Natarcie rozpoczęło się w nocy z 5 na 6 lipca 1937. Po krótkim przygotowaniu artyleryjskim oddziały 11 dywizji Listera wykonały nocny, 10-kilometrowy marsz prześlizgując się cichaczem między słabo i punktowo obsadzonymi formacjami przeciwnika. O godz. 7:30 następnego dnia niespodziewanym atakiem zajęto miasteczko Brunete, z którego nieliczne oddziały narodowe uciekły w popłochu.

Natomiast 46 Dywizji dowodzonej przez el Campesino nie udało się opanować z zaskoczenia miasteczka Quijorna. Napotkały one na dobrze zorganizowany tam opór Taboru z Ifni w Maroku Hiszpańskim - jednostki w sile batalionu.

W tym samym czasie siły 34 Dywizji XVIII Korpusu w sile 8 batalionów i kilku czołgów wykonały atak na Villanueva de Cañada. Zostały jednak zatrzymane przez dobrze zorganizowany opór broniących miasteczka flangistów z Sevilli. Villnaueve znajduje się na wzgórzu otoczonym przez niżej położony otwarty obszar, co ułatwia działania obrońcom mogącym kontrolować podejścia do miasta.

Również II Korpus Armijny z powodu skutecznej obrony przeciwnika wykorzystującego zasieki, zapory inżynieryjne i betonowe schrony nie osiąga wyznaczonych celów.

Czasowe wstrzymanie natarcia na flankach uniemożliwia planowane wzmocnienie wysuniętej do przodu 11 Dywizji Listera przez siły wsparcia złożone głównie z silnych oddziałów artylerii obejmujących 33 baterie, ponad sto armat. W rezultacie pozbawiony osłony artyleryjskiej Lister musi wstrzymać natarcie ze względu na niejasną sytuację na flankach i groźbę potencjalnego przeciwnatarcia przeciwnika.

Oddziały narodowców utrzymują Villanueva de Cañada ponad 12 godzin, mimo powtarzających się ataków, a miejscowości Quijorna i Castiglio de Villafranca do 8 lipca. Czas ten wykorzystuje dowództwo narodowe do uruchomienia odwodów i zatrzymania republikańskiej ofensywy. 8 lipca formacje narodowe w rejonie Brunete liczą 31 batalionów i 17 baterii artylerii. Skuteczne przeprowadzenie dalszego natarcia republikańskiego nie jest już praktycznie możliwe.

W dniach 10 - 11 lipca republikańskie dywizje 10 i 45 otaczają miejscowość Villfraca del Castillo, lecz nie ma to już istotnego wpływu na ogólne załamanie się ofensywy. Ich próba generalnego ataku zostaje odparta przez szybko sprowadzoną przez dowódcę wojsk narodowych, gen. Varelę i sprawnie dowodzoną 5 Dywizję Nawarską. Skuteczny kontratak tej elitarnej jednostki wojsk narodowych zmusza republikanów do wycofania się z powrotem poza wcześniej przekroczoną rzekę Guadarrama.

Dnia 18 lipca następuje generalne przeciwuderzenie narodowców. Po zaciętych walkach prowadzonych ze zmiennym szczęściem, trwających do 25 lipca, a miejscami nawet do końca miesiąca odzyskują oni w większości chwilowo utracony teren. Szalę bitwy na stronę narodowców przeważają silne bombardowania lotnicze wykonane przy pomocy samolotów Legionu Condor i powodują zamieszanie w niektórych formacjach republikańskich. Zgrupowana w lesie 14 Brygada Republikańska zostaje rozproszona przez silne bombardowania lotnicze. Republikańska 13 Brygada Międzynarodowa ulega rozsypce, a dowódca kawalerii międzynarodowej, Włoch Alocca, krawiec z zawodu, dezerteruje kradnąc przy okazji całą należącą do brygady kasę. Oddziały narodowe zatrzymane zostają dopiero na nowo utworzonej przez republikanów silnie ufortyfikowanej linii.

Konsekwencje i ocena

Pierwsze przeciwuderzenie strategiczne wojsk republikańskich zostało powstrzymane przez siły narodowe. Sytuacja wróciła w zasadzie do pozycji wyjściowych. Z taktycznego punktu widzenia bitwa pozostała nierozstrzygnięta. Obydwie strony poniosły znaczne straty. Jak wiele lat później napisał gen. Rafael Casas de la Vega "Na te pola Brunete przybyło 90 000 ludzi, aby doznać strat 40 000 ludzi w ciągu 20 dni. To znaczy, że z każdych dwu ludzi, którzy wzięli udział w batalii, jeden był zabity, ranny, lub dostał się do niewoli". Jednakże straty republikanów (25000 żołnierzy, 100 samolotów) były dwukrotnie wyższe niż ich przeciwników i nadszarpnęły poważnie rezerwy republikańskie. Ponadto rozwiały się nadzieje republikanów co do możliwości przeprowadzenia generalnej ofensywy w kierunku Estremadury. Dlatego też bitwę uznać należy za strategiczne zwycięstwo strony narodowej. Odzyskali oni w przeważającej części pozycje utracone chwilowo na rzecz przeciwnika i wykazali niemożność skutecznego przeprowadzenia przez niego generalnej ofensywy.

przejdź do podstrony: [1][2] 3