Bitwa o Peleliu – bitwa stoczona w ramach Operacji Stalemate II w trakcie wojny na Pacyfiku, w której brały udział wojska Stanów Zjednoczonych i Japonii. Wyspa Peleliu (w archipelagu Palau i obecnie w granicach państwa o tej samej nazwie) była potrzebna Amerykanom jako lotnisko przydatne do prowadzenia dalszej wojny na Pacyfiku. Podobnie jak w przypadku poprzednich bitew wojska amerykańskie ostatecznie odniosły zwycięstwo, ale było ono okupione znacznie wyższymi stratami niż się spodziewano.

Podczas dwumiesięcznych walk w archipelagu Palau (wrzesień-listopad 1944) poległo około 13 600 Japończyków i blisko 1500 żołnierzy z 1 Dywizji Piechoty Morskiej i 81 Dywizji Piechoty. Straty amerykańskie byłyby jeszcze większe – i niemal dorównujące japońskim – gdyby doliczyć do tej liczby rannych oraz ponad 2500 chorych i wycieńczonych, a więc nie nadających się do walki żołnierzy. Walki utrudniał niezwykle trudny teren, bowiem w archipelagu Palau, inaczej niż gdziekolwiek na Pacyfiku, rafy koralowe zostały wypiętrzone ruchami tektonicznymi na wysokość nawet ponad stu metrów, w praktyce niemal uniemożliwiając użycie ciężkiego sprzętu.

Tło działań zbrojnych

Po zajęciu wysp środkowego Pacyfiku w lecie i na jesieni 1944 główni dowódcy amerykańscy w regionie – generał Douglas MacArthur i admirał Chester Nimitz – nie mogli zgodzić się co do strategii działań w chwili, gdy bombowce amerykańskie docierały już nad Wyspy Japońskie, a do opanowania zostały – z najważniejszych celów – jeszcze tylko Formoza, Filipiny i ewentualnie – przed inwazją w Japonii – Chiny kontynentalne. MacArthur, który opuszczając w lutym 1942 Filipiny wypowiedział swe słynne słowa "Ja wrócę!" (ang. "I shall return!") uważał, że powinien dotrzymać przyrzeczenia i uderzać najpierw na Filipiny, potem Okinawę i Tajwan, a następnie dokonać wielkiego desantu w Chinach. Nimitz był zwolennikiem prostszego planu – pominąć Filipiny, zająć Tajwan i Okinawę, a na koniec wysadzić desant na Kiusiu. By pogodzić zwaśnionych dowódców prezydent Franklin Delano Roosevelt udał się do Honolulu, by spotkać się z nimi i wysłuchać argumentów za i przeciw. Po skonfrontowaniu obu planów prezydent wybrał drogę MacArthura (jednak z pominięciem Chin), a wraz z nią lądowanie w archipelagu Palau. Dowódca floty na południowym Pacyfiku admirał William F. Halsey optował za pominięciem Palau bowiem uważał, że wyznaczone do tych uderzeń 1 Dywizja Piechoty Morskiej (dalej 1DMar – od Marines) i 81 Dywizja Piechoty (dalej 81DP) bardziej przydadzą się na plażach Leyte, gdzie miał nastąpić pierwszy desant na Filipinach. Osiągnął połowiczny sukces – udało mu się skłonić Nimitza do rezygnacji z lądowania na wyspie Yap. Peleliu, Anguar i Ulithi pozostały na liście.

W rezultacie ustaleń na najwyższym szczeblu postanowiono przeprowadzić lądowania na dwóch, najbardziej na południe wysuniętych wyspach w archipelagu Palau, z pominięciem głównych wysp archipelagu – Babelthuap i Koror, gdzie Japończycy mieli duże lotnisko i ponad 19 000 ludzi – o ile to możliwe jeszcze przed końcem roku 1944.

Przygotowania

Umocnienia japońskie na Peleliu

Dowódca 1DMar, generał William H. Rupertus (zastąpił gen. Vandergrifta, który został Komendantem – naczelnym dowódcą – Korpusu), zaplanował lądowanie na południowo-zachodnim wybrzeżu Peleliu, gdzie – wg zdjęć lotniczych – teren był względnie płaski, a plaża szeroka. Ani on, ani generał Roy S. Geiger, dowódca III Korpusu Amfibijnego nie zadali sobie trudu, by sprawdzić w jakich warunkach robione były zdjęcia i w jakich przyjdzie żołnierzom nacierać. Doradcy Geigera sugerowali, by lądować przy najwyższym możliwie przypływie, kiedy to pas raf przybrzeżnych znajdzie się całkowicie pod wodą. Nie przewidzieli dwóch rzeczy – grzebień raf nie skryje się pod wodą wystarczająco głęboko, a plaża stanie się wąska, stroma i bardzo bliska japońskim stanowiskom ogniowym. W rezultacie opracowań przedoperacyjnych powstał plan dzielący obszar lądowania na „Plażę Białą” i „Plażę Pomarańczową”, z konkretnie wyznaczonymi zadaniami dla 1, 5 i 7 Pułku Piechoty Morskiej (dalej 1PMar, 5PMar i 7PMar).

Zgodnie z sugestiami meteorologów desant (D-Day) miał nastąpić o godz. 8 rano 15 września 1944.

Przeciwnikiem gen. Rupertusa był japoński pułkownik Kunio Nakagawa, specjalista w maskowaniu. Swoich 13 tysięcy ludzi i dostępne mu środki ogniowe rozmieścił tak, by nie dać przeciwnikowi szansy na opuszczenie plaż. Linię naturalnych umocnień, w postaci nadbrzeżnych skał koralowych, wzmocnił betonowymi bunkrami i schronami bojowymi. Wzdłuż brzegów Peleliu i Angaurr umieścił około 670 min, a w Cieśninie Kossol (na północ od wyspy) 240 dalszych. Jego działa i karabiny maszynowe wycelowane były w pas raf przybrzeżnych, a w koralowych jaskiniach, w drugim pasie obrony, zorganizował system skutecznych pułapek.