Bitwa pod Górznem miała miejsce 12 lutego 1629 w rejonie Górzna, w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1626-1629, pomiędzy wojskami polskimi dowodzonymi przez Stanisława Rewerę Potockiego a zmierzającymi na odsiecz oblężonej Brodnicy wojskami szwedzkimi dowodzonymi przez feldmarszałka Hermana Wrangla. Bitwa ta skończyła się klęską Polaków rozbitych w otwartym polu, a po odblokowaniu szwedzkiego garnizonu w Brodnicy szwedzki feldmarszałek ze swym wojskiem uderzył wkrótce na Toruń.

Przed bitwą

Na przełomie roku 1628 i 1629 nadal trwały wojenne działania polsko-szwedzkie, choć ograniczone zimą. Zablokowany został szwedzki garnizon w Brodnicy, a hetmana Stanisława Koniecpolskiego, który jesienią wyjechał do Torunia dla wyliczenia żołdu dla chorągwi kwarcianych a później na sejm do Warszawy, zastąpił starosta kamieniecki Stanisław Rewera Potocki.

Większość wojsk polskich stała na zimowych leżach, nieliczne oddziały pozostały w polu dla blokady Brodnicy wobec planów wzięcia jej głodem. W związku z tym siły polskie w Prusach oceniane były na 6000 wojska, z załogami miast ok. 9000, co było znacznie poniżej normy. Kończące się zapasy żywności w Brodnicy groziły poddaniem miasta, czemu zaradzić postanowił szwedzki kanclerz Axel Oxenstierna głównodowodzący w Prusach pod nieobecność króla Gustawa Adolfa.

4 lutego 1629 zgodnie z rozkazem Oxenstierny odbyła się koncentracja wojsk szwedzkich w Miłomłynie, jednak w związku z rozmokłymi drogami opóźniającymi marsz wojsk z wozami z prowiantem i artylerią z rejonu Malborka i Elbląga, zakończyła się ona dopiero dnia 6 lutego. Ostatecznie zebrano 3500 rajtarii, 2500 piechoty, 200 dragonów i 8 dział pod dowództwem feldmarszałka Hermana Wrangla. Szwedzi planowali szybki marsz przez Lubawę i Lidzbark Welski, rozbicie polskich wojsk pod Brodnicą i dostarczenie zaopatrzenia dla załogi. Aby zwiększyć tempo marszu planowano zabrać tylko 300 wozów z żywnością.

Dla odwrócenia uwagi Polaków zostały rozesłane oddziały na rajdy na okoliczne polskie pułki. 2000 rajtarii pułkownika Erika Soopa uderzyło z rejonu Tczewa w kierunku Starogardu Gdańskiego i Skarszew na 10 chorągwi polskiej jazdy. Dla zabezpieczenia marszu Wrangel wysłał 5 lutego 2 skwadrony rajtarii pod dowództwem pułkowników Streiffa i Hansa Wrangla na 3 chorągwie kozackie stojące w Prabutach, które przed południem opuściły miasto zostawiając tabory i ok. 30 zabitych.

7 lutego Szwedzi dotarli do Ostródy kontynuując marsz 9 lutego wzdłuż Drwęcy w kierunku na Lubawę. Już pod Ostródą został odkryty przemarsz Szwedów i cały czas odbywał się on pod obserwacją Polaków, a chorągwie polskie na trasie marszu wycofywały się na południe. Na wieść o wrogu Potocki wysłał z podjazdem liczącym kilka chorągwi Piotra Czarnieckiego, każąc potem dołączyć do niego oberszterowi Butlerowi z 800 dragonii i kilkuset piechoty niemieckiej. Pod Lubawą oba oddziały połączyły się i już wkrótce odkryto główną kolumnę marszową wroga. Czarniecki o wielkości sił wroga powiadomił od razu Potockiego, a sam starł się dla złapania jeńców ze szwedzką strażą przednią dowodzoną przez Jeronima Plessa w rejonie Kazanic.

W tym czasie nadciągnęły główne siły szwedzkie i zajęły stanowiska pod Rożentalem, jednak z uwagi na zapadającą noc nie doszło do starcia. 10 lutego Szwedzi ruszyli w kierunku Lidzbarka Welskiego, a pochód był nękany przez polskie chorągwie kozackie, które bez sukcesu atakowały nawet tabor tracąc kilku jeńców i zabitych. Wieczorem i w nocy oddziały szwedzkie dotarły do Lidzbarka, a stojące tam 2 polskie chorągwie kozackie w porę umknęły.

Zdobyci przez Szwedów jeńcy zeznali o zmianie planów Potockiego - ten początkowo sądząc, że wróg ruszy na Brodnicę najkrótszą drogą przez Nowe Miasto Lubawskie, postanowił ruszyć naprzeciwko i bronić przepraw na Brynicy w oparciu o wzniesione umocnienia, w rejonie Górzna ok. 20 km od Brodnicy. Wrangel podjął decyzję o marszu na polskie pozycje już 11 lutego, nie dając Polakom czasu na koncentrację rozproszonych oddziałów, ani na wzniesienie umocnień.

Na trasie marszu z Lidzbarka Welskiego do Brodnicy przez Gutowo znalazły się 2 przeprawy przez Brynicę wypływającą z Jeziora Bryńskiego i jej dopływ wypływający z Jeziora Górzeńskiego, oddzielone od siebie przez las i zabudowania wsi Ruda. Dodatkowo przeprawę utrudniały bagniste brzegi rzeki, miejscami dość duża głębokość jej koryta i bystry nurt, przez co miejscami rzeka nie zamarzała. Szybki pochód szwedzki pozwolił Potockiemu jedynie na wzniesienie zasieków na drodze przez las, rozstawienie 3 chorągwi rajtarskich przy moście przez Brynicę i 600 piechoty na grobli przez południowy dopływ rzeki. Ostatecznie Potockiemu udało się zebrać jedynie 15 chorągwi husarii, 20 chorągwi kozackich, 6 chorągwi rajtarii, 6 chorągwi dragonii, 600 piechoty cudzoziemskiego autoramentu i 4 działa, razem 4000-5000 ludzi. Oprócz Potockiego dowodzili też Marcin Kazanowski, Fryderyk Denhoff, Mikołaj Abrahamowicz, Adam Kalinowski i artylerią kwarcianą Mikołaj Judycki.

Szwedzi usunęli bez trudu zasieki w lesie przed Gutowem i ruszyli na 3 polskie chorągwie rajtarskie, rozbijając je i biorąc jeńców, jednak Polakom udało się zniszczyć most na rzece. Z 11 na 12 lutego Szwedzi rozbili obóz pod Gutowem, a Wrangel wysłał podpułkownika Ekholta do zbadania możliwości przeprawy. Rzeka była nie zamarznięta lub pokryta cienkim lodem, więc w nocy Finowie pułkownika Axela Lilliesa zbudowali nowy most. Wrangel ustalił szyk walki na następny dzień - Szwedzi mieli nacierać w 2 liniach podzielonych na centrum, prawe i lewe skrzydło, a 7 skwadronów piechoty zostało przemieszanych z rajtarią.