Bitwa pod Coronelem - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Coronelem - bitwa morska podczas I wojny światowej, stoczona 1 listopada 1914 roku pomiędzy okrętami brytyjskimi i niemieckimi u wybrzeży Chile.

Pierwsze miesiące wojny marynarka brytyjska (Royal Navy), z pomocą japońską, spędziła polując bezskutecznie na niemiecką Wschodnioazjatycką Eskadrę Krążowników admirała grafa von Spee, prowadzącą działania rajderskie przeciwko żegludze na Pacyfiku. Eskadra ta przed wojną stacjonowała w Qingdao w Chinach, skąd wyruszyła na Pacyfik po przystąpieniu Japonii do wojny po stronie Ententy. Brytyjczycy dowiedzieli się na początku października z przechwyconej korespondencji radiowej, że admirał Spee planuje zwalczać żeglugę na głównych szlakach komunikacyjnych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Rajder to określenie okrętów używanych w trakcie wojny jako korsarskie, do zwalczania i dezorganizowania żeglugi nieprzyjaciela na jego liniach komunikacyjnych (działania rajderskie lub krążownicze). Nie można w tym wypadku mówić o jakiejś klasie okrętów. Słowo "rajder" określa przeznaczenie okrętu w danej chwili i nie determinuje żadnego z parametrów bojowych okrętu.

W tym czasie rejon Ameryki Południowej patrolowała brytyjska Eskadra Zachodnich Indii pod dowództwem kontradmirała Christophera Cradocka, składająca się z dwóch krążowników pancernych HMS "Good Hope" (okręt flagowy Cradocka, uzbrojony w 2 działa kaliber 234 mm i 16 dział 152 mm) i HMS "Monmouth" (uzbrojony w 14 dział 152 mm), krążownika lekkiego HMS "Glasgow" i krążownika pomocniczego "Otranto" (przebudowanego statku pasażerskiego). Zespołu Cradocka nie można było nazwać nowoczesnym ani szczególnie silnym i z pewnością nie był równorzędnym rywalem przeciw eskadrze Spee, składającej się z dwóch krążowników pancernych SMS "Scharnhorst" i SMS "Gneisenau", uzbrojonych w 8 dział 210 mm i 6 dział 150 mm każdy oraz 3 krążowników lekkich; wszystkie te okręty były względnie nowoczesne. Niemniej jednak, Cradock miał rozkaz odnaleźć i walczyć ze Spee.

Chile (Republika Chile – República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago de Chile. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.

Pościg za Goeben i Breslau – operacja morska, prowadzona przez okręty Floty Śródziemnomorskiej Royal Navy na Morzu Śródziemnym w pierwszych dniach I wojny światowej. Miała na celu przechwycenie dwóch krążowników niemieckiej Eskadry Śródziemnomorskiej (niem.: Mittelmeerdivision): liniowego SMS "Goeben" i lekkiego SMS "Breslau", zdążających do Konstantynopola. Wskutek błędów i nieporozumień wśród dowódców brytyjskich obydwa dotarły bezpiecznie do miejsca przeznaczenia. Ich obecność w Turcji i formalne wcielenie do tureckiej marynarki wojennej miały doniosłe konsekwencje, z włączeniem się tego kraju do działań wojennych po stronie państw centralnych.

18 października 1914, admirał Spee, dowiedziawszy się o obecności samotnego krążownika "Glasgow", wypłynął całą eskadrą z Valparaiso z zamiarem zniszczenia go. Cradock, świadomy przewagi zespołu Spee, czekał w międzyczasie w nadziei na otrzymanie posiłków. Ostatecznie Admiralicja wysłała dla niego jedynie krążownik pancerny HMS "Defence" i stary pancernik (przeddrednot) HMS "Canopus". "Defence" nie dotarł jednak do Cradocka przed nieoczekiwanym rozpoczęciem bitwy, a "Canopus" był zbyt wolny i z tej przyczyny nie mógł brać udziału w poszukiwaniach zespołu krążowników.

Eskadra Wschodnioazjatycka (niem. Ostasiengeschwader) była eskadrą marynarki wojennej Cesarstwa Niemieckiego między 1897 a 1914, stacjonującą w Qingdao (Tsingtao) w Chinach. Często nazywana jest popularnie Wschodnioazjatycką Eskadrą Krążowników, lecz nazwa ta jest adekwatna jedynie do ostatniego okresu jej działalności, a wcześniej w jej skład wchodziły także pancerniki i inne okręty. Pojedyncze okręty lub zespoły okrętów niemieckich były obecne na wodach Chin w celu zabezpieczania handlu i interesów niemieckich od 1859, a w 1869 utworzono "stację wschodnioazjatycką" dla okrętów niemieckich, lecz początkowo nie miały one własnej bazy, co zmieniło się w listopadzie 1897, kiedy Jiaozhou zostało kolonią niemiecką.

Krążownik pomocniczy – klasa okrętów powstałych przez przebudowę i uzbrojenie dużych lub średnich statków cywilnych, używana głównie w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej. Spotykanym anglojęzycznym skrótem jest AMC - Armed Merchant Cruiser.

Decydując, że nie może dłużej czekać na opóźnione posiłki, Cradock postanowił wypłynąć z Wysp Falklandzkich do ustalonego punktu spotkania z wysłanym na zwiad krążownikiem HMS "Glasgow", w pobliżu miasta Coronel. 28 października Pierwszy Lord Admiralicji Winston Churchill wydał Cradockowi z Londynu rozkazy instruujące go do wstrzymania się do czasu otrzymania możliwego wsparcia ze strony marynarki japońskiej. Sporne jest, czy Cradock otrzymał te instrukcje, w każdym razie wkrótce potem nakazał swojej eskadrze przybrać szyk do ataku.

Przeddrednot, predrednot (z ang. pre-dreadnought) - umowne określenie generacji okrętów liniowych (pancerników) budowanych od lat 80. XIX wieku do I dekady XX wieku. Nazwa, nadana później, oznacza pancerniki poprzedzające generację drednotów.

Okręt flagowy – okręt, na którym znajduje się dowódca zespołu okrętów lub całej floty. Obecność dowódcy symbolizuje flaga lub proporzec na maszcie. Okrętów flagowych może być tyle, ile jest samodzielnie działających zespołów okrętów w czasie wojny. W czasie pokoju jest jeden symboliczny okręt wyznaczony do pełnienia funkcji okrętu flagowego dla całej floty.

Cradock otrzymał wiadomość, ponownie przez przechwycony 31 października sygnał radiowy, że SMS "Leipzig", najwolniejszy krążownik lekki we flocie Spee, znajdował się w tym rejonie. Natychmiast skierował swoją eskadrę na północ w celu odcięcia go, lecz zamiast tego następnego dnia około godziny 16.30 znalazł się w obliczu całej eskadry niemieckiej.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.

Edmund Kosiarz (ur. 16 września 1929 w Ostrowcu Świętokrzyskim, zm. 25 sierpnia 1994 w Gdańsku) - komandor porucznik Marynarki Wojennej PRL, pisarz i dziennikarz marynista.

Kontradmirał C.G.F. Cradock, dowódca eskadry brytyjskiej w bitwie pod Coronelem

Na tym etapie brytyjski zespół prawdopodobnie mógł jeszcze uciec płynąc w kierunku HMS "Canopus", znajdującego się około 300 mil na południe; w nadciągającym zmroku Spee prawdopodobnie straciłby kontakt z brytyjską eskadrą. Zamiast tego Cradock zdecydował pozostać i walczyć, jednakże nakazał "Otranto" odłączyć się i uciec (na jego determinację niewątpliwie wpływało postawienie zarzutów przeciwko jego przyjacielowi kadm. Troubridge'owi, który nie zdecydował się na podjęcie walki ze znacznie silniejszym krążownikiem liniowym "Goeben", doprowadzając do jego ucieczki).

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Przy trudnych warunkach morskich (na niekorzyść Brytyjczyków) Spee zareagował wycofując swoje szybsze okręty spoza zasięgu dział Brytyjczyków. Ok. godziny 19, kiedy okręty Cradocka znalazły się widoczne na tle zachodzącego słońca, rozpoczął je ostrzeliwać. Trzecia salwa "Scharnhorsta" frafiła "Good Hope" uszkadzając jego działo dziobowe. Po dalszej walce artyleryjskiej, o 19.50 "Good Hope" eksplodował, wkrótce po nim zatonął również płonący "Monmouth". Oba krążowniki zatonęły z całą załogą - łącznie prawie 1600 ofiar, z admirałem Cradockiem. "Glasgow" i "Otranto" zdołały uciec, pomimo tego, że "Glasgow" otrzymał 5 trafień. Okręty Spee doznały również lekkich uszkodzeń i po bitwie powróciły do Valparaiso, witane owacyjnie ze strony mieszkającej tam populacji niemieckiej.

Winston Leonard Spencer Churchill KG, OM (ur. 30 listopada 1874 w Blenheim Palace, zm. 24 stycznia 1965 w Londynie) – brytyjski polityk, mówca, strateg, pisarz i historyk, dwukrotny premier Zjednoczonego Królestwa, laureat literackiej Nagrody Nobla, honorowy obywatel Stanów Zjednoczonych. W 2002 r. w plebiscycie organizowanym przez BBC został uznany najwybitniejszym Brytyjczykiem wszech czasów.

Ententa (z , później angielsko-francuskiego (tzw. entente cordiale, 1904) a następnie angielsko-rosyjskiego (1907). Trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907.

Gdy wieści o unicestwieniu zespołu Cradocka dotarły do Admiralicji w Londynie, szybko podjęto decyzję o zebraniu i wysłaniu silnego zespołu pod dowództwem admirała Fredericka Sturdee. Zespół ten został szybko wysłany w celu zniszczenia eskadry admirała Spee, czego też udało mu się dokonać w bitwie pod Falklandami 8 grudnia 1914.

Maximilian von Spee (Maximilian Johannes Maria Hubert Reichsgraf von Spee; ur. 22 czerwca 1861, zm. 8 grudnia 1914) – oficer niemieckiej cesarskiej marynarki wojennej, wiceadmirał, graf (hrabia).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Przypisy

Tadeusz Klimczyk: "Ucieczka" Goebena - aliancki blamaż w: Morze, Statki i Okręty nr specjalny 3(1/2009), s.24

Bibliografia

Źródła

Edmund Kosiarz: Bitwy Morskie. Wyd. 4 poprawione. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 1994, s. 289-291. ISBN 839012730X. (pol.)

Stanisław Strumph Wojtkiewicz: Korsarze Wilhelma II. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1965, s. 62-84, seria: Sensacje XX wieku. (pol.)

Paul G. Halpern: A Naval History of World War I. Routledge, 1995. ISBN 1857284984. (ang.)

Linki zewnętrzne

http://www.christopherlong.co.uk/pub/coronelfalklands.html (ang.). [dostęp 9 czerwca 2008].

http://www.worldwar1.co.uk/coronel.html (ang.). [dostęp 9 czerwca 2008].

HMS Good Hope – brytyjski krążownik pancerny typu Drake, zwodowany 21 lutego 1901 roku, do służby wszedł 8 listopada 1902 roku. Od 1906 okręt flagowy Pierwszej Eskadry Krążowników Floty Atlantyckiej, od 1908 okręt flagowy Drugiej Eskadry Krążowników Floty Atlantyckiej.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.