Bitwa pod Arginuzami - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Arginuzami, zwana też bitwą koło wysp arginuzyjskich – starcie zbrojne, które miało miejsce roku w 406 p.n.e. pomiędzy Atenami a Spartą. Była to największa bitwa morska wojny peloponeskiej.

Przyczyny bitwy

Licząca 170 okrętów flota spartańska pod dowództwem Kallikratidasa zablokowała w porcie Mytilena na Lesbos flotę ateńską liczącą 40 okrętów (początkowo było ich 70, ale 30 statków Ateńczycy stracili w bitwie u wejścia do portu, ich załogi jednak w większości się uratowały), pod dowództwem Konona. Jednocześnie sojusznicy Sparty rozpoczęli oblężenie Mytileny od strony lądu. Ateńczycy wysłali Kononowi na pomoc całą swoją flotę, by przerwać oblężenie. Kallikratidas, unikając walki na dwa fronty postanowił zaatakować flotę ateńską na pełnym morzu, do oblężenia Mitileny zostawiając jedynie 50 okrętów.

Konon (ur. przed 444 p.n.e., zm. po 393 p.n.e) - wódz ateński, jeden z dowódców floty ateńskiej podczas bitwy pod Ajgospotamoj z flotą Sparty. Po przegranej bitwie schronił się na Cyprze na dworze króla Euagorasa, gdzie zajął sie organizacją floty perskiej. Pod jego dowództwem flota składająca się głównie z okrętów cypryjskich, fenickich i rodyjskich pokonała w sierpniu 394 p.n.e. flotę lacedemońską u przylądka Knidos w Azji Mniejszej (bitwa przy przylądku Knidos). Zwycięstwo to pozwoliło uwolnić się wielu miastom-państwom spod hegemonii Sparty, w tym Atenom. Konon powrócił do ojczystych Aten w roku 393 p.n.e. witany z wielkimi honorami i obsypywany zaszczytami.

Obywatelstwo – więź prawna łącząca jednostkę (osobę fizyczną) z państwem, na mocy której jednostka ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec jednostki. Określenie spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności sposobów jego nabycia i ewentualnie także utraty, należy do samego państwa – jest to jego kompetencja wyłączna. Istnieją także regulacje prawa międzynarodowego dotyczące spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności unikania sytuacji bezpaństwowości i wielokrotnego obywatelstwa.

Stosunek sił i ustawienie flot

Ateńczycy dysponowali ponad 150 trójrzędowcami (na każdym ok. 160 osób załogi), w tym 110 własnych i 40 sojuszniczych, przy czym trzeba podkreślić, że większość okrętów ateńskich była obsadzona niedoświadczonymi załogami. Siłami ateńskimi dowodziło 9 strategów (Aristokrates, Diomedon, Perikles, Erasinides, Hippeus z Samos, Protomachos, Trysallos, Lysias, Aristogenes), z których większość miała pod sobą po 15 okrętów (jedynie Hippeus miał ich tylko 10) pozostałymi 20 okrętami dowodzili nieznani z imienia Taksiarchowie (10), Nauarchowie (3) i sojusznicy (ok. 7). Flota ta składała się zatem z 12, dowodzonych oddzielnie, grup. Flota ateńska była ustawiona w głębokim szyku w dwóch liniach po 6 grup jednostek każda. Dodatkowo okręty 2 grup w centrum pierwszej linii (Hippeus i Taksiarchowie), były ustawione jeden za drugim. Siły spartańskie liczyły 120 okrętów (w tym jedynie 10 ze Sparty), pod jednolitym dowództwem Kallikratidasa i były ustawione w jednej linii. Sam Kallikratidas znajdował się na prawym skrzydle. Okręty spartańskie były szybsze od ateńskich.

Druga wojna peloponeska zwana też wielką wojną peloponeską (431-404 p.n.e.) między Atenami i wspierającym je Ateńskim Związkiem Morskim, a Spartą i Związkiem Peloponeskim. Powodem wojny była rywalizacja dwóch największych potęg greckich o hegemonię nad całą Grecją. Już pierwszy okres był niepomyślny dla Aten. Spartanie złupili Attykę. W Atenach, gdzie schronili się mieszkańcy całej Attyki, wybuchła groźna zaraza. Ofiarą jej padł m.in. Perykles. Po jego śmierci do głosu doszli przywódcy radykalnej grupy demokratów: najpierw Kleon, a następnie Hyperbolos. Jednym z ważniejszych sukcesów Aten było utrzymanie twierdzy Pylos i zdobycie wyspy Sfakterii, broniącej wstępu do Zatoki Pylońskiej.

Lesbos (gr. Λέσβος) – jedna z największych wysp na Morzu Egejskim. Należy do Grecji i wchodzi w skład prefektury Lesbos w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Wyspa położona jest w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji, od Azji Mniejszej oddzielają ją cieśniny Muslim na północy i Lesbijska na wschodzie. W południowo-zachodnie wybrzeże wcina się zatoka Kalonis. Stolicą i największym miastem wyspy i prefektury Lesbos jest Mitylena. W starożytności mieszkała tam Safona.

Przebieg bitwy

Bitwa trwała wiele godzin i początkowo była wyrównana, sytuacja zmieniła się, gdy zginął Kallikratidas i flota spartańska została pozbawiona dowództwa. Następnie prawe skrzydło ateńskie dowodzone przez Protomachosa przełamała opór lewego skrzydła floty spartańskiej, co spowodowało ucieczkę Spartan (a właściwie sojuszników Sparty bowiem 9 z 10 okrętów spartańskich zostało zatopionych). Ateńczycy nie podjęli pogoni, próbowali jeszcze jedynie zaskoczyć Spartan oblegających Mitilenę, którzy jednak zdołali się wycofać przed ich nadpłynięciem.

Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię itd.), lub instytucji (państwo, świątynia itp.), którzy mogą nimi swobodnie rozporządzać.

Arginuzy, grupa wysp na Morzu Egejskim. W roku 406 p.n.e., w czasie wojnie peloponeskiej, w ich pobliżu Ateńczycy odnieśli zwycięstwo nad Spartanami. Wyspy te były bogate w złoża kreatyny

Bilans

Ateńczycy stracili w bitwie 25 okrętów, wraz z większością załóg (akcja ratunkowa nie powiodła się z powodu burzy), zaś flota spartańska ponad 70 okrętów.

Skutki

Bezpośrednim, skutkiem bitwy było, zgodnie z planem Ateńczyków, odblokowanie armii Konona. Zwycięstwo Aten chwilowo przywróciło też, przynajmniej pozornie, równowagę sił na morzu. Pośrednie skutki były jednak niekorzystne dla Aten. Po śmierci niedoświadczonego Kallikratidasa, głównodowodzącym (wprawdzie nieoficjalnym) floty spartańskiej, ponownie został zdolny i mający doświadczenie w walce morskiej, Lizander. Duże straty wśród dobrze urodzonych Ateńczyków wywołały szok w mieście i stratedzy dowodzący w bitwie zostali złożeni z urzędów, a następnie skazani na śmierć - zarzucono im, że nie ratowali tonących. Obie strony zdawały też sobie sprawę z tego, że flota wysłana pod Arginuzy, jest ostatnią jaką Ateny były w stanie wystawić. Do floty tej zaciągnięto zarówno obywateli jak i metojków, oraz niewolników, wioślarzami byli też Ateńczycy z najlepszych rodów, dotąd służący jedynie w jeździe, zatem porażka tej floty będzie oznaczała ostateczną klęskę Aten. Nastąpiło to rok później, w bitwie pod Ajgospotamoj.

Bibliografia

Ksenofont Historia grecka, Ossolineum ISBN 83-04-04686-5