Bitwa pod Edessą - 259 - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Edessą – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 259 n.e.

Bitwa pod Edessą pomiędzy armią rzymską cesarza Waleriana I a wojskami Sasanidów króla Szapura I miała miejsce w roku 259.

W latach 253–256 Szapur I mocno dał się we znaki należącym do Cesarstwa ziemiom Syrii. Chcąc przeciwstawić się tym najazdom cesarz Walerian na czele licznej, liczącej 70 000 ludzi armii pomaszerował przeciwko Sasanidom. Po opanowaniu syryjskich prowincji Rzymianie wyruszyli w kierunku Carrhae i Edessy, gdzie doszło do spotkania z armią króla Szapura I. Starcie poprzedziły harce z obu stron. Gwałtowna bitwa zakończyła się całkowitą klęską Rzymian. W jej wyniku cesarz Walerian dostał się do niewoli, podobnie jak wielu innych dostojników i oficerów. O przebiegu bitwy wiadomo bardzo niewiele, a przekazy mówiące o 70 000 zabitych i jeńców oddają ogrom klęski Rzymian. Straty perskie były niewielkie.

Walerian, łac. Publius Licinius Valerianus, Imperator Caesar Publius Licinius Valerianus Augustus (ur. ok. 193/200, zm. po 262) - cesarz rzymski w latach 253-260, zwany też Walerianem Starszym. Pochodził z senatorskiego rodu z Etrurii. W roku 230 został konsulem Aleksandra Sewera. W 238 roku stanął po stronie Gordiana podczas rebelii przeciwko Maksyminowi Trakowi i został wpływowym senatorem. Cesarz Decjusz powierzył Walerianowi zarządzanie imperium, podczas cesarskich kampanii wojennych nad Dunajem. W czasie jednej z kampanii Decjusza przeciw Gotom, Walerian stłumił antycesarską rebelię Juliusza Walensa Licjanusza. Podczas rebelii Emiliana przeciwko Trebonianowi Gallusowi opowiedział się za prawowitym cesarzem, któremu szedł na pomoc. Na wieść o zamachu na Treboniana w sierpniu 253 wrócił do nadreńskiej Recji. W 253 roku legioniści obwołali 58-letniego Waleriana cesarzem. Do starcia Waleriana z Emilianem nie doszło, ponieważ ten drugi zginął z rąk swoich żołnierzy, którzy przeszli na stronę Waleriana. Pod koniec 253 roku senat potwierdził wybór Waleriana na imperatora. Walerian wyznaczył swojego syna Galiena na współcesarza odpowiadającego za zachodnią część imperium. W 257 i 258 r. Walerian rozpoczął prześladowania chrześcijan, których działalność uważał za zbrodniczą i występną wobec rzymskiej religii. Walerian i Galien prowadzili liczne wojny z Frankami, Gotami, Alamanami i Persami.

Szapur I ( ? - 272 ) - władca Persji z dynastii Sasanidów , syn Ardaszira I. Panował samodzielnie w okresie 241 - 272. Wcześniej prawdopodobnie współrządził z ojcem. Dążył do odbudowania dawnej potęgi Persji, przyjął tytuł szachinszach eran ud aneran (król królów Ariów i nie-Ariów). Rozpoczął likwidację niezależnych księstw powstałych w czasach panowania dynastii Arsacydów osadzając w nich swoich krewnych jako namiestników. W roku 241 rozpoczął wojnę z Cesarstwem rzymskim podbijając prowincję Mezopotamia i Syrię. W 243 Rzymianie zdołali odzyskać część utraconego terytorium. Po roku 253 wojska Szapura podbijają Antiochię oraz część Kapadocji. W 256 podbija Armenię.

Po bitwie Waleriana i część jego towarzyszy przewieziono do Gundishapur, gdzie dobrze się z nimi obchodzono. Tutaj w niewoli oficerowie rzymscy przyswajali Persom technikę oraz innowacje wojskowe. Według Laktancjusza Szapur upokorzył cesarza traktując go jako podpórkę podczas dosiadania konia. Po śmierci Waleriana głowa cesarza miała być pomalowana cynoberem, wypełniona nawozem i zakonserwowana a następnie wystawiona w świątyni w Gundishapur jako dowód zwycięstwa nad Rzymem.

Określenie Rzymianie/Starożytni Rzymianie stosuje się do wszystkich obywateli Starożytnego Rzymu jako miasta i całego obszaru państwa. Formalnie każdy mieszkaniec Państwa Rzymskiego był Rzymianinem. Miasto Rzym powstało na terenach zajmowanych przez italskie plemię Latynów. Należy zwrócić uwagę na intensywną ekspansję Rzymu, które z państwa-miasta stosunkowo szybko stało się państwem obejmującym całą Italię, toteż należy założyć, iż ,,rodowici Rzymianie" byli pochodzenia italskiego i etruskiego.

Şanlıurfa – największe miasto południowo-wschodniej Turcji, 1,3 mln mieszkańców (1997), ośrodek przemysłu i handlu, ośrodek administracyjny prowincji Şanlıurfa.

Literatura

Laktancjusz, De Mortibus Persecutorum.

Zosimus, New History.

Abdolhossein Zarinkoob, Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, Sukhan, 1999. ISBN 964-6961-11-8

Kevan Barwise, Sassanid Persian - DBA 73a&b (220AD-637AD).

Zarinkoob, Abdolhossein, Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi pp. 195.

Boardman, John, et al., The Cambridge ancient history, Cambridge University Press, ISBN 0521301998, p. 469.

Zarinkoob, Abdolhossein, Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, Sukhan, 1999, ISBN 964-6961-11-8, p. 195.

Linki zewnętrzne

http://www.avalanchepress.com/SassanidPersia.php

http://www.fanaticus.org/DBA/armies/dba73ab.html