Bitwa pod Falaise - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Falaise (Kocioł Falaise) – bitwa stoczona w dniach 7-21 sierpnia 1944 w ramach Operacji Overlord. Doprowadziła do przełamania obrony niemieckiej w Normandii i wyjścia aliantów na linię Sekwany, a później Renu. Znaczącą w niej rolę odegrała polska 1 Dywizja Pancerna pod dowództwem generała Stanisława Maczka, wchodząca w skład II Korpusu Kanadyjskiego.

II Korpus Kanadyjski – wyższy związek taktyczny wchodzący w skład 1 Armii Kanadyjskiej podczas działań wojennych w Europie Zachodniej w okresie II wojny światowej.

Operacja Tractable – kryptonim ofensywy wojsk kanadyjskich i polskich przeprowadzonej w czasie alianckiej inwazji na Normandię. Celem operacji było zajęcie strategicznego francuskiego miasteczka Falaise, następnie mniejszych, okolicznych miejscowości Trun i Chambois. Zadanie to wzięły na siebie polska 1 Dywizja Pancerna oraz 1 Armia Kanadyjska, którym na przeciw stanęły siły Grupy Armii B niemieckiego Wehrmachtu. Operacja była częścią szerszych działań zbrojnych wojsk alianckich mających na celu okrążenie armii niemieckiej na froncie zachodnim II wojny światowej. Pomimo początkowych trudności i niewielkich sukcesów na północ od Falaise, nowatorska taktyka zastosowania przez polską 1 Dywizję Pancerną – pod dowództwem generała brygady Stanisława Maczka w czasie jego ataku na miejscowość Chambois – umożliwiła 14 sierpnia 1944 r. częściowe "domknięcie" tzw. kotła Falaise, w którym uwięzionych zostało ok. 150 000 żołnierzy niemieckich.

Działania 1 Dywizji Pancernej

1 faza bitwy

Osobny artykuł: Operacja Totalize.

7 sierpnia polska dywizja została rozlokowana po wschodniej stronie drogi Caen-Falaise z zadaniem wzięcia udziału w ofensywie II Korpusu Kanadyjskiego, której celem było zdobycie wzgórz w okolicy miasta Falaise. Natarcie rozpoczęło się 8 sierpnia. Szybko utknęło jednak w miejscu, gdyż dobrze przygotowana niemiecka obrona spowodowała ciężkie straty wśród nacierających czołgów, szczególnie 2 Pułku Pancernego. Ataki zostały ponowione 9 i 10 sierpnia i mimo początkowych postępów, również i one nie zdołały przełamać linii obronnych Niemców. 11 sierpnia dowódca II Korpusu Kanadyjskiego ogłosił zakończenie operacji.

326 Dywizja Piechoty - niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana w rejonie Narbonne na mocy rozkazu z 9 listopada 1942 roku, poza falą mobilizacyjną przez VI., XII. i V. Okręg Wojskowy.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

W międzyczasie działania wojsk alianckich w pozostałych sektorach, w szczególności amerykańskiej 3 Armii, doprowadziły do częściowego okrążenia wojsk niemieckich. Korytarz, przez który mogły się one wycofać w głąb Francji zawęził się do mniej niż 30 kilometrów. Zadanie zaryglowania tej luki powierzono m.in. 1 Dywizji Pancernej.

1 Dywizja Pancerna (1st Polish Armoured Division) – wielka jednostka pancerna Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w czasie II wojny światowej (1942-1947).

W obronie terytorium, zwykle najbliższego, uczestniczyła cała ludność je zamieszkująca. Było to swoiste pospolite ruszenie. Odzwierciedla się to w samym języku, gdzie słowo wojsko, znaczyło to samo, co "ludzie" i w staropolszczyźnie symbolizowało wielką chmarę ludzi. Stawali oni do boju zwykle "kupą", nie stosując jakiejś szczególnej taktyki. Grupy pospolitego ruszenia dowodzone były zapewne przez najbardziej doświadczonego wojownika społeczności. Z systemem obronnym plemion słowiańskich zamieszkujących historyczne tereny Polski wiążą się także dwa pojęcia:

2 faza bitwy

Nowe natarcie rozpoczęło się 14 sierpnia pod kryptonimem "Tractable". Polska dywizja sforsowała rzekę Dives, po czym została podzielona na grupy bojowe. 19 sierpnia jedna z nich, we współdziałaniu z nacierającymi z południa Amerykanami, zajęła miasteczko Chambois, leżące na drodze wycofującego się Wehrmachtu. W tym samym czasie druga zdobyła ważne strategicznie wzgórza Mont Ormel (Maczugę). Doprowadziło to do zamknięcia okrążenia wokół niemieckich 7 Armii i 5 Armii Pancernej w tzw. kotle Falaise. 20 sierpnia polskie jednostki na Maczudze zostały jednak same okrążone i musiały odpierać silny kontratak 2 DPanc SS, dzięki czemu część sił niemieckich zdołała wymknąć się z kotła. Pomimo intensywnego ostrzału artyleryjskiego i ponawianych desperackich szturmów nieprzyjaciela, 1 Dywizji Pancernej udało się utrzymać pozycje aż do zluzowania 21 sierpnia przez oddziały kanadyjskiej 4 DPanc, dotychczas zatrzymane przez 9 DPanc SS w okolicach wzgórza 240.
Stanisław Władysław Maczek (ur. 31 marca 1892 w Szczercu, zm. 11 grudnia 1994 w Edynburgu) – generał broni Wojska Polskiego, honorowy obywatel Holandii.

Sekwana (fr. Seine) – rzeka w północnej Francji. Długość Sekwany wynosi 776 km, a powierzchnia dorzecza około 78 tys. km²; swe źródła bierze na Wyżynie Langres, a uchodzi w formie estuarium do Zatoki Sekwańskiej koło Hawru (kanał La Manche).

Bezpośrednio po bitwie 1 Dywizja Pancerna przeszła na kilka dni do odwodu II Korpusu Kanadyjskiego. Po uzupełnieniu strat powróciła na pierwszą linię frontu i wzięła udział w pościgu za wycofującymi się wojskami niemieckimi.
Straty

W kotle pod Falaise rozbiciu uległy niemieckie 326, 353, 363, 271, 276, 277 i 89 Dywizje Piechoty. Z okrążenia udało się wydostać natomiast dywizjom pancernym, ale utraciły one większość czołgów i innego ciężkiego sprzętu. W sumie straty Niemców szacuje się na 40 000 wziętych do niewoli, 10 do 30 tysięcy zabitych i ciężko rannych.
Operacja Overlord – kryptonim strategicznej operacji sił morskich i powietrznych aliantów początkowej fazy kampanii zachodnioeuropejskiej, trwającej od 6 czerwca do końca sierpnia 1944.

Operacja Totalize – kryptonim operacji zaczepnej wykonanej w sierpniu 1944 roku na południe od Caen przez II Korpus Kanadyjski, której celem było rozbicie I Korpusu Pancernego SS, opanowanie kluczowych wzgórz w rejonie miasta Falaise, a w dalszej perspektywie połączenie się z nacierającymi z południa wojskami amerykańskimi i tym samym zamknięcie w kotle wojsk niemieckich w Normandii. Główną rolę odegrały podczas niej dywizje pancerne − 4 Kanadyjska Dywizja Pancerna i polska 1 Dywizja Pancerna po stronie alianckiej oraz 12 Dywizja Pancerna SS Hitlerjugend po niemieckiej. Natarcie nie osiągnęło zakładanych celów − kanadyjskie i polskie czołgi, poniósłszy ciężkie starty, zostały zatrzymane w odległości około 11 km od Falaise. Operacja ta w polskiej historiografii jest uznawana za początek tzw. bitwy pod Falaise.

Polska 1 Dywizja Pancerna wzięła 5113 jeńców, zniszczyła 55 czołgów, 44 działa polowe, 38 samochodów pancernych i 207 pojazdów mechanicznych, tracąc przy tym 325 zabitych, 1002 rannych i 114 zaginionych. Zniszczeniu uległo też około 80 czołgów.
Zobacz też

historia Wojska Polskiego

Bibliografia

Jacek Kutzner, Julisz S. Tym: 1. Polska Dywizja Pancerna w Normandii. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2010. ISBN 978-83-7399-404-1.

Evan McGilvray: Marsz Czarnych Diabłów: Odyseja dywizji pancernej generała Maczka. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2006. ISBN 83-7301-893-X.

Linki zewnętrzne

Bitwa pod Falaise na stronie memorial-montormel.org (ang. • fr.)

Zamknięcie kotła Falaise pod Chambois 19 sierpnia 1944 r. – poprawka do literatury

Caen – miasto i gmina w północnej Francji, stolica historycznej Normandii i ośrodek administracyjny regionu Dolna Normandia oraz departamentu Calvados.

89 Dywizja Piechoty - niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana na mocy rozkazu z 2 stycznia 1944 roku, w 25. fali mobilizacyjnej na poligonie Bergen w X. Okręgu Wojskowym.