Bitwa pod Colenso - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Colenso miała miejsce 15 grudnia 1899 w trakcie II wojny burskiej 1899-1902.

W grudniu 1899 r. głównodowodzący wojsk brytyjskich w Afryce Południowej generał Redvers Buller na czele 18 000 żołnierzy opuścił Durban w Natalu i skierował się w kierunku oblężonego przez Burów miasta Ladysmith. Na wieść o nadciągających Brytyjczykach, 6-tysięczny oddział Burów zajął stanowiska na trzech wzgórzach położonych nad rzeką Tugelą w pobliżu miasta Colenso. Wzgórza poprzecinano potrójnym rzędem okopów oraz zasiekami za którymi znajdowały się zamaskowane działa.

Tugela - rzeka w Afryce południowo-wschodniej, wypływająca z Gór Smoczych. Uchodzi do Oceanu Indyjskiego, przepływa przez prowincję KwaZulu-Natal (Republika Południowej Afryki). W biegu rzeki znajduje się najwyższy wodospad Afryki, Tugela (948 m wysokości).

Druga wojna burska – wojna toczona pomiędzy burskimi republikami Transwalu i Oranii a Imperium brytyjskim w latach 1899-1902. Po początkowych sukcesach strony burskiej, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę brytyjską. Walki typu partyzanckiego trwały jednak jeszcze przez dwa lata. Na tak długi opór miało wpływ szczególnie to, że Burowie otrzymywali wsparcie w uzbrojeniu z pobliskiej niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Liczyli zresztą też na obiecaną interwencję Cesarstwa Niemieckiego. W czasie wojny Burowie organizowali samodzielne oddziały komandosów stawiające skuteczny opór. W celu stłumienia wojny partyzanckiej Brytyjczycy zorganizowali obozy koncentracyjne, w których internowali ludność cywilną z objętych walkami obszarów. Tworzyli także całe systemy blokhauzów mających powstrzymać przemieszczanie się partyzantów. Takie prowadzenie działań przez stronę brytyjską spotkało się z negatywnym odzewem prasy europejskiej i amerykańskiej. Ostateczne zwycięstwo odnieśli Brytyjczycy a republiki inkorporowano do korony jako dwie kolonie. Był to największy konflikt w którym udział brali Brytyjczycy od zakończenia wojen napoleońskich aż do I wojny światowej. W 1910 razem z kolonią przylądkową i kolonią Natalu stworzono z nich brytyjskie dominium znane jako Związek Południowej Afryki. Główne urzędy w tym państwie dostały się w ręce Burów coraz częściej nazywanych Afrykanerami.

15 grudnia wczesnym rankiem niczego nie spodziewający się Brytyjczycy pojawili się w pobliżu stanowisk Burów. W momencie przekraczania rzeki brygada dowodzona przez generała Fitzroya Harta została nagle ostrzelana i zdziesiątkowana celnym ogniem dział burskich. Podobnie wysokie straty poniosła środkowa brygada generała Henry'ego Hildyarda, która straciła na dodatek całą baterię dział. Do niewoli burskiej dostali się m.in. żołnierze z kompanii osłonowych. Ostatnie dwie prawoskrzydłowe brygady brytyjskie generałów Douglasa Cochrane oraz Geoffreya Bartona dostały się pod ciężki ogień z fortu Wylie i rozproszyły się. Około godziny 11 generał Buller zarządził odwrót. Straty brytyjskie wyniosły prawie 1200 zabitych, rannych i jeńców. Po stronie burskiej zginęło 8 ludzi a 28 zostało rannych.

Natal - nieistniejąca od 1994 roku prowincja w Republice Południowej Afryki, utworzona przez Burów w 1839 jako Republika Natalii. Prezydentem republiki był Andries Pretorius. W 1842 Brytyjczycy podporządkowali sobie republikę, zaś w 1845 Natal został przekształcony w posiadłość kolonialną Wielkiej Brytanii. W 1994 Natal połączono z bantustanem KwaZulu w prowincję KwaZulu-Natal.

Literatura:

Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata, Wyd. Alma-press, Warszawa 2004.