Bitwa pod Łomazami - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Łomazami została stoczona w trakcie konfederacji barskiej 15 września 1769 roku w czasie odwrotu spod Włodawy.

Wkrótce po opuszczeniu Włodawy w kierunku na Łomazy przez przednią straż wojsk konfederackich dowodzonych przez Franciszka Ksawerego Pułaskiego, rosyjska jazda pod dowództwem Karola Augusta von Rönnego natarła na resztę wojsk konfederackich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego odpoczywające we Włodawie. Kazimierz Pułaski z Józefem Miączyńskim zorganizowali obronę Włodawy, ale wkrótce nastąpił odwrót w stronę Łomaz. Po otrzymaniu nieprawdziwej informacji od pierwszych uciekinierów spod Włodawy, że jego brat Kazimierz Pułaski dostał się do rosyjskiej niewoli, Franciszek Pułaski zawrócił. 15 września 1769 nad ranem po dotarciu reszty sił konfederackich z Włodawy, po wielokrotnie zmienianym kierunku nocnego marszu, na polach między Łomazami, Studzianką i Lubenką doszło do bitwy. Konfederaci atakowani przez oddział karabinierów rosyjskich pod dowództwem Castellego idący od Sławatycz, zostali od tyłu zaatakowani przez kawalerię Suworowa, podjęli próbę przebicia z okrążenia.

Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika, potocznie paulini (łac. Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae. Stosowany skrót: OSPPE) – zakon założony w XIII w. na Węgrzech przez bł. Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego przez Kościół katolicki pustelnika. Za rok powstania zakonu przyjmuje się 1308, kiedy to 13 grudnia kardynał Gentilis, legat papieża Klemensa V nadał zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, a rok później zatwierdził pierwsze zakonne konstytucje.

Cześnik Maciej Raptusiewicz - jedna z głównych postaci Zemsty Aleksandra Fredry. Cześnikiem ziemski (w dawnej Polsce cześnik kładł przed królem potrawy). Jego urząd był ważniejszy od urzędu rejenta na dworze. Stary kawaler, buntownik, raptus, łatwo wybucha gniewem. Wysoki, czerstwy, dobrze zbudowany, w średnim wieku, szczery, dąży wprost do celu. Jego wykształcenie jest znikome. Konfederat barski za młodu walczył z Moskalami służąc prawdopodobnie pod komendą Kazimierza Pułaskiego. Wiek nieznany, cierpi na różne choroby np. kurcz żołądka i reumatyzm. Jest postacią komiczną. Jego ulubionym powiedzeniem jest "mocium panie". Ma swego znienawidzonego wroga, którym jest Rejent Milczek, jego antagonista. Cześnik ma problemy z kobietami, ponieważ nie umie flirtować. Chce wziąć ślub z Podstoliną, lecz nie udaje mu się to. Jego bratanicą jest Klara, która kocha Rejentowego syna - Wacława Milczka.

W bitwie poległ Franciszek Ksawery Pułaski, brat Kazimierza. "Na tyłach, od strony Łomaz pojawili się karabinierzy rosyjscy pod wodzą Castellego. Ocalenia szukali Pułascy w brawurowym ataku...Franciszek dopadł samego Castellego, lecz ten zdążył śmiertelnie wypalić do niego z pistoletu... we Włodawie pochowali go w zbiorowej mogile ojcowie Paulini...". Prawdopodobnie pochowany na polu bitwy pod Łomazami w zbiorowej mogile Konfederatów Barskich na polu bitwy w pobliżu Studzianki, w miejscu zwanym Głuch, w widłach rzek Zielawy i Grabarki, oznaczonej kamieniem polnym z krzyżem (2009) - współrzędne 51°54′47″N 23°12′29″E / 51.91306, 23.20806.

Franciszek Ksawery Piotr August Stanisław Pułaski herbu Ślepowron (ur. 26 listopada 1743, poległ 15 września 1769 w bitwie pod Łomazami), starosta augustowski, pułkownik województwa podolskiego, marszałek przemyski konfederacji barskiej, syn Józefa i Marianny z Zielińskich, brat Kazimierza Pułaskiego. Powtórzenie ceremonii chrztu 6 marca 1745 w Warszawie w kościele Św. Krzyża. Franciszek odebrał dobre wykształcenie w kolegium księży Teatynów w Warszawie w Warszawie w latach (1754-1759). Od 1764 aktywny politycznie stronnik swojego ojca Józefa i w czasie konfederacji barskiej został wysłany na Krym w celu poinformowania o powstaniu nowej konfederacji. Był jednym z organizatorów konfederacji na Podolu. Po jej rozwiązaniu udał się do Turcji gdzie 23 listopada został generalnym kanclerzem.

Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski herbu Ślepowron (ur. 6 marca [1] 1745 [2][3] w Warszawie, zmarł z ran odniesionych w bitwie pod Savannah 11 października 1779) – jeden z dowódców i marszałek konfederacji barskiej, generał i bohater wojny o niepodległość USA. Nazywany "ojcem amerykańskiej kawalerii". W 2009 roku amerykański kongres przyznał mu honorowe obywatelstwo USA.

Bitwa pod Łomazami w literaturze pięknej

Wymieniana przez Cześnika Raptusiewicza w Zemście Aleksandra Fredry nazywając swoją szablę "Panią barską" wymienia bitwy, w których brał udział, a którymi dowodził Kazimierz Pułaski:

CZEŚNIK
dobywając szabli

He, he, he! Pani barska!
Pod Słonimem, Podhajcami,
Berdyczowem, Łomazami
Dobrze mi się wysłużyła.

Łomazy – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Łomazy, na obszarze Zaklęsłości Łomaskiej, przy drodze wojewódzkiej nr 812.

Współrzędne geograficzne – szerokość i długość geograficzna mierzone w stopniach, minutach i sekundach kątowych. Początkiem układu współrzędnych geograficznych jest przecięcie się południka zerowego (Greenwich) z równikiem, znajdujące się na południowy zachód od wybrzeży Afryki, w rejonie Zatoki Gwinejskiej.

Zemsta, akt. IV scena 1.

Johann Martin Will, Kazimierz Pułaski, miedzioryt

Wacław Pawliszak, Potyczka w drodze - potyczka Konfederatów Barskich z Moskalami, olej

Konfederat Barski

Kamień polny z krzyżem na zbiorowej mogile Konfederatów poległych w bitwie

cmentarz przy kościele o.o. paulinów pw. św. Ludwika we Włodawie - prawdopodobne miejsce mogiły Konfederatów Barskich poległych podczas odwrotu z Włodawy w kierunku Łomaz

Ludwik IX Święty (ur. 25 kwietnia 1214 w Poissy, zm. 25 sierpnia 1270 w Tunisie) - król Francji od 1226 r., syn Ludwika VIII z dynastii Kapetyngów. Był organizatorem i uczestnikiem VI i VII wyprawy krzyżowej.

Ksiądz – współcześnie duchowny chrześcijański. W Kościele katolickim oraz Kościołach prawosławnych potoczne określenie prezbitera, czyli osoby której udzielone zostały stosowne święcenia kapłańskie albo osoba, której w Kościołach protestanckich powierzono urząd kościelny poprzez ordynację.

Przypisy

↑ Łomazy w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.
str. 67-68 [w:] Antoni Lenkiewicz: Kazimierz Pułaski (1745-1779). Wrocław: Wydawnictwo Biuro Tłumaczeń, 2004, s. 147. ISBN 83-88826-26-3.
pole bitwy pod Łomazami znajduje się w odległości ok. 60 km od Włodawy
niedawno było to kilka kamieni z krzyżami: "Życzliwi rodacy postawili tam później na pamiątkę kamienne słupki z krzyżykami, które przetrwały do XX w." za: Józef Geresz: Porażka pod Łomazami (pol.). Echo Katolickie, 5-08-2009. [dostęp 18 sierpnia 2009].

Bibliografia

Józef Geresz: Porażka pod Łomazami (pol.). Echo Katolickie, 5-08-2009. [dostęp 18 sierpnia 2009].

Władysław Konopczyński Konfederacja Barska (1936-1938) ISBN 83-85218-07-6 (t. 1) ISBN 83-85218-06-8 (t. 2).