Bitwa pod Żukowem - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Żukowem – Najazdy Litwinów na ziemie polskie w latach pięćdziesiątych XIV wieku związane były ze zmaganiami Kazimierza Wielkiego z władcami Litwy o panowanie nad ziemiami księstwa halicko–włodzimierskiego po śmierci ostatniego tamtejszego władcy, Bolesława Jerzego. Do pierwszych starć między Polakami a Litwinami doszło już w 1340 roku, jednak decydujące walki o zdobycze terytorialne miały miejsce od końca lat czterdziestych. Wielka wyprawa króla polskiego w 1349 roku pozwoliła mu zająć cała Ruś halicką z Lwowem, Chełmem, Bełzem, Brześciem Litewskim i Włodzimierzem Wołyńskim. Z walkami o ziemie ruskie związane są najazdy litewskie w 1350 roku.

Siemowit III (Ziemowit) mazowiecki (ur. ok. 1320, zm. 16 czerwca 1381 r.), od 1341 r. współrządził razem z bratem Kazimierzem I w Warszawie i Czersku, od 1345 w ziemi rawskiej, od ok. 1349 r. w wyniku podziału książę na Czersku, Liwie i Rawie, od 1351 r. w Gostyninie, od 1351 r. lennik króla Polski Kazimierza Wielkiego, od 1352 r. zastawny książę płocki, od 1355 r. w Warszawie i Sochaczewie, od 1370 r. władca suwerenny, także na Płocku, od 1370 w Zakroczymiu i Wiźnie, od 1373/4 wydzielił synom dzielnice w Warszawie i Rawie.

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

Według Spominek sochaczewskich zagony litewskie pod dowództwem księcia Kiejstuta dotarły na Mazowsze i ziemię łęczycką, niszcząc Warszawę oraz Czersk. Kazimierz Wielki przebywał wówczas na zjeździe ogólnopolskim w Sulejowie, co umożliwiło mu skuteczny pościg za Litwinami. Szybko uchodzących najeźdźców król polski dogonił na Mazowszu, niedaleko Sochaczewa, a pod Żukowem 20 maja 1350 roku wydał im walną bitwę. Siły polskie w pełni wykorzystały swoją przewagę liczebną i rozgromiły oddziały litewskie. Część najeźdźców zginęła w walce, reszta natomiast została zepchnięta na brzeg Bzury i utonęła w jej nurtach w czasie próby ucieczki. Historycy podkreślają udział w bitwie książąt mazowieckich, Bolesława III i Siemowita III, uczestników wspomnianego wcześniej zjazdu w Sulejowie, oraz oceniają postawę książąt mazowieckich jako nową jakość w odradzającym się Zjednoczonym Królestwie Polskim.

Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.

Kiejstut, Kęstutis (ur. ok. 1308/1310, zm. 15 sierpnia 1382) – książę trocki, współrządca (wraz z Olgierdem) Litwy od 1345, wielki książę litewski 1381-1382, syn Giedymina, ojciec Witolda, Zygmunta i Danuty Anny. W 1381 r. popadł w konflikt ze swoim bratankiem, Władysławem Jagiełłą, synem Olgierda, po którym Jagiełło uwięził stryja w Krewie. Niedługo później Kiejstut zmarł, być może zgładzony z rozkazu bratanka. Z małżeństwa z Birutą pozostawił synów Witolda i Zygmunta oraz córkę Ryngałłę.

Literatura

Jerzy Wyrozumski Kazimierz Wielki, wyd. Ossolineum 1986, str. 106-107.

Leszek Nawrocki, Kalendarium wydarzeń historycznych na ziemi sochaczewskiej, Sochaczew 2000, s. 7