Bitwa pod Gorlicami miała miejsce w czasie I wojny światowej. Walki pozycyjne pod Gorlicami trwały prawie pół roku, ale decydujące starcie rozpoczął niespodziewany atak wojsk niemieckich i austro-węgierskich 2 maja 1915. W dniach 2-5 maja 1915 pod Gorlicami został przerwany front rosyjski.

W najnowszych opracowaniach popularyzatorskich bitwa ta jest określana także jako Małe Verdun. Należy jednak pamiętać, że bitwa pod Verdun odbyła się później od bitwy pod Gorlicami i zakończyła się właściwie klęską Państw Centralnych, zaś bitwa pod Gorlicami zwycięstwem armii niemieckiej i austro-węgierskiej. Można uznać, że operacja gorlicka stanowiła wręcz zaprzeczenie koncepcji, która doprowadziła do niemiecko-francuskich zmagań pod Verdun, ponieważ - odmiennie od walk na froncie zachodnim w 1916 roku - zmierzała nie do wyczerpania zasobów ludzkich i materiałowych przeciwnika, a do rozstrzygnięcia kampanii w drodze głębokiego przełamania frontu. Bitwa gorlicka stanowi również jeden z nielicznych podczas tej wojny przykładów ofensywy, która doprowadziła do przełamania ustabilizowanej linii frontu i jednocześnie do wytworzenia zupełnie nowej sytuacji strategicznej, przenosząc w krótkim czasie działania wojenne na odległość kilkuset kilometrów. Podobny sukces udało się powtórzyć po ponad dwóch latach również siłom niemiecko-austriackim podczas bitwy pod Caporetto. Zadatki na równie skuteczne w skali strategicznej przełamanie miała również Ofensywa Brusiłowa, jednakże w jej wypadku, dzięki ściągnięciu przez Państwa Centralne sił z innych frontów, sytuacja została opanowana i nie sposób traktować jej jako punktu zwrotnego w wojnie.

Sytuacja operacyjno strategiczna

Wiosna 1915 roku miała decydujące znaczenie o przebiegu I wojny światowej. Dowództwo niemieckie postanowiło w 1915 uderzyć w armię rosyjską z taką siłą żeby zmusić ją do wyjścia z wojny. Początkiem tego planu operacji zaczepnych miały być uderzenia w Galicji, a w pierwszej kolejności przerwania rosyjskiego frontu pod Gorlicami. 11 Armii niemieckiej gen. Mackensena (10 dywizji piechoty i 1 dywizja kawalerii) i 4 Armii austro węgierskiej księcia Józefa Ferdynanda (6 dywizji piechoty i 1 dywizja kawalerii), pod dowództwem ogólnym gen. Mackenzena, było postawione zadanie przerwania rosyjskiego Frontu Południowo-Zachodniego pod dowództwem gen. N. I. Iwanowa na odcinku Gorlice - Gromnik, okrążenie i zniszczenie 3 Armii rosyjskiej gen. D. P. Radko-Dmitriewa (ponad 18 dywizji piechoty i 6 dywizji kawalerii), a potem rozwijanie natarcia w kierunku na Przemyśl i dalej na Lwów. Na 35 km. odcinku głównego uderzenia (przełamania) niemiecko-austriackie wojska miały 10 dywizji piechoty i 1 dywizję kawalerii (ok. 126 tys. żołnierzy), 457 lekkich i 157 dział ciężkich oraz 96 moździerzy. Rosjanie na tym odcinku posiadali ponad 5 dywizji piechoty (60 tys, żołnierzy), 141 lekkich i 4 ciężkie działa. Rosjanie mieli niepełne stany osobowe w dywizjach i brak pocisków do dział.

Wojna w Beskidzie Niskim i Bieszczadach

Monarchia austro-węgierska była w krytycznym położeniu, została zepchnięta przez ofensywę rosyjską na linię Karpat. Galicja była stracona, z wyjątkiem jej zachodniego skrawka z Krakowem. Nacierające wojska rosyjskie próbowały oskrzydlić z obu stron krakowską twierdzę, jednakże zostały pobite przez armię austro-węgierską w bitwach pod Krakowem (16-25 listopada 1914 roku) i Limanową (2-11 grudnia 1914 roku). Dowództwo rosyjskie porzuciło zamiar ofensywy przez Kraków, głównym celem stało się sforsowanie bariery Karpat. Gdyby wojska carskie przedostały się przez wąwozy górskie na Równinę Węgierską, gdzie mogłyby zrobić pełny użytek ze swej przewagi liczebnej, los państwa Habsburgów byłby przesądzony. Początkiem lutego 1915 r. armia rosyjska przełamała front we wschodniej części Beskidu Niskiego i była o krok od osiągnięcia celu. 3 Armia austriacka straciła blisko 80 tysięcy ludzi. W marcu Austriacy podjęli nieskuteczną próbę odblokowania twierdzy Przemyśl. Natarcie ugrzęzło pod Baligrodem wśród burzy śnieżnej. W walkach tych obie strony wytężały resztki sił i ponosiły ciężkie straty. Ostatnia ofensywa rosyjska w tej kampanii ruszyła 1 kwietnia, lecz i ona nie przyniosła rozstrzygnięcia. Wzmocnieni dywizjami zwolnionymi po upadku Przemyśla, kosztem kilkudziesięciu tysięcy żołnierzy, Rosjanie zdołali wedrzeć się na głębokość ponad 30 km na terytorium Królestwa Węgier. W kampanii karpackiej przeszło 1200 tys. żołnierzy carskich zostało zabitych lub rannych oraz 800 tys. żołnierzy wojsk austro-niemieckich.