Bitwa pod Chlumcem - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy bitwy pod Chlumcem w 1126 roku. Zapoznaj się również z: bitwa pod Chlumcem w 1813 roku.

Bitwa pod Chlumcem – bitwa stoczona 18 lutego 1126 roku pomiędzy wojskami czeskiego księcia Sobiesława I i niemieckiego króla Lotara III. Po stronie niemieckiej walczył pretendent do władzy książęcej w Czechach Otto II Czarny oraz Albrecht I Niedźwiedź, przyszły margrabia brandenburski.

Říp (456 m) jest z daleka widocznym wzniesieniem z romańską rotundą na szczycie około 5 km na południe od miasta Roudnice nad Labem. Jest to miejsce ważne w czeskich legendach i historii.

Kopia – jest bronią drzewcową wywodzącą się z włóczni, którą konny wojownik umieszczał pod pachą i atakował przeciwnika szarżując na niego galopem. Niezbędne dla rozwoju tej techniki walki było upowszechnienie się strzemion i siodeł z wysokimi łękami. Stała się tradycyjną bronią europejskich rycerzy.

Prolog

Bitwa była punktem kulminacyjnym walki o władzę w Księstwie Czeskim pomiędzy Sobiesławem I, a Ottonem II Czarnym, w tamtym czasie najstarszym z rodu czeskich Przemyślidów. Po dłuższym czasie czeski książę Władysław I wyznaczył na następcę swojego młodszego brata Sobiesława. Było to niezgodne z prawem seniora rodu do pryncypatu. W związku z tym Otto zwrócił się o pomoc do niemieckiego władcy w celu odzyskania utraconego prawa do tronu książęcego.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego , (niem.) Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ ,Sacrum Imperium 1157 , Sacrum Romanum Imperium - pierwsza wzmianka 1254, do 1512 Święte Cesarstwo Rzymskie, niem. Heiliges Römisches Reich , (łac.) Sacrum Romanum Imperium , nazwa odwołująca się do idei jak i tworu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy.

Przebieg bitwy

Zima na przełomie lat 1125 i 1126 była ostrzejsza niż zazwyczaj, lecz król Lotar III zlekceważył ten fakt. Nie zgromadził wystarczających sił zbrojnych z obszaru całego Cesarstwa. Liczył na łatwe zwycięstwo. W jego armii byli jedynie rycerze ze wschodniej części Dolnej Saksonii. Sobiesław musiał o tym dobrze wiedzieć. Na wieść o zamiarach przeciwnika miał wypowiedzieć znamienne słowa: Doufám v milosrdenství Boží a zásluhy svatých mučedníků Kristových, Václava a Vojtěcha, že nebude vydána naše země do rukou cizinců (Pokładam nadzieję w miłosierdziu Bożym i w zasługach świętych męczenników chrześcijańskich Wacławie i Wojciechu, że nie będzie wydana nasza ziemia w ręce cudzoziemca). Dla podniesienia morale swojego wojska zaopatrzył się w relikwie, przypuszczalnie chorągiew świętego Wojciecha i kopię świętego Wacława.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.

Wielka odwilż, która rozpoczęła się 16 lutego 1126, prawdopodobnie zachęciła Lotara III do podjęcia działań wojennych. 18 lutego 1126 roku wojsko niemieckie wkroczyło do Czech przez przełęcz za Chlumcem. Sobiesław już wcześniej przygotował w tym rejonie zasieki oraz podzielił swoją armię na trzy części, rozstawione w odpowiednich miejscach zarówno w dolinach jak i na wzgórzach. W tym czasie zaczął tajać śnieg i pękały lody. Większość jeźdźców Lotara zsiadła z koni i w uzbrojeniu szła w trudnych warunkach po topniejącym śniegu.

Ród – grupa społeczna oparta na wspólnocie krwi, obejmująca rodziny wywodzące swe pochodzenie od wspólnego antenata (przodka), posługująca się wspólną symboliką oraz nazwą, będącą najczęściej proklamą herbu rodowego. Często lecz nie koniecznie posługująca się wspólnym nazwiskiem, mówiąca przeważnie tym samym dialektem. Więź wewnętrzną rodu u ludów pierwotnych stanowiło pochodzenie macierzyste, a w bardziej rozwiniętych ustrojach pochodzenie ojcowskie.

Albrecht Niedźwiedź, Albert I Brandenburski (ur. ok. 1100, zm. 18 listopada 1170) – od 1134 margrabia Marchii Północnej, w latach 1138-1142 także książę Saksonii z dynastii askańskiej.; ok. 1157 utworzył Marchię Brandenburską z ziem Marchii Północnej i podbitych ziem słowiańskich.

Otto II Czarny wyszedł przed czoło wojska niemieckiego, aby prowadzić rycerzy, ponieważ najlepiej znał tę drogę. Lotar i Otto najprawdopodobniej przypuszczali, że będą w stanie zaskoczyć Sobiesława nagłym unikiem w zaśnieżone podnóża gór. Jednakże czeskie wojsko już czekało na nieprzyjaciela w grodzie Chlumec. Lotar zlekceważył przeciwnika, nie wysłał zwiadu i nie zważał na przestrogi, że wojsko Sobiesława może już być w pobliżu. Gdy nieprzygotowane do bitwy wojsko niemieckie zbliżyło się na niewielką odległość do czeskiego, Sobiesław dał rozkaz do ataku. Tylko nieliczni rycerze z armii Lotara podjęli próbę obrony. Ostatni z pochodu zdołali uciec. Bitwa zakończyła się zwycięstwem księcia Sobiesława.

Polityka zagraniczna państw – każde państwo za pomocą polityki zagranicznej realizuje na arenie międzynarodowej swoje cele i interesy. Polityka zagraniczna jest ściśle powiązana z polityką wewnętrzną. Jest to proces formułowania i realizacji interesów narodowo-państwowych w stosunku do innych państw. Każde państwo zabiega o realizację określonych interesów. Muszą one uwzględniać interes narodowy. Jest on określany przez elity polityczne, władzę wykonawczą, grupy nacisku (biznes, przemysł), opinię publiczną. Interes narodowy to po prostu żywotne interesy państwa i obywateli ułożone hierarchicznie, według przyjętego systemu wartości. Realizacja interesu narodowego na arenie międzynarodowej koliduje często z interesami innych państw i wymaga podjęcia odpowiednich działań w polityce zagranicznej.

Wzgórze – wypukła forma rzeźby terenu o wysokości względnej od 100 do 300 m, jednakże może mniej lub więcej zależnie od wielkości form sąsiednich np. wzgórza stanowiące przedgórza gór wysokich w innym przypadku mogłyby być nazywane górami.

Sojusz z Lotarem III

Rotunda im. św. Jerzego na szczycie wzgórza Říp

Otto Czarny wpadł w zasadzkę i poległ, Lotar III oraz Albrecht I Niedźwiedź, zostali wzięci do niewoli. Sobiesław zwrócił im niebawem wolność, a z Lotarem dodatkowo zawarł sojusz. Był realistą, wiedział, że zupełne pokonanie Lotara oznaczałoby długoletni konflikt z całym Cesarstwem. Na sojuszu z Lotarem oparł swoją politykę zagraniczną, ukierunkował ją na cele możliwe do osiągnięcia.

Święty Jerzy, scs. Wielikomuczenik Gieorgij Pobiedonosiec (ur. w III wieku w Kapadocji - zm. 23 kwietnia ok. 303 w Liddi) – prawosławny wielki męczennik Jerzy Zwycięzca, święty Kościoła katolickiego, jeden z Czternastu Świętych Wspomożycieli.

Przemyślidzi (czes. Přemyslovci) - czeska dynastia wywodząca się od legendarnego Przemysła, męża Libuszy. Panowała w Czechach od czasów Borzywoja, który ok. roku 871 przyjął chrzest. Główna linia wygasła w 1306 roku wraz ze śmiercią Wacława III. Boczna linia zapoczątkowana przez Mikołaja I (nieślubny syn Przemysła Ottokara II) panowała w księstwach śląskich (opawskim, karniowskim i raciborskim) między 1269 a 1521.

Sobiesław na pamiątkę wielkiego zwycięstwa kazał odnowić i rozbudować wzniesioną na szczycie wzgórza Říp romańską rotundę pod wezwaniem Św. Jerzego. Obecnie postrzegana jest jako czeski pomnik narodowy.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bitwa pod Chlumcem