Bitwa pod Łabiszynem - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Łabiszynem miała miejsce w czasie insurekcji kościuszkowskiej, w nocy z 28 na 29 września 1794 roku pomiędzy wojskami polskimi dowodzonymi przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego a oddziałami pruskimi dowodzonymi przez pułkownika Johanna Friedricha Székelyego, zakończona zwycięstwem Polaków.

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.

Trzemeszno to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzemeszno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. Położone jest nad jeziorami Klasztornym i Popielewskim na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

W czasie swojej wyprawy do Wielkopolski gen. Dąbrowski postanowił skoncentrować swoje oddziały w Gnieźnie, gdzie dotarł 27 września. Na jego siły liczące około 7000 ludzi składała się dywizja Dąbrowskiego i powstańcy wielkopolscy, wojska składającego się głównie z rekrutów i niedoświadczone. Mając siły za słabe na zajęcie Poznania, postanowił pozorować marsz w tamtym kierunku, a w tym czasie rozbić oddział pacyfikacyjny pułkownika Székelyego (batalion fizylierów i 3 szwadrony huzarów), który stał w Inowrocławiu i zagrażał łączności wojsk polskich w Wielkopolsce z Warszawą.

Kłecko – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kłecko. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Aby utwierdzić dowództwo pruskie w przekonaniu o celu ataku, Dąbrowski wysłał w okolice Poznania dwa szwadrony kawalerii pod komendą mjr. Stanisława Bielamowskiego. Obawiając się tego ataku Prusacy, poza Székelym, wstrzymali wszelkie akcje zaczepne przygotowując obronę, jednak wycofanie się korpusu ks. Józefa Poniatowskiego znad Bzury zerwało łączność Dąbrowskiego z resztą polskiej armii.

Antoni Józef Madaliński herbu Larysza (ur. 1739, zm. 19 lipca 1804 w Borowem) – polski generał, dowódca kawalerii, jeden z dowódców w insurekcji kościuszkowskiej 1794.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Dąbrowski, aby zrealizować swój plan, podzielił korpus na trzy kolumny: prawa, złożona z brygady Madalińskiego, 100 strzelców i 2 dział miała ruszyć przez Trzemeszno, Mogilno, Inowrocław do Łabiszyna. Środkowa, złożona z reszty regularnych oddziałów, pod dowództwem Dąbrowskiego miała przejść z Gniezna do Rogowa, Żnina i dalej do Łabiszyna, zaś lewa, złożona z oddziałów powstańczych pod komendą Józefa Lipskiego miała przez Kłecko i Żnin również dotrzeć do Łabiszyna. Pierwszy w punkcie zbornym pojawił się Madaliński, który rozbroił miejscowy oddział, jednak główne siły Székelyego maszerowały wówczas z Inowrocławia na Nową Wieś. W nocy z 28 na 29 września znajdujące się w Łabiszynie połączone kolumny Dąbrowskiego i Madalińskiego zostały ostrzelane przez artylerię pruską, jednak po opanowaniu zamieszania poprowadzono kontratak zakończony starciem na bagnety pod Wzgórzem Klasztornym i szarżą kawalerii poprowadzoną przez samego Dąbrowskiego. Po tym starciu Székely wycofał się za Brdę urządzając swój sztab w Bydgoszczy.

Inowrocław (niem. Inowrazlaw, w latach 1904-1920 i podczas okupacji niemieckiej Hohensalza, czasami też Jungbreslau) – gmina miejska w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim na Równinie Inowrocławskiej, położone na Pojezierzu Kujawskim nad rzeką Noteć. Miejscowość uzdrowiskowa.

I Rzeczpospolita – współczesna nazwa państwa zwanego dawniej Rzecząpospolitą, obejmującego Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie, a więc tereny dzisiejszej środkowo-wschodniej Polski, około 3/4 terenu dzisiejszej Ukrainy, cały obszar Białorusi, Litwy, Łotwy oraz częściowo Estonii, Rosji i Słowacji, stosowana dla okresu od połowy XV w., czyli od ukształtowania się ustroju tzw. demokracji szlacheckiej do III rozbioru w 1795.

Obecnie jedną z atrakcji Łabiszyna jest tzw. „Góra Szekelego” - pamiątka bitwy pod Łabiszynem.

Przypisy

Wartość oszacowana z uwzględnieniem niepełnych stanów osobowych.
Około 4000 (3100 ludzi i brygada kawalerii Madalińskiego) wojska liniowego, 16 dział, ok. 3000 powstańców.

Bibliografia

Andrzej Grabski, Jan Wimmer i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1966.

Andrzej Zahorski, Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w okresie powstania kościuszkowskiego, Zeszyt dziesiąty, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1960.

Bolesław Twardowski: Wojsko Polskie Kościuszki w roku 1794. Poznań: Księgarnia Katolicka, 1894.

Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I