Bitwa pod Caldiero - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Caldiero – starcie zbrojne, które miało miejsce w dniach 30–31 października 1805 roku podczas wojen napoleońskich.

Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.

Vicenza – miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska, w prowincji Vicenza. Leży u podnóży Alp Weneckich, nad rzeką Bacchiglione w dorzeczu Brenty. Leży w odległości ok. 60 km na zachód od Wenecji i ok. 200 km na wschód od Mediolanu.

Armia austriacka (45 000 żołnierzy, w tym 5 000 jazdy) dowodzona przez arcyksięcia Karola zagradzała drogę do Wenecji armii francuskiej (33 000 żołnierzy) dowodzonej przez marszałka Massénę. Arcyksiążę Karol otrzymał rozkaz odwrotu nad Dunaj, dlatego przedtem postanowił pobić Francuzów. Ustawił więc swoje siły po obu stronach drogi spodziewanego marszu armii francuskiej, między wsią Illasi a brzegiem Adygi. Za Adygę, do wsi Persacco, wysłał oddział, by bronił przeprawy przez rzekę. Podzielona na trzy kolumny armia Massény maszerowała 30 października w kierunku Werony, idąc wprost na pozycje zajęte przez Austriaków. Wódz francuski wysłał dywizję Verdiera, by przeprawiła się przez Adygę pod Zévio i Persacco, a następnie obeszła armię arcyksięcia Karola i zaatakowała ją od tyłu. Ogień artylerii dywizji Verdiera był dla Francuzów sygnałem do zmasowanego ataku. Prawa kolumna Francuzów opanowała Gombione, środkowa musiała stoczyć zażarty bój, po którym zdobyła Caldiero, natomiast lewa zajęła Colognoli, jednak wkrótce została stamtąd wyparta. W tym czasie walcząca o Persacco dywizja Verdiera została odparta. Wówczas Masséna zdecydował się wycofać ją z zza Adygi. Natępnego dnia Francuzi ponowili atak, dążąc do złamania lewego skrzydła armii arcyksięcia Karola, co pozwoliłoby wyjść na tyły Austriaków. Na Chiavica del Christo uderzyła prawa kolumna, wzmocniona dodatkowo przybyłą zza Adygi dywizją Verdiera. Nie udało się jednak Francuzom wyprzeć Austriaków z ich pozycji. Gdy od południa i północy pojawiły się oskrzydlające Francuzów oddziały austriackie, francuski marszałek przerwał atak i nakazał swej armii przejście do działań defensywnych. Walki trwały do zmierzchu, a w nocy, arcyksiążę Karol, który zrozumiał, że nie zdoła pobić Francuzów, zgodnie z wcześniej otrzymanymi rozkazami rozpoczął odwrót w kierunku Vicenzy i Wenecji. Dla osłony swoich tyłów zostawił liczący 5 000 żołnierzy korpus generała Hillingera, który został zniszczony przez wojska francuskie. W bitwie Francuzi stracili około 4 000 zabitych i rannych, natomiast pobici Austriacy – 3 000 zabitych i rannych oraz 8 000 jeńców.

Wenecja (wen. Venezsia/Venexia, wł. Venezia, łac. Venetia) – miasto i gmina na północy Włoch nad Adriatykiem, stolica regionu Wenecja Euganejska. Ludność Wenecji w granicach administracyjnych wynosi około 270 tys. mieszkańców, z czego większość (176 tys.) mieszka na lądzie stałym, a historyczne centrum zamieszkuje niecałe 60 tys., natomiast pozostałe wyspy laguny jest zamieszkane przez 31 tys. mieszkańców (2011). Przez ponad tysiąc lat (726-1797) miasto było stolicą niezależnej Republiki Weneckiej, która była jedną z morskich i handlowych potęg Morza Śródziemnego. Z okresu największego rozkwitu Republiki (XIII-XVI wiek) pochodzą liczne zabytki miasta, których bogactwo i forma decyduje o pierwszorzędnym znaczeniu Wenecji jako ośrodka turystyki nie tylko w skali Włoch, ale też w skali ogólnoświatowej. Zabytki te tworząc unikalny zespół urbanistyczny miasta kanałów i mostów, stanowią o uznaniu Wenecji za jedną z najcenniejszych pozycji na liście światowego dziedzictwa ludzkości.

Wojny napoleońskie – ciąg konfliktów zbrojnych pomiędzy Francją – najpierw republiką, a następnie cesarstwem – w czasach supremacji Napoleona Bonaparte. Były one częściowo kontynuacją konfliktów, które wybuchły z powodu rewolucji francuskiej i trwały – z inicjatywy i dzięki finansowaniu przez Anglię – przez cały okres I Cesarstwa. Historycy nie są zgodni co do tego, kiedy dokładnie należy datować ich początek. Niektórzy uważają, że należy je liczyć od momentu, gdy w listopadzie 1799 roku Napoleon przejął władzę we Francji. Inni uznają, że konflikty okresu 1799-1802 należy zaliczać jeszcze do wojen okresu rewolucji francuskiej i za punkt początkowy „wojen napoleońskich” uważają zerwanie pokoju w Amiens i wypowiedzenie Francji wojny w 1803 r. przez Zjednoczone Królestwo. Obecnie w historiografii zachodniej coraz częściej nazywa się je „wojnami Koalicji”, ponieważ faktycznie zostały one narzucone Napoleonowi przez kolejne koalicje. Wojny te – dzięki talentom dowódczym Napoleona początkowo zwycięskie, co zaowocowało pobiciem w polu armii większości dawnych mocarstw europejskich – zakończyły się przegraną Francji i najpierw abdykacją, a po ostatniej kampanii, znanej jako "100 dni Napoleona", zesłaniem byłego cesarza na wyspę św. Heleny. Za ich końcową datę uznaje się 20 listopada 1815 r. – po ostatecznej klęsce Napoleona w bitwie pod Waterloo i podpisaniu drugiego traktatu paryskiego w 1815 r.

Literatura

Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I