Bitwa pod Kuantanem - Polski Serwis Naukowy

Bitwa pod Kuantanem – bitwa powietrzno-morska, pierwsze większe starcie między Japonią a Wielką Brytanią podczas II wojny światowej na Pacyfiku. Doszło do niej 10 grudnia 1941 roku w pobliżu miejscowości Kuantan, w zachodniej części Morza Południowochińskiego. W trakcie bitwy samoloty bombowo-torpedowe lotnictwa Marynarki Wojennej Imperium Japońskiego zatopiły dwa brytyjskie ciężkie okręty: pancernik "Prince of Wales" oraz krążownik liniowy "Repulse", wraz z 840 marynarzami, w tym dowódcą zespołu, admirałem Thomasem Phillipsem.

Atak na Pearl Harbor - japoński nalot w dniu 7 grudnia 1941 roku na amerykańską bazę marynarki wojennej w Pearl Harbor. Atak ten jest uważany za moment rozpoczęcia wojny na Pacyfiku [6].
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Był to pierwszy w historii wojen morskich przypadek zatopienia przez lotnictwo dużych okrętów wojennych pozostających w ruchu i mających pełną swobodę manewru, a także dysponujących relatywnie nowoczesną i silną artylerią przeciwlotniczą. Dzięki swemu zwycięstwu Japończycy uzyskali swobodę manewru podczas kampanii na Malajach i mogli, praktycznie nie niepokojeni, operować u wybrzeży półwyspu. Skutkiem bitwy pod Kuantanem był także spadek znaczenia Royal Navy na dalekowschodnim teatrze działań, gdzie pierwszorzędne znaczenie wśród flot alianckich uzyskała i utrzymała już do końca wojny US Navy.

Bitwa o Malaje (kampania malajska) została stoczona między wojskami alianckimi a japońskimi na Malajach od 8 grudnia 1941 r. do 31 stycznia 1942 r. Podczas kampanii wojska brytyjskie oraz Wspólnoty Brytyjskiej stoczyły wiele bitew lądowych z armią japońską. Dla brytyjskich, indyjskich, australijskich i malajskich wojsk kampania na Malajach zakończyła się jednak porażką.
Admiralicja (ang. Admiralty) - nazwa kierownictwa brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy). Kiedyś była samodzielnym ciałem, obecnie Admiralicja (Admiralty Board - Rada Admiralicji) jest oddziałem Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii nadzorującym sprawy Marynarki Królewskiej.

Zespół Z

W związku z zaostrzającą się sytuacją polityczną w Azji, w październiku 1941 roku premier Winston Churchill zdecydował o wzmocnieniu brytyjskiej obecności wojskowej na Malajach. Zgodnie z jego decyzją, a wbrew opiniom lordów Admiralicji, do Singapuru, który był główną twierdzą w brytyjskich posiadłościach w Azji Południowo-Wschodniej, został wysłany silny zespół floty. W jego skład miały wchodzić pancernik "Prince of Wales", krążownik liniowy (po przebudowie z połowy lat 30. klasyfikowany także jako szybki pancernik) "Repulse" oraz lotniskowiec "Indomitable". Ten ostatni wszedł jednak 3 listopada, na skutek błędu nawigacyjnego, na rafę koralową w rejonie Kingston na Jamajce i uszkodził dno, w wyniku czego został odesłany na remont do Stanów Zjednoczonych. Dowództwo na pozostałymi dwoma okrętami i równocześnie nad całością brytyjskiej Floty Wschodniej (Eastern Fleet) objął admirał Thomas Philips.

Kampania filipińska (1941-42) – bitwa lotniczo-lądowa, stoczona w dniach 8 grudnia 1941 roku – 6 maja 1942 roku pomiędzy wojskami japońskimi a amerykańsko-filipińskimi, na Filipinach, zakończona zwycięstwem Japończyków.
Brewster Buffalo lub Brewster F2A – amerykański myśliwiec pokładowy z czasów II wojny światowej, pierwszy jednopłatowiec użytkowany przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych (US Navy).

"Prince of Wales" (komandor John C. Leach) podążał na Daleki Wschód trasą dookoła Przylądka Dobrej Nadziei, przez Freetown i Kapsztad. Jego spotkanie z przybyłym wcześniej w ten rejon "Repulse" (dowódca komandor William Tennant nastąpiło 28 listopada 1941 roku w Kolombo na Cejlonie. Stamtąd, w eskorcie niszczycieli "Express", "Electra", "Encounter" i "Jupiter" wypłynęły do Singapuru. W rejsie zespołem dowodził komandor Tennant, ponieważ admirał Philips odleciał wcześniej łodzią latającą, wyprzedzając podległe sobie okręty, które dotarły do celu 2 grudnia. Tam formacja otrzymała nazwę Zespołu Z (Force Z) a jej okrętem flagowym został "Prince of Wales".

Haruna (jap. 榛名, Haruna?) – okręt Japońskiej Marynarki Wojennej klasy krążownik liniowy, od 1940 klasyfikowany jako szybki pancernik, należący do typu Kongō. Służył podczas I i II wojny światowej, zatopiony po ciężkim bombardowaniu 24 lipca 1945 w bazie morskiej w Kure. Nazwa pochodzi od wulkanu Haruna w prefekturze Gunma.
Kuantan – miasto w Malezji, na wschodnim wybrzeżu Półwyspu Malajskiego, u ujścia rzeki Kuantan do Morza Południowochińskiego, stolica stanu Pahang. Około 502 tys. mieszkańców.

4 grudnia admirał Philips poleciał do Manili na Filipinach, gdzie spotkał się z amerykańskim admirałem Thomasen C. Hartem, dowódcą Floty Azjatyckiej oraz generałem MacArthurem. W trakcie rozmów usiłował skłonić admirała Harta do przekazania pod swoje dowództwo dwóch dywizjonów amerykańskich niszczycieli. W tym czasie, 5 grudnia, zgodnie z sugestiami przesłanymi z Admiralicji, "Repulse" wraz z eskortą niszczycieli "Vampire" i "Tenedos" zostały wysłane do australijskiego Darwin. 6 grudnia wieczorem australijski samolot rozpoznawczy wykrył japoński konwój w silnej eskorcie, płynący w kierunku Syjamu. Na wieść o tym admirał Philips przerwał wizytę w Manili i powrócił nocnym lotem do Singapuru. Jednocześnie rozkazał swojemu zastępcy i szefowi sztabu, kontradmirałowi Arthurowi Palliserowi, zawrócić z rejsu "Repulse" i przygotować cały zespół do wyjścia w morze.

Bitwa o Singapur – bitwa podczas II wojny światowej pomiędzy wojskami brytyjskimi i japońskimi w mieście Singapur w Azji Południowo-Wschodniej. Japończycy wyszli zwycięsko z batalii.
Tajwan (Formoza) – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.

Japońskie przygotowania

Samoloty Mitsubishi G3M "Nell"

Japończycy planowali zaatakować Malaje równocześnie z uderzeniem na Pearl Harbor i desantem na Filipiny. W tym celu zamierzali skrycie podejść z siłami inwazyjnymi do brzegów Półwyspu Malajskiego i wykorzystać jako bazę terytorium neutralnego, ale uzależnionego Syjamu. Dowództwo nad osłoną sił desantowych powierzono wiceadmirałowi Jisaburō Ozawie, którego sztab znajdował się na ciężkim krążowniku "Chōkai". W skład zespołu bliskiej ochrony, którym dowodził kontradmirał Takeo Kurita, weszły cztery ciężkie krążowniki "Mogami", "Mikuma", "Kumano" i "Suzuya" oraz trzy niszczyciele. Daleką osłonę tworzyły dwa szybkie pancerniki "Kongō" i "Haruna", dwa ciężkie krążowniki "Atago" i "Takao" oraz 10 niszczycieli. Dowodził nimi wiceadmirał Nobutake Kondō. Dodatkowo, na południe od przylądka Camau znajdowały się lekkie krążowniki "Kinu" i "Yura" będące okrętami flagowymi flotylli okrętów podwodnych. W kierunku Malajów zostało skierowanych dziesięć okrętów podwodnych, których zadaniem było przechwycenie brytyjskich okrętów, usiłujących zagrozić desantowi.

Morze Południowochińskie, (chiń. Nan Hai, wietn. Biên Đông, indonez., malajskie Laut Tiongkong Selatan, khmerskie Samot Czen, ang. South China Sea) – morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego.
United States Asiatic Fleet – związek operacyjny US Navy, powstały w 1902 roku dla ochrony amerykańskich interesów w rejonie Chin oraz Filipin. Po japońskiej agresji w grudniu 1941 roku Flota Azjatycka wzięła udział w obronie Holenderskich Indii Wschodnich, w lutym 1942 roku przestając istnieć jako samodzielna jednostka.

W skład sił uderzeniowych wchodziły również samoloty lotnictwa marynarki, zgrupowane w 22. Flotylli Powietrznej, dysponującej początkowo dwoma korpusami (Kokutai): "Genzan" i "Mihoro", stacjonującymi na lotniskach w okolicy Sajgonu. Dowódcą flotylli był kontradmirał (Shōshō) Sadaichi Matsunaga. Po uzyskaniu od rozpoznania powietrznego i swoich szpiegów w Singapurze wiadomości o zawinięciu tam dwóch brytyjskich pancerników skład 22. Flotylli został uzupełniony częścią "Kanoya" Kokutai wydzieloną z 21. Flotylli Powietrznej bazującej na Formozie oraz samolotami myśliwskimi, pochodzącymi z grupy mającej uczestniczyć w ataku na Filipiny. Łącznie trzy korpusy miały w wyposażeniu 72 samoloty bombowo-torpedowe Mitsubishi G3M2 i 27 Mitsubishi G4M1. W skład flotylli wchodziło także 27 myśliwców Mitsubishi A6M2, 12 Mitsubishi A5M4 i 6 rozpoznawczych C5M2. Głównym zadaniem samolotów marynarki miało być atakowanie bazy w Singapurze i bazującej tam floty brytyjskiej.

Atago (jap. 愛宕, あたご, Atago) - krążownik ciężki typu Takao japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej z okresu II wojny światowej. Zatopiony 23 października 1944 podczas bitwy o Leyte.
Linia zmiany daty – umowna linia na mapie stref czasowych, przebiegająca głównie wzdłuż południka 180 stopni (występują niewielkie odchylenia w przypadku miejsc zamieszkanych przez ludzi), przy której przekraczaniu zmienia się datę. Przesunięcia tej linii od południka 180 stopni występują w przypadku Aleutów (zachód) oraz Półwyspu Czukockiego, Kiribati, wysp Tonga, Fidżi, Kermadec.

W nocy z 6 na 7 grudnia dwa japońskie stawiacze min zaminowały pas wód pomiędzy wyspą Pulau Tioman a archipelagiem Anamba - najkrótszą drogę prowadzącą do Zatoki Syjamskiej. 7 grudnia wieczorem czasu lokalnego, brytyjska łódź latająca Consolidated Catalina z Singapuru wykryła u wybrzeży Kambodży kolejny japoński konwój z wojskiem i została zestrzelona (około cztery godziny przed oficjalnym rozpoczęciem działań wojennych) przez wysłane w tym celu samoloty myśliwskie.

Okręt flagowy – okręt, na którym znajduje się dowódca zespołu okrętów lub całej floty. Obecność dowódcy symbolizuje flaga lub proporzec na maszcie. Okrętów flagowych może być tyle, ile jest samodzielnie działających zespołów okrętów w czasie wojny. W czasie pokoju jest jeden symboliczny okręt wyznaczony do pełnienia funkcji okrętu flagowego dla całej floty.
HMS Indomitable - brytyjski lotniskowiec z okresu II wojny światowej, zmodyfikowanego typu Illustrious (określanego też jako podtyp Indomitable). Służył w Royal Navy w latach 1941-1954. Miał przydzielony numer taktyczny 92.

Japoński desant na wybranych plażach rozpoczął się tuż po północy 8 grudnia czasu singapurskiego, wciąż około półtorej godziny przez atakiem na Pearl Harbor. Pod Kota Bharu Japończycy odrzucili broniące się oddziały hinduskiej 8. Brygady i w ciągu doby opanowały pobliskie lotnisko. Także 8 grudnia, około 4.40 rano, rozpoczął się pierwszy nalot na Singapur. Japońskie samoloty zrzuciły bomby na kotwicowisko marynarki i pobliskie lotniska, nie wyrządzając jednak poważniejszych szkód.

HMS Repulse – brytyjski krążownik liniowy z okresu I i II wojny światowej, wybudowany w 1916 r. Jeden z dwóch bliźniaczych krążowników liniowych typu Renown. Zbudowany przez stocznię John Brown w Clydebank.
Atak na Tarent (operacja Judgement) – atak brytyjskich samolotów torpedowych na bazę włoskiej marynarki wojennej w Tarencie. Był częścią większej operacji Royal Navy, mającej na celu odzyskanie przez Wielką Brytanię lokalnej przewagi w basenie Morza Śródziemnego. W wyniku nalotu włoska Regia Marina utraciła jeden pancernik, uszkodzeniom uległy dwa inne oraz krążownik ciężki i niszczyciel. Był to pierwszy w historii udany atak samolotów torpedowych startujących z lotniskowca na okręty stacjonujące w dobrze chronionej bazie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)