Bitwa pod Calatafimi miała miejsce w dniu 15 maja 1860 w trakcie włoskiej wojny wyzwoleńczej 1859-1871 w pobliżu sycylijskiej miejscowości Trapani. Wojska powstańcze Giuseppe Garibaldiego pokonały siły Burbonów dowodzone przez generała Landi.

Po wojnie sardyńskiej w Górnej Italii Garibaldi zorganizował tzw. "Marsz Tysiąca". Na czele 1000 ochotników zamierzał zjednoczyć (tzw. Risorgimento) ziemie południowej Italii będące pod panowaniem neapolitańskich Burbonów.

Garibaldi po wyokrętowaniu pomaszerował w dniu 11 maja w głąb lądu w kierunku Palermo. Miał nadzieję zaskoczyć niespodziewanym manewrem oddziały Burbonów. Po drodze wojska Garibaldiego zasiliły miejscowe grupy partyzanckie popierające powstańców. 15 maja oddziały tzw. Czerwonych Koszul zostały dostrzeżone przez jednostki rozpoznawcze Burbonów koło Calatafimi. Dwa bataliony Garibaldiego zajęły stanowiska na wzgórzu Pietralunga. Landi tymczasem dysponując 3000 ludzi przygotowywał się do akcji policyjnej przeciwko rebeliantom, nie myśląc zupełnie o walnej bitwie.

W walce udział wzięło około 1200-1300 powstańców i 2000-2200 Neapolitańczyków. Bitwa rozpoczęła się koło południa 15 maja atakiem dwóch neapolitańskich kompanii, które odparte zostały ogniem powstańców. Wojska Garibaldiego przeszły wówczas do kontrataku w okolicy Piante di Romano na wszystkich flankach. Neapolitańczycy odpowiedzieli gwałtownym ogniem z czterech dział. Powstańcy znaleźli się w trudnej sytuacji, wynikłej z kiepskiego uzbrojenia. Sztandar powstańców dostał się nawet w ręce Neapolitańczyków, którzy jednak ponownie zostali zmuszeni do wycofania się. Pofałdowany teren stał się wkrótce sprzymierzeńcem powstańców. Neapolitańczycy nie mogąc wykorzystać swoich dział, rzucali nawet kamieniami, z których jeden trafił Garibaldiego. Generał Landi wyraźnie nie doceniał walczących w cywilnych ubraniach powstańców, traktując cały czas walki jako rodzaj zwalczania ruchu powstańczego.

Około godz. 15 Garibaldi wydał rozkaz do ataku na bagnety. Powstańcy szybko wzięli górę, zdobywając działa przeciwnika. Wyczerpane wojska Czerwonych Koszul nie podjęły jednak pościgu za wycofującymi się Burbonami, zadowalając się raczej moralnym aniżeli militarnym zwycięstwem. Droga do Palermo stanęła przed Garibaldim otworem. W mieście powstańcy napotkali jeszcze niewielki opór. W kolejnym starciu pod Milazzo koło Messyny Garibaldi ponownie pokonał wojska Burbonów, po czym przejął kontrolę nad całą Sycylią. Kampanię na lądzie stałym zakończyła bitwa nad rzeką Volturno.

Zwycięstwa pod Calatafimi, Milazzo oraz Volturno położyły kamień węgielny pod zjednoczenie całej Italii pod panowaniem dynastii sabaudzkiej. Problemy gospodarcze, wysokie podatki szybko zniechęciły jednak miejscową ludność do nowego rządu. W latach 1861-1871 na Sycylii toczyła się krwawa wojna, a Burbonowie liczyli na odzyskanie władzy i powrót z azylu. Dopiero po zakończeniu konfliktu rozpoczął się żmudny i długotrwały proces powoływania nowych instytucji państwowych i przebudowy armii.

Literatura