Bitwa pod Gravelotte-Saint Privat stoczona 18 sierpnia 1870 roku w trakcie wojny francusko-pruskiej w odległości 10 kilometrów od Metzu. Bitwa zakończyła się zwycięstwem niemieckim, bowiem marszałek François Achille Bazaine wybrał taktykę defensywną i pozwolił odebrać sobie St.Privat, mimo przewagi po pierwszym dniu bitwy, co niemiecki marszałek polny Helmut von Moltke opłacił stratą ponad 20 000 ludzi, w tym w doborowych oddziałach Gwardii Pruskiej, m.in. w brygadzie gdańskich Huzarów Śmierci. Mimo wielkich strat po stronie pruskiej była to bitwa decydująca o zwycięstwie w całej wojnie i supremacji Niemiec na kontynencie europejskim w następującym półwieczu.

Początek starcia

Marszałek Helmut von Moltke

Po przegranych bitwach pod Spicheren i Mars-la-Tour francuska Armia Renu cofała się na zachód, bowiem jej dowódca stracił wiarę w zwycięstwo. Postępujące za nią armie pruskie Moltkego dopadły Francuzów pod Gravelotte rozpoczynając bitwę, która mogła skończyć się niemiecką przegraną. Tak się jednak nie stało.

Jak wiele innych operacji wojennych zaplanowanych przez Helmuta von Moltke, także ta opierała się na elastycznym skoncentrowaniu sił i ich współdziałaniu.

Francuzi zgrupowali swoje siły główne na pozycji przypominającej kanciastą podkowę, wybrzuszeniem zwróconą na zachód. Na północy pozycję, w oparciu o miasteczko St. Privat, zajął VI Korpus marszałka François Canroberta. Niżej, w oparciu o wioskę Amanvillers, rozlokował się IV Korpus generała Louisa Ladmiraulta. Dalej w pozycji centralnej stał III Korpus marsz. Edmonda Leboufa, a na południu znajdował się II Korpus gen. Charlesa Frossarda. W odwodzie centrum czekał Korpus Gwardii pod dowództwem gen. Charlesa Bourbaki'ego, północ ubezpieczała 1 DKaw, a południe - 3 DKaw. Marszałek Achille Bazaine umieścił swój punkt dowodzenia mniej więcej 3 kilometry za III Korpusem Leboufa, w Plappeville.

Prusacy ciężar swoich sił przesunęli bardziej na północ. Naprzeciw Canroberta miały znaleźć się 1. i 2. Dywizja Gwardii oraz jednostki XII Korpusu Saskiego (23. i 24. dywizja). W centrum naprzeciw Francuzów znalazły się 25., 18. i 15. dywizja. Na południu, naprzeciw styku II i III Korpusu francuskiego, mając za plecami miasteczko Gravelotte, zgrupowane zostały pozostałe siły pruskie - 3., 4., 14., 16. dywizje oraz 1 DKaw. 13. dywizja została wysunięta daleko na południe w okolice Ars, aby wywierać nacisk na lewe skrzydło Frossarda. Jako odwód Moltke zatrzymał cztery dywizje kawalerii. Razem oddziały pruskie liczyły 210 batalionów piechoty, 133 szwadronów kawalerii i 732 działa (w sumie ponad 188 tysięcy ludzi).

Atakujące oddziały pruskie napotkały niezwykle silny opór, bowiem przeciwnik wykorzystał noc i wczesne godziny poranne, by okopać się i ustawić na pozycjach działa i mitraliezy. Francuzi mieli lepsze, odtylcowe karabiny Chassepota, których donośność wynosiła 1400 metrów, podczas gdy niemieckie karabiny Dreysego miały donośność rzędu zaledwie 550 metrów. W trakcie trwania wymiany ognia niemieckie stalowe działa produkcji koncernu Krupp wykazały się zdecydowaną wyższością nad odlewanymi francuskimi działami ładowanymi odprzodkowo.

Pierwsze natarcie pruskie

Do starcia pierwsza ruszyła pruska II Armia, rozpoczynając potyczki na pierwszej linii. Dowodzący tą armią książę Fryderyk Karol Hohenzollern popełnił błąd, biorąc posterunki francuskie w okolicach Amanvillers za straż tylną uchodzącego przeciwnika. Nie czekając na pozostałe jednostki nakazał intensywne ataki frontalne, które jednak nie przyniosły sukcesu, lecz duże straty. Dopiero o 10:30 Moltke, który pojawił się na pierwszej linii i obejrzał francuskie pozycje, poprawił błąd księcia, nakazując saskiemu XII Korpusowi szerokie obejście St. Privat i prawej flanki Francuzów. W sztabie pruskim rozpoczęły się dyskusje nad sensem zmasowanego czołowego uderzenia i chwilowo zapanowała zgoda, że takie postępowanie to niepotrzebny upust krwi.

Około godziny 12 w południe (opóźnienie spowodowane trudnościami transportowymi, ponieważ eszelony armii pruskiej nie mogły pokonać bagnistych dróg) dowódca IX Korpusu pruskiego generał Albrecht von Manstein rozwinął swoją artylerię i podjął ostrzał artyleryjski pozycji francuskich (III i IV Korpusu - głównie okolic Amanvillers). Wciąż nie otrzymywał ze sztabu wytycznych ani informacji zwiadowczych odnośnie sił przeciwnika, zdecydował się więc wysłać naprzód rezerwę artylerii i pchnął do ataku frontalnego 18. dywizję (wprost na styk francuskiego III i IV Korpusu). Na przedpole wysunięto 54 działa IX Korpusu, które zaczęły ostrzeliwać Amanvillers i francuskie baterie pod Montigny la Grange. Tym razem jednak francuscy artylerzyści byli w lepszej sytuacji i razem z piechurami zaczęli wystrzeliwać pruskich kanonierów.

Natarcie generała von Steinmetza

Słysząc kanonadę od strony IX Korpusu generał von Steinmetz kazał VII Korpusowi generała Dietricha von Zastrowa i VIII Korpusowi Augusta von Goebena dołączyć do słabnącego centrum. Tym samym otwarcie złamał rozkaz Moltkego z poprzedniego dnia, który oddawał VIII Korpus pod dowództwo 2 Armii. 150 dział wzmocnionej w ten sposób 1 Armii wytoczyło się na przedpole umocnionej pozycji Frossarda i zaczęło morderczy ostrzał. Moltke, gdy się o tym dowiedział, wydał von Stainmetzowi bezwzględny rozkaz czekania na znak do generalnego natarcia.

Von Steinmetz czekał do godziny 15:00, gdy VII i VIII korpus oraz 1 DKaw znalazły się na podejściach pod francuską linię obrony, pod wąwozem Mance. Wtedy siedem pruskich pułków, opuszczonych przez swoją artylerię i kawalerię, pomaszerowało wprost na 140 dział, kartaczownice i kilka francuskich dywizji uzbrojonych w Chassepoty. Nastąpiła rzeź, a pułki w rozsypce i z wielkimi stratami rzuciły sie do ucieczki, co widział król zdegustowany zachowaniem żołnierzy. Gdyby Bazaine kontratakował w tym momencie, bez wątpienia rozniósłby 1 Armię.

Tymczasem dywizje gwardii naciskały już silnie na Canroberta i Ladmiraulta, a XII Korpus saski maszerował jak mógł najszybciej z zadaniem oflankowania Francuzów. Sasi i Prusacy zdołali zmasować całą artylerię (ok. 180 dział) i skierowali ostrzał na francuskie korpusy VI i IV. Okopy francuskie pod Amanvillers i St. Privat były systematycznie niszczone. W ciągu popołudnia na dywizje Ladmiraulta i Canroberta spadło 20 000 pocisków. Ostrzał dezorganizował dowodzenie, zasypywał i niszczył okopy, podpalał zabudowania. Mimo świetnie przygotowanych pozycji Francuzi stracili tysiące zabitych od ognia artylerii (70% francuskich ofiar bitwy to ofiary artylerii; u Prusaków odwrotnie - 70% od ognia piechoty).

czytaj dalej: [2], [3]