Bitwa pod Issos - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Issos – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 333 p.n.e. podczas wyprawy Aleksandra Macedońskiego przeciwko Persji.

Przed bitwą

Po zwycięstwie nad rzeką Granik nastąpiły kolejne ataki Aleksandra na perskie miasta w Azji Mniejszej. Rozproszone po półwyspie oddziały macedońskie ponownie zebrały się w roku 333 p.n.e. w pobliżu Gordion. Przeciwko nim wyruszył król perski Dariusz III.

Aleksander pomaszerował w kierunku południowym, zamierzając zaatakować straż przednią króla perskiego. Jednak Dariusz skierował się na północ, odcinając Macedończykom drogi zaopatrzeniowe.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Drypteis (zm. 323 p.n.e.), księżniczka perska, z dynastii Achemidzkiej. Córka Dariusza III i jego siostry-żony Statejry I, wnuczka Sysygambis. Razem z całą rodziną została wzięta do niewoli w 333 r. p.n.e., po bitwie pod Issos przez Aleksandra Macedońskiego.

W końcu w listopadzie 333 roku p.n.e. doszło do rozstrzygającej bitwy. Persowie kierowali się w kierunku rzeki Pinaros w zatoce Issos. Tam na jednym z brzegów rzeki zamierzali oczekiwać na nadejście przeciwnika. Lewe skrzydło perskie osłaniały wzgórza, prawe natomiast chroniły wody rzeki. Wysoki brzeg rzeki, stromy na całej długości, a w niektórych miejscach wręcz urwisty, Persowie umocnili palisadą. Pozycje wydawały się nie do wzięcia. Na lewym skrzydle ustawieni byli kardakes – Persowie uzbrojeni na sposób greckich hoplitów, a w centrum najemni greccy hoplici.

Przez starożytny Iran należy rozumieć nie terytorium tożsame z dzisiejszym Iranem, ale tzw. Wielki Iran, wyodrębniany ze względu na wspólnotę kulturową i historyczną, a w starożytności przede wszystkim językową. W tej epoce obejmował on oprócz dzisiejszego Iranu także Azję Środkową po Syr-Darię, stepy dzisiejszej południowej Rosji i Ukrainy zamieszkane od VIII/VII wieku p.n.e. przez irańskich koczowników oraz zachodni i środkowy Afganistan łącznie z pakistańską częścią Beludżystanu. Należy jednak tutaj zauważyć że mieszkający na terenie Ukrainy Scytowie i Sarmaci znaleźli się już w V w. p.n.e. pod silnym wpływem kultury greckiej i zaangażowani w sprawy europejskie zaczęli mieć odrębną od reszty Irańczyków historię.

Hetajrowie (gr. εταιροι, hetairoi) - tzw. towarzysze - ciężkozbrojna jazda macedońska rekrutująca się z przedstawicieli arystokracji, stanowiąca królewską gwardię przyboczną, dowodzoną podczas bitwy bezpośrednio przez króla.

Bitwa

Aleksander podobnie jak pod Granikiem i tutaj zaatakował na czele swoich doborowych konnych hetajrów, rozbijając kompletnie lewe skrzydło Persów. Macedończycy przedarli się przez lewy kraniec oddziałów kardakes, a ich jazda wpadła w lukę w perskim szyku. W tym czasie macedońska falanga ustawiona na lewo od Aleksandra wkroczyła przez rzekę do akcji. Oddziały ustawione naprzeciw kardakes pokonały nieprzyjaciela przy wsparciu hypaspistów Aleksandra, którzy zaatakowali Persów z flanki od tyłu. W pewnym momencie w szeregach macedońskich powstała luka, w którą wdarli się greccy najemnicy. W zażartej walce górę wzięli żołnierze macedońscy.

Dariusz III Kodoman, łac. Darius - ostatni król perski z dynastii Achemenidów, rządził jako Król Królów w latach 336-330 p.n.e. W języku perskim jego imię było wymawiane Darajawausz, w języku greckim Dareios Kodomanos, w języku egipskim Inczriusza.

Stateira I - córka Arsamesa (jej dziadkiem był Ostanes - jeden z braci Artakserksesa II) i Sysygambis - córki Artakserksesa II. Była siostrą i żoną Dariusza III, króla Persji z dynastia Achemidzkiej, miała z nim co najmniej dwie córki: Statejrę II i Drypetis.

Równocześnie Aleksander ze skrzydła runął ze swoją jazdą na stojącą w centrum straż przyboczną Dariusza i walczących w jego armii greckich najemników. Wokół perskiego króla rozgorzała zawzięta walka, w której został niegroźnie raniony sam Aleksander. W końcu, obawiając się pojmania przez Macedończyków, Dariusz rzucił się do ucieczki.

Hypaspiści w starożytnej Grecji byli giermkami-niewolnikami noszącymi oporządzenie i broń hoplitów. W czasach Filipa II Macedońskiego stali się piechotą.

Stateira II - córka Statejry I i jej brata-męża Dariusza III, króla Persji. Była siostrą Drypetis i wnuczką Sysygambis. W młodości była zaręczona z Mazaeusem, który zmarł w 328 p.n.e.

Aleksander skierował wtedy hetajrów na pomoc swojemu lewemu skrzydłu. Mając macedońskich jeźdźców na swoich tyłach oraz nie widząc króla, armia perska rzuciła się do ucieczki. Podczas pogoni Macedończycy zajęli perski obóz, gdzie zdobyli bogate łupy i pojmali Sysygambis - matkę, Statejrę I - żonę króla Persów oraz jego córki: Statejrę II i Drypetis.

Sisygambis lub Sisigambis. Córka Artakserksesa II, siostra Artakserksesa III. Matka Dariusza III, który został pokonany przez Aleksandra III Macedońskiego.

Aleksander III Wielki (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas) zwany też Aleksandrem Macedońskim (gr. Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon); ur. 20 albo 26 lipca 356 p.n.e. w Pelli, zm. 10 czerwca 323 p.n.e. w Babilonie – król Macedonii z dynastii Argeadów w latach 336-323 p.n.e.. Jest powszechnie uznawany za wybitnego stratega i jednego z największych zdobywców w historii ludzkości.

Według macedońskich kronikarzy armia perska straciła 110 tysięcy ludzi, a Macedończycy jedynie 302. Historycy jednak zazwyczaj nie wierzą w podane przez nich liczby (zwłaszcza w tę pierwszą).

Ocenia się, że siły macedońskie liczyły około 35 tysięcy żołnierzy, a wojska perskie były prawdopodobnie trochę liczniejsze (choć na pewno nie liczyły 600 tysięcy, jak podawały niektóre antyczne źródła). Często można spotkać informację, że w armii perskiej było 30 tysięcy greckich najemników. Ta liczba również jest przyjmowana sceptycznie przez wielu historyków, aczkolwiek panuje zgoda, że greccy najemnicy stanowili istotną część armii perskiej.

Manewry wojsk przed bitwą:
Na niebiesko zaznaczeni Macedończycy, na czerwono - Persowie

Uszykowanie wojsk przed bitwą

Decydujące, przełamujące uderzenie wojsk Aleksandra