Bitwa pod Białołęką - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Białołęką – jedna z bitew powstania listopadowego. Rozegrała się 25 lutego 1831.

Zdecydowana postawa Polaków w I bitwie pod Wawrem w dniu 19 lutego oraz w czasie pierwszego starcia w Olszynce Grochowskiej (20 lutego) zaskoczyła głównodowodzącego rosyjskiego, Iwana Dybicza. Zdecydował się on użyć części swoich sił do uderzenia od tyłu na armię polską rozlokowaną w okolicach Grochowa. Wyznaczona została do tego zadania grupa wojsk (11 tys. ludzi, 56 dział) pod dowództwem Iwana Szachowskiego. Miała ona za zadanie ruszyć na Białołękę a następnie na Bródno.

Iwan Szachowski (ros. Иван Леонтьевич Шаховской), ur. 23 marca 1777, zm. 20 marca 1860 w Sankt Petersburgu) – rosyjski książę, generał piechoty i generał-adiutant.

Marki – miasto położone w powiecie wołomińskim, w woj. mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej na północny wschód od Warszawy, wzdłuż drogi krajowej nr 8 (europejskiej nr 67) na Białystok (aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego). Przez Marki przepływają: rzeka Długa (Kanał Markowski) oraz rzeka Czarna, uchodzące do kanału Żerańskiego.

Ze strony polskiej zadanie rozpoznania sił oraz zamiarów Szachowskiego, w dniu 23 lutego, wyznaczono pułkownikowi Antoniemu Jankowskiemu. Dowodził oddziałem w sile 2700 jazdy oraz 1200 piechoty. Pod Nieporętem doznał on porażki i musiał się wycofać.

I dzień walk

24 lutego w kierunku Białołęki wysłana została II Brygada 1. Dywizji Piechoty na czele z gen. Kazimierzem Małachowskim (4200 piechoty, 6 dział). Zadanie dla niej było takie samo jak dla Jankowskiego, poza tym, Małachowski miał ubezpieczać odwrót dla sił poprzednika. Rosjanie zaatakowali Białołękę obsadzoną połączonymi siłami II brygady i grupy Jankowskiego ok. godz. 14. Polacy mężnie przeciwstawiali się przeważającym siłom nieprzyjaciela, jednak ostatecznie zostali wyparci ze wsi.

Grochów – rejon o charakterze mieszkaniowo-przemysłowym na obszarze dzielnicy administracyjnej Praga Południe w środkowo-wschodniej części Warszawy. Obszar Grochowa jest nieco większy niż rejon MSI o tej samej nazwie, bowiem wschodnia część została błędnie oznaczona jako Gocławek.

Białołęka – jedna z dzielnic Warszawy. Do 27 października 2002 r. była gminą. Nazwa Białołęka została nadana od szlachcica Białołęckiego, który wykupił tamte tereny przed I wojną światową.

Dowództwo polskie wysłało dla wsparcia grupy Małachowskiego brygadę Giełguda a naczelne dowództwo nad ugrupowaniem oddano w ręce Jana Krukowieckiego. Siły te przybyły na plac boju przed zmierzchem. Nasilenie walk spadło. Utarczki pojedynczych grup żołnierzy trwały przez całą noc.

Antoni Giełgud herbu Giełgud (ur. 1792, zm. 13 lipca 1831) koło wsi Schnaugsten w Prusach – generał polski, generał brygady Królestwa Kongresowego, brał udział w kampanii 1812 oraz w powstaniu listopadowym.

24 lutego jest 55. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 310 (w latach przestępnych 311) dni. W latach przestępnych dzień ten jest zdwajany.

Straty po pierwszym dniu walk: strona rosyjska – 650 zabitych i rannych; strona polska – 450.

II dzień walk

Dowództwo polskie podejrzewając, że gen. Krukowiecki dysponuje mniejszymi siłami niż Szachowski, rozkazuje mu strzec szlaków komunikacyjnych, nie podejmować działań zaczepnych, walczyć jedynie w przypadku gdyby Rosjanie zamierzali kontynuować marsz na główne siły polskie. Podobne rozkazy otrzymał od feldmarszałka Dybicza książę Szachowski. Miał on nie wznawiać walki, a w wypadku ataku przeważających sił polskich natychmiast się wycofać.

Bródno – osiedle mieszkaniowe w dzielnicy Targówek Miasta Stołecznego Warszawy. Dawniej obszar MSI Bródno - określony był jako Nowe Bródno potocznie nazywane jako Bródno. Obecna nazwa została zatwierdzona podczas przeprowadzonego, nowego podziału dzielnicy na rejony wg Miejskiego Systemu Informacji.

Iwan Iwanowicz Dybicz Zabałkański (ros. Иван Иванович Дибич-Забалканский), Graf Hans Karl Friedrich Anton von Diebitsch-Sabalkanski (ur. 13 maja 1785 w Wielkiej Lipie, zm. 10 czerwca 1831 w Kleszewie k/Pułtuska) – feldmarszałek rosyjski, głównodowodzący wojsk rosyjskich podczas kampanii bałkańskiej w latach 1828 - 1829 i powstania listopadowego.

Nad ranem Szachowski oceniając, że Polacy dysponują przewagą liczebną zarządził odwrót w kierunku Marek. Ok. godz. 8. kilka dział polskich ostrzelało sztab Szachowskiego aby uniemożliwić mu obserwację własnych pozycji. Rwące się do walki oddziały polskie uznały te wystrzały za początek bitwy. Pułki stojące w pierwszej linii przystąpiły do ataku. Naprzeciw siebie mieli już tylko część, nie wycofanych jeszcze, sił rosyjskich. Ogień Polski zmusił je do pospiesznego odwrotu do Białołęki. Również we wsi skłębione wojsko rosyjskie nie było w stanie przeciwstawić się natarciu polskiemu. Rosjanie zostali odrzuceni w kierunku Nieporętu.

Bitwa pod Olszynką Grochowską - jedna z najbardziej krwawych bitew powstania listopadowego. Rozegrała się 25 lutego 1831 roku, czyli w tym samym czasie co bitwa pod Białołęką.

Odgłosy walki pod Białołęką upewniły feldmarszałka Dybicza w przekonaniu, iż Polacy przegrupowali siły w celu rozbicia grupy Szachowskiego. Były one przyczynkiem, do rozpoczęcia bitwy o Olszynkę Grochowską.

Bibliografia

Wiesław Majewski, BKD, „Grochów 1831”, Wydawnictwo MON, Warszawa 1972