Bitwa pod Isle of May - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 56°11′09″N 2°33′27″W / 56.18583, -2.5575 Bitwa koło wyspy May (ang. Battle of May Island) – ironiczna nazwa nadana serii tragicznych wypadków z udziałem okrętów brytyjskiej Royal Navy, do których doszło w czasie operacji szkoleniowej EC1 w pobliżu Isle of May, w zatoce Firth of Forth w nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1918 roku.

Firth of Forth (gael. Linne Foirthe) – zatoka Morza Północnego (Ocean Atlantycki) w Szkocji. Charakteryzuje się tym, że wcina się 80 km. w ląd. Wejście o szerokości 40 km., głębokość do 46 m. Połączona kanałem śródlądowym z zatoką Firth of Clyde. Główny port Edynburg.
Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Opis wydarzeń

HMS „K12”.

HMS „Fearless”.

31 stycznia w ramach operacji EC1 z bazy w Rosyth wypłynęła w morze eskadra, w skład której wchodziła 5 Eskadra Pancerników (5 Battle Squadron – trzy pancerniki wraz z eskortującymi je niszczycielami), 2 Eskadra Krążowników Liniowych (2 Battlecruiser Squadron – cztery krążowniki liniowe: HMAS „Australia”, HMS „New Zealand”, HMS „Indomitable” i HMS „Inflexible” wraz z niszczycielami), dwie flotylle okrętów podwodnych typu K (12 Flotylla – HMS „K3”, HMS „K4”, HMS „K6” i HMS „K7”, 13 Flotylla – HMS „K11”, HMS „K12”, HMS „K14”, HMS „K17” i HMS „K22”) prowadzonych przez lekkie krążowniki oraz inne, mniejsze jednostki, razem około 40 okrętów.

U-Boot (niem.: Unterseeboot = okręt podwodny, dosłownie podmorski) – skrótowe oznaczenie niemieckich okrętów podwodnych. Poszczególne okręty nosiły oznaczenie w formie litery U z numerem (w okresie I wojny światowej istniały ponadto serie małych okrętów UB i podwodnych stawiaczy min UC).
Okręty podwodne typu K - seria 18 okrętów podwodnych Royal Navy o napędzie parowym, zbudowanych w latach 1916-23. Okręty te miały w założeniu współpracować z głównymi siłami floty, do czego potrzebowały dużej prędkości nawodnej, którą mógł ówcześnie zapewnić tylko napęd parowy. Pomimo że nie spełniły wszystkich nadziei, jakie z nimi wiązano, okazały się ważnym epizodem w historii okrętów podwodnych.

Okręty podwodne typu „K” były bardzo dużymi jednostkami o nietypowym dla okrętów podwodnych parowym napędzie, bardzo dużej prędkości maksymalnej (24 węzły), zaprojektowane specjalnie do współdziałania z głównymi siłami floty (Battle Fleet). Ze względu na użycie zaawansowanych technologii i szybkość budowy były niedopracowane i usterkowe, a przez to uważane za bardzo pechowe; w czasie ich służby wydarzyło się na nich wiele tragicznych wypadków.

Krążownik liniowy - klasa dużych okrętów artyleryjskich, która wykształciła się w okresie poprzedzającym I wojnę światową jako połączenie cech krążowników (duża prędkość) i pancerników (wielkość i uzbrojenie). Krążowniki liniowe zaliczane były obok pancerników do okrętów liniowych. W dawnym polskim piśmiennictwie nazywano je też "krążownikami bojowymi".
Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – klasa uniwersalnych, szybkich okrętów torpedowo-artyleryjskich średniej wielkości, obecnie rakietowo-artyleryjskich (niszczyciele rakietowe).

Eskadra uszykowana była następująco: 12 Flotylla okrętów podwodnych, dywizjon krążowników liniowych, 13 Flotylla Okrętów podwodnych i na końcu pancerniki. Zbliżając się do Isle of May okręty zwiększyły prędkość, aby uniknąć ataku U-Bootów, które mogły znajdować się niedaleko. W ciemnościach dwa małe okręty patrolowe zbłądziły, wchodząc prawie pod dzioby okrętów podwodnych „K14” i „K22” należących do 13 Flotylli. Oba okręty gwałtownie skręciły, aby uniknąć kolizji. W trakcie manewru zablokował się ster „K14”, który wszedł pod dziób „K22” i został przez niego staranowany. Obydwa ciężko uszkodzone okręty osiadły martwo na wodzie dokładnie na trasie podążających za nimi krążowników liniowych. Trzy z nich szczęśliwie minęły unieruchomione okręty (nie zauważając ich w ogóle), ale czwarty, HMS „Inflexible”, uderzył w „K22”, także w ogóle nie zauważając tego zdarzenia.

HMS New Zealand − brytyjski krążownik liniowy z okresu I wojny światowej. Jego budowa, sfinansowana przez rząd dominium Nowej Zelandii, rozpoczęła się w 1910 roku, a wcielenie do służby w Royal Navy nastąpiło w 1912 roku. Przed wybuchem wojny okręt odbył rejs dookoła świata, odwiedzając również kraj, od którego otrzymał nazwę.
HMAS Australia − australijski krążownik liniowy z okresu I wojny światowej, pełniący funkcję pierwszego okrętu flagowego Royal Australian Navy. Został zbudowany w latach 1910−1913 jako jedna z trzech jednostek typu Indefatigable, na zamówienie rządu dominium, i był największym australijskim okrętem artyleryjskim w historii.

Pozostałe okręty 13 Flotylli kontynuowały marsz, do momentu, w którym jej dowódca otrzymał sygnał z „K22” informujący go o kolizji, i zawrócił pozostałe jednostki, by udzielić pomocy uszkodzonym okrętom. 13 Flotylli udało się uniknąć dalszej tragedii, kiedy okręty, zawracając weszły w drogę krążownikom liniowym wraz z towarzyszącymi im niszczycielami.

HMS Indomitable − brytyjski krążownik liniowy z okresu I wojny światowej, należący do typu Invincible. Do służby wszedł w 1908 roku. Aktywnie uczestniczył w działaniach wojennych na Morzu Śródziemnym i Północnym, biorąc udział w pościgu za niemieckimi krążownikami i bombardowaniu pozycji tureckich w Dardanelach w 1914 roku, bitwie na Dogger Bank w 1915 roku i bitwie jutlandzkiej w 1916 roku. Po zakończeniu wojny został przesunięty do rezerwy, a w 1921 roku sprzedany do stoczni złomowej.

Uprzedzona o zderzeniu 12 Flotylla zmieniła kurs, by ominąć unieruchomione okręty. Wykonując ten manewr, wpadła z dużą prędkością na okręty 13 Flotylli, które zawróciły, by pomóc uszkodzonym jednostkom. Prowadzący 12 Flotyllę HMS „Fearless” wpadł na „K17” przecinając jego kadłub tuż przed kioskiem. „K3” i „K4” uniknęły kolizji w ostatniej chwili, podobnie jak K6 chwilowo uniknął kolizji z „K12”, aby moment później wbić się w burtę „K4” przecinając prawie na pół i topiąc go.

Okręty, które uniknęły kolizji, rozpoczęły akcję ratunkową starając się wyciągnąć z wody rozbitków z „K4” i „K17”, ale wielu z nich zginęło pod śrubami okrętów, kiedy przez scenę tragedii przepłynęły z prędkością 21 węzłów niszczyciele i drednoty 5 Dywizjonu. Z „K17” ostatecznie uratowano tylko 9 marynarzy, z których jeden zmarł jeszcze przed otrzymaniem opieki lekarskiej; z K4 nie przeżył nikt.

Łącznie w serii kolizji i wypadków zatonęły dwa okręty podwodne, a cztery następne zostały uszkodzone; uszkodzeniu uległ też niszczyciel. Ponad 100 marynarzy straciło życie. Całe zdarzenia zostało objęte tajemnicą wojskową i wyszło na jaw dopiero po wojnie.

31 marca 2002 na brzegu Firth of Forth, na wysokości Isle of May odsłonięto pomnik w postaci kopca (cairn) upamiętniający tragicznie zmarłych marynarzy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)