Bitwa pod Fornovo - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Fornovo miała miejsce 6 lipca 1495 r w trakcie wojny neapolitańskiej w latach 1494-1495.

W roku 1494 władca francuski Karol VIII wkroczył do Piemontu czym zapoczatkował trwający do 1559 roku cykl tzw. wojen włoskich. Kolejnym etapem Karola był Neapol, który otworzył swe bramy przed Francuzami dnia 22 lutego 1495 r. Postępy Francuzów wywołały zaniepokojenie we Włoszech. 31 marca w Wenecji zawarto Świętą Ligę, w skład której obok Wenecji i Aleksandra VI, weszli Ludwik Moro, cesarz Maksymilian oraz Ferdynand i Izabela. Nad Francuzami zawisła groźba odcięcia powrotu, wobec czego Karol zdecydował się na opuszczenie Neapolu. Wojska Ligi pod wodzą Franciszka II Gonzagi, księcia Mantui, starały się powstrzymać przeciwnika pod Parmą. 6 lipca doszło do bitwy w dolinie rzeki Taro pod Fornovo. Gwałtowna bitwa zakończyła się wynikiem nierozstrzygniętym. Ostatecznie Włosi nie zdołali przeszkodzić armii Karola VIII w odwrocie.

Wojny włoskie - seria konfliktów zbrojnych toczonych w latach 1494-1559, z udziałem Francji, Hiszpanii, niemieckiego rodu Habsburgów, Państwa Kościelnego, Wenecji i licznych drobnych państewek włoskich; czasem w te wojny angażowały się również inne państwa - Anglia, Szkocja, Szwajcaria czy nawet Imperium osmańskie. Bezpośrednią przyczyną ich wybuchu były francuskie roszczenia do sukcesji w Królestwie Neapolu i Księstwie Mediolanu. Andrzej Wyczański stwierdził, że można wyróżnić dwie fazy wojen włoskich: w pierwszej, trwającej od roku 1494 do 1516, celem wojen było podporządkowanie sobie przez zachodnioeuropejskie mocarstwa całości lub części Półwyspu Apenińskiego. W drugiej fazie, trwającej od roku 1521 do 1559, Włochy były już tylko jednym z teatrów działań wojennych, a przyczyną wojen była przede wszystkim rywalizacja o hegemonię w zachodniej Europie, tocząca się między Habsburgami, którzy za panowania Karola V skupili w swych rękach trony Hiszpanii, Neapolu, Sycylii, Niderlandów i Austrii oraz koronę cesarską Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, a Francją, okrążoną teraz przez posiadłości habsburskie. Największym ze starć jest bitwa pod Pawią w 1525, w Lombardii, w której to wojska Karola V pokonały armię francuską, biorąc do niewoli króla Francji Franciszka I. Ten jednak łamiąc późniejszy (kapitulancki) traktat pokojowy, wymknął się Hiszpanom z rąk. Wojny Włoskie zakończono ze względu na bankructwo Hiszpanii oraz początek wstrząsów religijnych we Francji (hugenoci), pokojem w Cateau-Cambrésis w Niderlandach. Znaczącym elementem tych wojen są często się zmieniające koalicje, które zawierali często niedawni wrogowie przeciw niedawnym sojusznikom.

Wprowadenie

Przed rokiem 1494 rezydujący w księstwie Mediolanu Ludovico Sforza podjął próbę przejęcia władzy od niepełnoletniego Giana Galeazzo Sforzy. Przeciwstawił się temu król Neapolu Ferdynand I, teść Giana Galeazzo, żywo zainteresowany tronem mediolańskim.

Po śmierci Ferdynanda w roku 1494, pretensje do tronu mediolańskiego wniósł król francuski Karol VIII (Francuzi rządzili w Mediolanie w wieku XIII). Francja oraz Mediolan zawiązały wówczas sojusz skierowany przeziwko Neapolowi. Chcąc uniknąć zakłócenia równowagi w Europie Karol VIII obiecał swoim sąsiadom odszkodowania w postaci zarówno pieniędzy jak i nowych ziem. Ludovico z wielkimi honorami przyjął w Mediolanie króla francuskiego oraz jego armię. We Florencji Piero de Medici otworzył Francuzom bramy miasta. Francuzi zostali jednak z niego wygnani przez powstałą ludność pod wodzą Piera Capponiego.

Armia Karola plądrując okoliczne tereny wyruszyła wówczas dalej w kierunku Neapolu, opuszczonego wcześniej przez dwór aragoński. Wrogie działania Francuzów wywołały gniew w miastach włoskich. Dnia 31 marca 1495 r. Republika Wenecka, Hiszpania, Mediolan, papież Aleksander VI oraz cesarz Maksymilian I zawiązały Ligę Świętą w Wenecji skierowaną przeciwko ekspansywnym planom Francji. Zagrożone wojska Karola w pośpiechu rozpoczęły wycofywanie z Italii.

Bitwa

Głównodowodzącym wojsk Ligi Weneckiej został margrabia Mantui Gianfrancesco II Gonzaga. Na początku maja siły te rozpoczęły ataki na francuskie linie zaopatrzeniowe. Dnia 20 maja Karol VIII na czele swojej osłabionej chorobami oraz obładowanej łupami armii wycofał się z Neapolu. 4 lipca liczące 5000 ludzi oddziały francuskie podeszły w okolice miejscowości Fornowo nad rzeką Taro, gdzie natknęły się na oddziały Ligi Świętej.

Po nieudanych początkowych rokowaniach, Francuzi wysłali na rekonesans silny oddział, który jednak został rozbity przez znajdującą się w pobliżu grupę żołnierzy albańskich. Dnia 6 lipca pozbawieni zaopatrzenia Francuzi uderzyli w 3 grupach. Pierwsza grupa (pod wodzą Giana Giacomo Trivulzio) składała się z 300 kawalerzystów, 200 ludzi lekkiej piechoty i około 2000 uzbrojonych w piki Niemców, druga grupa (Karol VIII) składała się z 600 jazdy oraz sił głównych niemieckiej piechoty, trzecią natomiast tworzyło 400 jazdy oraz 1000 żołnierzy piechoty.

Francesco Gonzaga ustawił swoje siły w 6 liniach. Zamierzał najpierw zaatakować pierwszą oraz drugą grupę wojsk francuskich a następnie zaskoczyć od tyłu siły główne Niemców.

Pierwsze ataki kawaleryjskie na przednie linie francuskie z powodu niekorzystnego ukształtowania terenu nie przyniosły sukcesów. Po stronie francuskiej jednak silny deszcz zamoczył proch strzelniczy, uniemożliwiając artylerii skuteczny ostrzał. W konsekwencji przy wsparciu rezerwy weneckiej, wojska Ligi osiągnęły przewagę, zdobywając tabor francuski. Żołnierze Ligi rzucili się następnie do plądrowania taboru, zaprzepaszczając całkowite szanse na rozbicie przeciwnika. Francuzi wycofali się nie niepokojeni.

Trwająca godzinę walka kosztowała Francuzów 1000 ludzi, Wenecjanie i ich sprzymierzeńcy utracili 2000 żołnierzy. Prócz tego Francuzi utracili wszystkie zdobyte we Włoszech łupy.

Po bitwie

Jako że słabo zdyscyplinowane oddziały wojsk Ligi nie śigały po bitwie przeciwnika, Karol VIII na czele resztek armii wycofał sie poza Alpy. Jego plany kampanii włoskiej zupełnie się nie powiodły. Gdy półtora roku później władca zmarł, jego politykę kontynuował Ludwik XII, który wkroczył do Italii, gdzie odniósł większe sukcesy. Dla Włochów kampania zakończona bitwą pod Fornovo miała dalsze konsekwencje. Uświadomiła całej Europie słabość polityki Italii okresu renesansu, która stała się łatwym łupem dla innych krajów europejskich. Wojny we Włoszech spowodowały zahamowanie w niemal wszystkich włoskich miastach rozwoju gospodarczego oraz odebrały im niezależność. Włochy stały się polem bitwy dla największych potęg europejskich.

Literatura

Dupuy, Trevor N. (1993), Harper Encyclopedia of Military History, HarperCollins, ISBN 0-06-270056-1

Nicolle, David (1996), Fornovo 1495: France's Bloody Fighting Retreat, Osprey Publishing, ISBN 1-85532-522-5