednostek do inwazji Midway.

Lotniskowiec eskortowy, stosunkowo niewielki lotniskowiec z okresu II wojny światowej, okręty tego typu używane były przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych i Królewską Marynarkę Wojenną. Na teatrze działań na Atlantyku były zazwyczaj używane do eskortowania konwojów i walki z okrętami podwodnymi, na Pacyfiku służyły zazwyczaj w czasie operacji desantowych, zapewniając wsparcie lotnicze jednostkom lądowym, a także do transportu samolotów ze Stanów Zjednoczonych na lotniska położone bliżej linii frontu.
Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Bitwa na Morzu Koralowym zakończyła się taktycznym "remisem" i nie wpłynęła na plany Japończyków: nadal dążyli oni do decydującej bitwy, w której chcieli unicestwić flotę amerykańską, a nadarzająca się inwazja zdawała się być idealną okazją do tego. Na ten sam czas postanowiono wyznaczyć operację zajęcia Aleutów. Owa mnogość celów miała się okazać słabością japońskiego planu.

Haruna (jap. 榛名, Haruna?) – okręt Japońskiej Marynarki Wojennej klasy krążownik liniowy, od 1940 klasyfikowany jako szybki pancernik, należący do typu Kongō. Służył podczas I i II wojny światowej, zatopiony po ciężkim bombardowaniu 24 lipca 1945 w bazie morskiej w Kure. Nazwa pochodzi od wulkanu Haruna w prefekturze Gunma.
USS Atlanta (CL-51) – amerykański krążownik przeciwlotniczy z okresu II wojny światowej, wiodący okręt typu Atlanta. Wcielony do służby w US Navy pod koniec 1941 roku, wziął udział w akcjach na Pacyfiku: bitwach o Midway oraz koło wschodnich Wysp Salomona. Został zatopiony podczas pierwszej bitwy koło Guadalcanalu, 13 listopada 1942 roku.

Midway – strażnik Hawajów

Archipelag Hawajów

Atol Midway jest najbardziej wysuniętą na zachód częścią Łańcucha Hawajskiego i z racji swego położenia geograficznego oraz licznych instalacji wojskowych jest ważnym punktem strategicznym, określonym przez Japończyków jako "strażnik Hawajów". Oddalony jest o około 450 mil morskich od głównych wysp Hawajów. Z Midway (po ang. midway znaczy "w połowie drogi") do San Francisco jest 6850 mil, a do Tokio 4060. W 1940, oprócz istniejącej bazy wodnosamolotów, zbudowano na Wschodniej Wyspie atolu Midway lotnisko wojskowe.

Niszczyciele typu Kagerō – typ japońskich niszczycieli okresu II wojny światowej, składający się z 19 jednostek, a także nazwa głównego okrętu typu.
Douglas TBD Devastator – amerykański pokładowy samolot torpedowo-bombowy, zaprojektowany w 1934 roku i zbudowany w amerykańskiej wytwórni lotniczej Douglas Aircraft Company.

Siły japońskie

Lotniskowiec flagowy "Akagi".

Flota admirała Yamamoto składała się z 1 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców dowodzonego przez wiceadmirała Chūichi Nagumo, zespołu ubezpieczającego (sił głównych) pod dowództwem samego adm. Yamamoto, oraz mającego zająć Midway zespołu inwazyjnego wiceadm. Kondō. Osobne ugrupowanie stanowił Zespół Operacji AL, mający zająć wyspy Attu, Adak i Kiska w archipelagu Aleutów. W jego skład wchodziły m.in. dwa lotniskowce 2 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców ("Ryūjō" i "Jun'yō").

Douglas SBD Dauntless (ang. nieustraszony) – bombowiec zwiadowczy i pokładowy bombowiec nurkujący z okresu II wojny światowej. Opracowana specjalnie dla tych samolotów technika bombardowania nurkującego została nazwana "helldiving" (dosłownie "piekielne nurkowanie"), a same bombowce nosiły nieoficjalne przezwisko "Helldivers" (ich następca SB2C został tak już nazwany oficjalnie).
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Trzonem 1 Zespołu Uderzeniowego były 4 lotniskowce: "Akagi", "Kaga", "Hiryū" i "Sōryū", ponadto w jego skład wchodziły 2 szybkie pancerniki "Haruna" i "Kirishima", 2 ciężkie krążowniki "Tone" i "Chikuma" oraz 12 niszczycieli i 5 zbiornikowców zaopatrzeniowych.

W skład zespołu ubezpieczającego wchodziło 7 pancerników (w tym flagowy "Yamato"), 1 lekki lotniskowiec ("Hōshō"), 2 transportowce wodnosamolotów, 2 lekkie krążowniki i 12 niszczycieli, z czego 4 pancerniki i 2 krążowniki zostały wydzielone do osłony operacji na Aleutach. Następnie zarówno one, jak i lotniskowce 2 Zespołu Uderzeniowego miały uczestniczyć w spodziewanej decydującej bitwie z interweniującą pod Midway Flotą Pacyfiku.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.
Rzeka Nagara (jap. 長良川, Nagara-gawa) – rzeka w Japonii, mająca swoje źródła w mieście Gujō, w prefekturze Gifu, a ujście w mieście Kuwana. Razem z rzekami Kiso i Ibi, Nagara jest jedną z "trzech rzek Kiso" na równinie Nōbi. Pierwotnie nazwa rzeki brzmiała Sunomata (jap. 墨俣川, Sunomata-gawa).

Zespół inwazyjny podzielony był na zespoły: osłony, wsparcia ogniowego, desantowy i pomocniczy. W jego skład oprócz okrętów transportowych wchodziły 2 szybkie pancerniki, 8 krążowników ciężkich i niszczyciele.

Ogółem Japończycy dysponowali 322 samolotami pokładowymi. Z tej liczby lotniskowce 1 Zespołu Uderzeniowego miały na swych pokładach 227 maszyn (plus dalszych 21 samolotów transportowanych dla przyszłych sił stacjonujących na zdobytej Midway). W praktyce jedynie samoloty zespołu lotniskowców admirała Nagumo były japońską powietrzną siłą uderzeniową w bitwie.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.
Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Na przewidywanych kursach podejścia płynącej z Pearl Harbor ku Midway i Aleutom Floty Pacyfiku rozlokowano 14 okrętów podwodnych. 1 okręt podwodny (I-168) operował w rejonie Midway.

Siły amerykańskie

Samoloty torpedowe TBD-1 dywizjonu VT-6 na pokładzie USS "Enterprise" przed startem rano 4 czerwca 1942

Siły amerykańskie pod dowództwem kontradmirała Franka J. Fletchera dzieliły się na dwa zespoły uderzeniowe (ang. Task Force).

Zespół TF-16, dowodzony przez kontradmirała Raymonda A. Spruance'a, składał się z 2 lotniskowców USS "Enterprise" i USS "Hornet" oraz 5 ciężkich krążowników: USS "New Orleans", USS "Minneapolis", USS "Vincennes" , USS "Pensacola" i USS "Northampton", krążownika przeciwlotniczego USS "Atlanta" i 9 niszczycieli (USS "Phelps" (DD-360), USS "Worden" (DD-352), USS "Monaghan" (DD-354), USS "Aylwin" (DD-355), USS "Balch" (DD-363), USS "Conyngham" (DD-371), USS "Benham" (DD-397), USS "Ellet" (DD-398) i USS "Maury" (DD-401)) oraz 4 tankowców (USS "Cimarron" (AO-22), USS "Platte" (AO-24), USS "Dewey" (DD-349), USS "Monssen" (DD-436)).

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).
North American B-25 Mitchell – średni bombowiec amerykański z okresu II wojny światowej. Zaprojektowany w 1939 roku. Dostarczany również dla Związku Radzieckiego w ramach umowy Lend-Lease i używany tam również po wojnie (kod NATO Bank) Po raz pierwszy użyty przez ZSRR pod Stalingradem. Uzbrojony w bomby, rakiety 127 mm i 14 karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm. Zmodyfikowana wersja w działo 75 mm. Eskadra tych samolotów dokonała pierwszego nalotu na Tokio w 1942 roku, startując z lotniskowca. Pierwszy samolot typowo bombowy startujący z lotniskowca.

USS "Yorktown" w Pearl Harbor parę dni przed bitwą.

Drugi zespół, TF-17, pod dowództwem kontradmirała Fletchera, składał się z 1 lotniskowca USS "Yorktown", prowizorycznie naprawionego po bitwie na Morzu Koralowym, 2 ciężkich krążowników USS "Astoria" i USS "Portland", 6 niszczycieli: USS "Hammann" (DD-412), USS "Hughes" (DD-410), USS "Morris" (DD-417), USS "Anderson" (DD-411), USS "Russell" (DD-414) i USS "Gwin" (DD-433).

Kirishima (霧島) - okręt Japońskiej Marynarki Wojennej klasy krążownik liniowy, od 1940 klasyfikowany jako szybki pancernik, należący do typu Kongō. Służył podczas I i II wojny światowej, zatopiony został w II bitwie pod Guadalcanalem 15 listopada 1942 przez amerykańskie pancerniki. Nazwa pochodzi od pasma wulkanicznego w Parku Narodowym Kirishima-Yaku.
4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

W sumie obie grupy bojowe dysponowały 233 samolotami.

Na Midway stacjonowało 17 ciężkich bombowców Boeing B-17 – Latających Fortec, 6 samolotów bombowo-torpedowych Grumman TBF Avenger, 4 samoloty bombowo-torpedowe Martin B-26 Marauder, 19 bombowców nurkujących Douglas SBD Dauntless, 21 bombowców nurkujących Vought SB2U Vindicator, 21 myśliwców Brewster F2A Buffalo, 7 myśliwców Grumman F4F Wildcat i 31 rozpoznawczych łodzi latających Consolidated PBY Catalina (razem 126 maszyn).

Arashi (jap. 嵐, あらし, アラシ, Arashi) – niszczyciel japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej typu Kagerō z okresu II wojny światowej. Brał udział w działaniach od początku wojny na Pacyfiku. Zatopiony w nocy na 7 sierpnia 1943 przez amerykańskie niszczyciele podczas bitwy w zatoce Vella.
Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Wyspy atolu zostały ufortyfikowane. Poza umocnieniami polowymi zbudowano schrony betonowe. Istniały przeszkody przeciwdesantowe, pola minowe i zasieki z drutu kolczastego. Garnizon Midway, tzn. 6 Batalion Obrony Wybrzeża (Marines) wzmocniły dwie kompanie raidersów Piechoty Morskiej oraz pluton lekkich czołgów M3 Stuart. Artyleria na Midway liczyła kilkadziesiąt dział (4 – 178 mm, 6 – 127 mm, 24 – 76 mm, ponadto wiele działek przeciwlotniczych 37 i 20 mm). Obrońcy dysponowali dużą ilością broni maszynowej (sam tylko 6 Batalion Obrony Wybrzeża posiadał 48 karabinów maszynowych 12,7 mm oraz 36 – 7,62 mm). Na Midway bazowało m.in. 8 kutrów torpedowych (a 2 dalsze jednostki tej klasy na pobliskim atolu Kure).

Isoroku Yamamoto (jap. 山本五十六, Yamamoto Isoroku?, ur. 4 kwietnia 1884 w Nagaoce, zm. 18 kwietnia 1943 nieopodal Bougainville na Wyspach Salomona) – japoński admirał, jeden z największych dowódców marynarki japońskiej, uważany za znakomitego stratega.
Atol – typ płaskiej wyspy koralowej położonej na oceanie, składającej się z rafy koralowej w kształcie pierścienia otaczającego centralną depresję. Depresja ta nazywana laguną może być częścią wyłonionej wyspy, stanowić niewielki, lecz odrębny zbiornik wodny lub też być połączona z morzem. Nazwa atol pochodzi z języka divehi używanego na Malediwach, spopularyzował Karol Darwin.

Od północnego zachodu, zachodu i południowego zachodu Midway osłaniał wachlarz 9 okrętów podwodnych. 2 okręty podwodne pozostawały w rezerwie na północ i południe od atolu, jeszcze 1 został wysunięty daleko na zachód. 7 okrętów podwodnych patrolowało na północ i zachód od głównych wysp Hawajów, jeszcze 7 znajdowało się kilkaset mil od Midway powracając z patroli.

Krążownik ciężki - historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Klasa ta wykształciła się w latach 20. XX wieku i budowana była do pierwszych lat po II wojnie światowej. Krążowniki ciężkie początkowo nazywane były też krążownikami waszyngtońskimi. Podstawowym ich zadaniem było wspieranie innych okrętów w czasie bitew morskich, współdziałanie w ramach większych zespołów i niszczenie wrogiej żeglugi w ramach działań samodzielnych oraz ochrona własnych linii żeglugowych.
Hagikaze (jap. 萩風, はぎかぜ, ハギカゼ, Hagikaze) – niszczyciel japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej typu Kagerō z okresu II wojny światowej. Brał udział w działaniach od początku wojny na Pacyfiku. Zatopiony w nocy na 7 sierpnia 1943 przez amerykańskie niszczyciele podczas bitwy w zatoce Vella.

Porównanie

Siły, którymi Amerykanie dysponowali do obrony bazy, wydawały się być skromniejsze niż flota japońska. Japończycy posiadali 4 lotniskowce uderzeniowe, Amerykanie 3, w tym "Yorktown", który dopiero co został "połatany" po poprzedniej bitwie. Brak też było równie dużych i szybkich pancerników, które jednakże nie miały już wielkiego znaczenia z uwagi na działalność lotnictwa. Brytyjczycy, po stracie lotniskowca HMS "Hermes", odmówili skierowania w obszar działań swego lotniskowca. Amerykańskie myśliwce pokładowe F4F Wildcat miały nieco gorszą zwrotność niż pozbawione opancerzenia, lekkie i zwrotne japońskie myśliwce typu Mitsubishi A6M2 Reisen ("Zero"), jednak opancerzenie kabiny pilota i silniejsze uzbrojenie sprawiały, iż myśliwiec ten był pierwszym myśliwcem amerykańskim, mogącym podjąć równorzędną walkę z myśliwcami japońskimi.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.
Bogusław Wołoszański (ur. 22 marca 1950 w Piotrkowie Trybunalskim) – dziennikarz i popularyzator historii, autor wielu książek o tematyce historycznej. Pomysłodawca i autor programu telewizyjnego i radiowego "Sensacje XX wieku".

Przed bitwą

B-17E startują z lotniska na Midway, 31 maja 1942

W dniach 26-28 maja japońskie siły wyszły w morze z baz. Według planu, rankiem 3 czerwca 1942 samoloty z lotniskowców miały jednocześnie zaatakować Dutch Harbor na Aleutach oraz Midway (zespół adm. Nagumo opuścił Japonię z jednodniowym opóźnieniem wobec harmonogramu operacji, wskutek czego data nalotu na Midway musiała zostać przesunięta).

Frank Jack Fletcher (ur. 29 kwietnia 1885 w Marshalltown, Iowa, zm. 25 kwietnia 1973 w Bethesda, Maryland) – admirał marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych.
Hiroaki Abe (jap. 阿部弘毅, Abe Hiroaki, ur. 15 marca 1889 w Yonezawie, zm. 6 lutego 1949) – japoński oficer marynarki, wiceadmirał, pełniący służbę podczas II wojny światowej.

6 czerwca, po bombardowaniu lotniczym i artyleryjskim Midway, atol miał zostać zajęty przez zespół inwazyjny. Zespół ubezpieczający pozostawał pomiędzy Midway a Aleutami w razie pojawienia się amerykańskich sił, głównie pancerników. Zadaniem zespołu uderzeniowego było natomiast najpierw zbombardowanie Midway, a ewentualnie później zniszczenie amerykańskich lotniskowców.

Malaje - nieformalna nazwa dawnych posiadłości brytyjskich na Półwyspie Malajskim (obejmowała również Archipelag Malajski). Obecnie wchodzi w skład Malezji.
Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – klasa uniwersalnych, szybkich okrętów torpedowo-artyleryjskich średniej wielkości, obecnie rakietowo-artyleryjskich (niszczyciele rakietowe).

Amerykanie dowiedzieli się z wyprzedzeniem o zainteresowaniu Japończyków Midway, dzięki złamaniu szyfru japońskiej marynarki JN25b. Amerykańskie dowództwo, spodziewając się Japończyków, już w ostatnich dniach maja rozpoczęło loty rozpoznawcze, a flota zajęła pozycję ok. 300 mil na północny wschód od Midway. Aż do 3 czerwca loty nie zdawały się na nic, ponieważ Japończycy przemierzali Pacyfik pod osłoną złej pogody. Dopiero tego dnia rano rozpoznanie lotnicze zameldowało o dużej formacji okrętów w odległości 700 mil od wysp – japońskie okręty zespołu inwazyjnego zostały dostrzeżone na kilka minut przed planowanym zawróceniem samolotu.

Isokaze (磯風 , いそかぜ , イソカゼ) – japoński niszczyciel typu Kagerō z okresu II wojny światowej. Brał udział w działaniach od początku wojny na Pacyfiku, samozatopiony 7 kwietnia 1945 po uszkodzeniu przez samoloty amerykańskie podczas rajdu z pancernikiem "Yamato" w kierunku Okinawy (operacja Ten-Go).
Krążowniki typu Mogami – typ japońskich krążowników z okresu II wojny światowej. Okręty te zbudowano w połowie lat 30. XX wieku jako krążowniki lekkie, następnie przed wojną przebudowano je na krążowniki ciężkie. Zbudowano 4 okręty tego typu: "Mogami", "Mikuma", "Suzuya", "Kumano". Wszystkie zostały zatopione podczas walk na Pacyfiku.

Reakcją dowódcy Midway było wysłanie 9 "Latających Fortec" B-17, których atak nie przyniósł żadnych rezultatów, ponieważ został przeprowadzony z bardzo dużej jak na warunki morskie wysokości – 3 tysięcy metrów, a okręty japońskie z łatwością unikały bomb. Dopiero atak łodzi latających Catalina zaowocował uszkodzeniem jednego zbiornikowca.

Wyspy Salomona (Solomon Islands) – państwo wyspiarskie w południowo-wschodniej Oceanii, na wschód od Nowej Gwinei. Wchodzi w skład brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Państwo Wysp Salomona obejmuje wschodnią część archipelagu o tej samej nazwie. Należą do niego atole Rennel i Ontong Java oraz wyspy Santa Cruz, Duff, Reef i.in.
Filipiny, Republika Filipin (z ang. Philippines, Republic of the Philippines, z fil. Pilipinas, Republika ng Pilipinas) – państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na archipelagu na Oceanie Spokojnym.

Tymczasem 3 czerwca Japończycy zbliżyli się na odległość 400 mil do zespołu amerykańskiego, o którego obecności wciąż nie wiedzieli. Zgodnie z przewidywaniami adm. Nimitza, amerykańskiego głównodowodzącego na Pacyfiku, Japończycy już następnego ranka mieli przeprowadzić atak lotniczy na wyspę. Na tę okoliczność ustawił swoją flotę niespełna 200 mil na północny wschód od wyspy – blisko floty japońskiej, ale nadal nie tracąc atutu zaskoczenia.

Krążowniki ciężkie typu Pensacola - seria dwóch amerykańskich ciężkich krążowników, zbudowanych w latach 1926 – 1930 w amerykańskich stoczniach.
Niszczyciel eskortowy - klasa średniej wielkości okrętów eskortowych, budowanych w czasie II wojny światowej. Po wojnie w USA do 1975 klasyfikowano w ten sposób fregaty.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)