Bitwa pod Komarowem — bitwa pomiędzy bolszewicką 1 Armią Konną, a polską 1 Dywizją Jazdy w trakcie wojny polsko-bolszewickiej. Największa bitwa konnicy w wojnie polsko-bolszewickiej. Bitwa stanowiła moment zwrotny na południowym froncie, porównywalny z wcześniejszą bitwą warszawską. Po bitwie warszawskiej, pod Komarowem polska 1 Dywizja Jazdy pokonała 1 Armię Konną Budionnego idącą z odsieczą wojskom Tuchaczewskiego. W bitwie udział brało 6 pułków polskich i 20 radzieckich (łącznie 70 szwadronów).

Pomiędzy zagonem kawalerii polskiej na Koziatyn, a zwycięstwem komarowskim minęły trzy miesiące. W tym czasie było kilka niepowodzeń polskiej armii: odwrót spod Kijowa pod Płock, Wyszków i Radzymin, odwrót pod Zamość. Była 1 Armia Konna Siemiona Budionnego (cztery dywizje i jedna samodzielna brygada, ok. 30 tys żołnierzy, 31 tys. koni, cztery pociągi pancerne – w sumie trzynaście brygad, w tym około połowy Kozaków), wspierana zawsze przez dywizję piechoty. Jazda polska o wiele słabsza od Konarmii nie była w stanie jej zatrzymać, mogła jedynie opóźniać działania i wstrzymywać, osłaniając odwrót własnej piechoty, artylerii i taborów. W odwrocie wojsk polskich topniały siły szwadronów i pułków, ginęli szczególnie oficerowie. Odwrót trwał. Był on serią bitew i potyczek, w których strona polska cofała się. Nieprzyjaciel także ponosił straty i to nie tylko w walce. Z 1 AK dezerteroało bardzo wielu żołnierzy, przechodząc na stronę polską. Przechodziły grupy i całe oddziały. Dezerterzy chcieli od razu walczyć z bolszewikami, wcielano ich do wielu pułków. W okresie póżniejszym sformowano z nich brygadę pod dowództwem kozackiego oficera esauła (majora) Jakowlewa.

Po nieudanych próbach zdobycia Lwowa 1 AK ponaglana rozkazami dowództwa bolszewickiego skoncentrowała się w rejonie Sokala i stąd 27 sierpnia wyruszyła z pomocą Frontowi Zachodniemu M. Tuchaczewskiego. Budionny szedł na Lublin. Po drodze chciał zdobyć Zamość. Konarmia liczyła ok. 7 tys żołnierzy 31 dział, 270 km i 7 samochodów pancernych. Marszowi 1 AK zagrażała 3 Armia gen. Zielińskiego. Naczelne Dowództwo WP uznało, że zarysowuje się kolejna możliwość osaczenia i rozbicia 1 AK. Aby skoordynować akcję przeciw Budionnemu gen. Zielińskiemu podporządkowano Grupę gen S. Hallera (13 DP, 1 DJ) 3 Armię miały wzmacniać 9, 10 i 18 DP, ściągane z północy po pogromie Tuchaczewskiego nad Wisłą. Dowodzący 3 Armią od 30 sierpnia gen. Sikorski postanowił stoczyć bój z 1 AK w rejonie Zamościa i Komarowa. Plan Sikorskiego przewidywał związanie głównych sił Budionnego pod Komarowem przez czołowe uderzenie Grupy gen. Hallera i dwustronne oskrzydlenie siłami 10 DP gen. Żeligowskiego z rejonu Zamościa na Tyszowce oraz 2 DP Legionów płk M. Żymierskiego z Grabowca na Miączyn.

W skład 1 Dywizji Jazdy wchodziły dwie brygady: 6 Brygada Jazdy pod dowództwem Konstantego Plisowskiego (1 Pułk Ułanów Krechowieckich płk. Sergiusza Zahorskiego, 12 Pułk Ułanów Podolskich rtm. Tadeusza Komorowskiego, 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich rtm. art. konnej Michała Beliny-Prażmowskigo, 1 i 2 baterie 3 dak) , 7 Brygada Jazdy płk. Henryka Brzezowskiego (2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich rtm. Rudolfa Ruppa, 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego rtm Kornela Krzeczunowicza, 9 Pułk Ułanów Małopolskich mjr. Stefana Dembińskiego, 1 bateria 1 dak, 2 bateria 6 dak). Dywizję wzmacniał Batalion Szturmowy 1 Dywizji Jazdy kpt. Stanisława Maczka (trzy kompanie, kilka karabinów maszynowych, podwody do przewozu wojska). Siły polskie pod Komarowem liczyły ok. 1500 żołnierzy, 70 ciężkich karabinów maszynowych i 16 dział, a siły radzieckie liczyły ponad 6000 żołnierzy, około 350 ciężkich karabinów maszynowych oraz około 50 dział.

Przed bitwą

Wojska Budionnego oblegały przez dwa dni Zamość broniony przez 31 Pułk Strzelców Kaniowskich pod dowództwem kpt. Mikołaja Bołtucia wspomaganym przez 6 Dywizję Strzelców Siczowych pod dowództwem płk. Marka Bezruczki. Umożliwiło to Grupie gen. Hallera doścignąć przeciwnika. 29 sierpnia wieczorem pododdziały płk. J. Rómmla natknęły się na tyły 1 AK, biorąc 200 jeńców, w tym komisarza 1 AK, i zdobywając 7 ckm, tabory i baterię armat oraz samochód. Rankiem 30 sierpnia 1 DJ obsadziła m. Huczwa. Po południu Dywizja otrzymała rozkaz gen. Hallera przesunięcia 6 BJ w rejon Wolica Brzozowa – Żubowice, a 7 BJ do Komarowa.